4 điểm nghẽn khiến cải tạo chung cư cũ kéo dài và lời giải trong dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi

Đồng thuận cư dân, hệ số K, phương án bồi thường và chỗ ở tạm là 4 nút thắt khiến các dự án cải tạo chung cư cũ kéo dài nhiều năm. Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) đang được Quốc hội xem xét đưa ra hướng xử lý cho từng điểm.

Cải tạo chung cư cũ là bài toán các đô thị lớn đặt ra từ lâu. Năm 2011, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, số công trình đã cải tạo xấp xỉ 1% số cần cải tạo, xây dựng lại. Hiện thành phố đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành cải tạo toàn bộ chung cư cũ vào năm 2035.

Ở TP. Hồ Chí Minh, 16 chung cư nguy hiểm cấp D được xác định từ năm 2017. Đến cuối tháng 10, còn 220 hộ tại 2 chung cư đang trong quá trình di dời và 219 hộ tại 2 chung cư chưa di dời.

Khi thảo luận dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) tại Quốc hội, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (đoàn Hà Nội) cho rằng cải tạo chung cư cũ “phải gắn quyền quyết định với trách nhiệm thực hiện đến cùng”. Ông đề nghị làm rõ trách nhiệm “khi dự án chậm triển khai, phương án tạm cư thay đổi hoặc nghĩa vụ của nhà đầu tư không được thực hiện”.

Dưới đây là 4 điểm nghẽn thường được nhắc tới và cách dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) xử lý.

Cải tạo chung cư cũ tại Hà Nội còn gặp nhiều vướng mắc . Ảnh: Unsplash

Cải tạo chung cư cũ tại Hà Nội còn gặp nhiều vướng mắc . Ảnh: Unsplash

1. Đồng thuận và chọn chủ đầu tư

Một tòa chung cư có hàng chục, hàng trăm chủ sở hữu với hoàn cảnh khác nhau. Khi các chủ sở hữu không thống nhất được việc lựa chọn chủ đầu tư, cả dự án có thể phải dừng lại.

Tại hội thảo góp ý hoàn thiện dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) chiều 17/9, luật sư Phạm Thanh Tuấn, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho rằng các quy định về tỷ lệ đồng thuận “là những vấn đề cơ bản liên quan trực tiếp đến quá trình cải tạo chung cư cũ”, nên cần được quy định ngay trong Luật Nhà ở.

Theo dự thảo trình Quốc hội, cư dân vẫn chọn chủ đầu tư thông qua Hội nghị nhà chung cư. Nếu không chọn được, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh giao chủ đầu tư thực hiện, thay vì để dự án treo.

Hong Kong (Trung Quốc) giải bài toán tương tự bằng ngưỡng đồng thuận. Theo pháp lệnh về bán bắt buộc để tái phát triển, người nắm từ 90% phần sở hữu trở lên được nộp đơn đề nghị bán toàn bộ lô đất. Từ ngày 1/4/2010, ngưỡng này hạ xuống 80% với một số nhóm, trong đó có tòa nhà trên 50 năm tuổi. Từ cuối năm 2024, Hong Kong tiếp tục áp dụng các ngưỡng thấp hơn tùy tuổi công trình và khu vực.

2. Hệ số K

Với chung cư xây từ năm 1994 trở về trước, hệ số K quyết định cư dân được nhận lại bao nhiêu diện tích. Theo Nghị định 98/2024, căn hộ tầng 1 được bồi thường từ 1 đến 2 lần diện tích sử dụng, căn hộ từ tầng 2 trở lên từ 1 đến 1,5 lần.

Dự thảo giữ nguyên nguyên tắc bồi thường theo hệ số K và giao Chính phủ quy định chi tiết. Vì vậy, mức hệ số K cụ thể sẽ được quy định tại nghị định hướng dẫn.

3. Phương án bồi thường

Cùng tại hội thảo chiều 17/9, luật sư Phạm Thanh Tuấn đề xuất ghi rõ: “Chủ sở hữu được lựa chọn hình thức bồi thường bằng tiền hoặc bồi thường theo hình thức tái định cư”.

Dự thảo trình Quốc hội quy định chủ sở hữu chung cư cũ được lựa chọn hình thức bồi thường bằng nhà ở tái định cư, nhà ở xã hội, tiền hoặc quyền sử dụng đất tương đương, nhiều hơn hai lựa chọn của luật hiện hành.

Cư dân chung cư cũ không phải đóng góp kinh phí xây dựng lại; ngân sách nhà nước chi trả chi phí kiểm định, còn kinh phí phá dỡ được tính vào tổng mức đầu tư dự án. Phương án bồi thường, tái định cư chỉ được phê duyệt sau khi quy hoạch được duyệt.

4. Chỗ ở tạm và cưỡng chế di dời

Khi phải di dời, nhiều hộ dân quan tâm đến thời gian tạm cư và khả năng được tái định cư tại chỗ. Theo dự thảo, cư dân được bố trí chỗ ở tạm trong thời gian xây dựng lại và được nhận căn hộ mới tại vị trí cũ nếu quy hoạch cho phép. Cưỡng chế di dời được áp dụng khi người dân không chấp hành việc di dời.

Về cưỡng chế, luật sư Phạm Thanh Tuấn cho rằng, “không nên áp dụng một cơ chế chung cho tất cả trường hợp”. Với trường hợp không khẩn cấp, ông đề xuất quyết định cưỡng chế “chỉ được ban hành sau khi đã bảo đảm các điều kiện cần thiết về chỗ ở, tạm cư”.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt cũng đề nghị “bảo đảm người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin về phương án bồi thường, tái định cư và bố trí chỗ ở tạm thời”.

Ngoài 4 điểm trên, dự thảo gắn cải tạo chung cư cũ với chỉnh trang đô thị, bổ sung hình thức hợp đồng xây dựng – chuyển giao (BT) và giao nhiều thủ tục cho địa phương, nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án.

Một số điểm vẫn chờ văn bản hướng dẫn, như mức hệ số K hay chi tiết lập phương án bồi thường. Giai đoạn chỉnh lý dự thảo tới đây là cơ hội để những đề xuất của đại biểu, chuyên gia được xem xét.

Nếu được thông qua, Luật Nhà ở sửa đổi dự kiến có hiệu lực từ 1/7/2027. Dù tòa nhà phải xây lại, quyền sở hữu căn hộ của cư dân vẫn được bảo đảm bằng một căn hộ mới hoặc giá trị tương đương. Đây là điều kiện để họ sẵn sàng rời nơi ở xuống cấp.

Thúy Ngân

Nguồn Thời báo Tài chính: https://thoibaotaichinhvietnam.vn/4-diem-nghen-khien-cai-tao-chung-cu-cu-keo-dai-va-loi-giai-trong-du-thao-luat-nha-o-sua-doi-207158.html