Chủ căn hộ đóng góp thế nào khi chung cư phải xây lại?
Chủ căn hộ tại chung cư đầu tư xây dựng sau năm 1994 thuộc diện đóng góp kinh phí khi tái định cư tại chỗ, trừ các trường hợp luật định. Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) đề xuất thay đổi căn cứ tính khoản tiền này và giữ hai cách nộp theo tiến độ dự án hoặc một lần sau khi bàn giao căn hộ.
Tiền xây lại chung cư tính thế nào, nộp khi nào?
Theo Luật Nhà ở 2023, chung cư hết thời hạn sử dụng theo hồ sơ thiết kế phải được kiểm định. Nếu công trình chưa thuộc diện phải phá dỡ, kết luận kiểm định phải nêu rõ thời gian được tiếp tục sử dụng. Tòa nhà chưa hết niên hạn cũng phải kiểm định nếu hư hỏng, có nguy cơ sập đổ và mất an toàn.
Một trong những trường hợp phải phá dỡ là khi kết cấu chịu lực chính ở tình trạng nguy hiểm tổng thể, có nguy cơ sập đổ. Với trường hợp xây dựng đồng bộ theo quy hoạch, việc phá dỡ còn gắn với tình trạng hư hỏng của một trong các kết cấu chính đến mức không đáp ứng yêu cầu sử dụng bình thường.
Khi quy hoạch đã được phê duyệt cho phép tiếp tục xây lại chung cư, việc tái định cư tại chỗ được thực hiện theo phương án bồi thường, tái định cư. Trong trường hợp này, điểm a khoản 1 Điều 72 Luật Nhà ở quy định chủ sở hữu chung cư đầu tư xây dựng sau năm 1994 đóng góp kinh phí xây lại, trừ các trường hợp quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 62.
Theo Điều 42 Nghị định 98/2024/NĐ-CP, khoản tiền phải góp được tính bằng diện tích sử dụng của căn hộ mới được bố trí tái định cư nhân với giá xây dựng mới trên mỗi mét vuông. Mức giá này được xác định trên cơ sở tổng mức đầu tư dự án và do các bên thỏa thuận khi lập phương án bồi thường, tái định cư.
Trong bản dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) được đưa ra thảo luận ngày 22/10/2026, khoản đóng góp được đề xuất tính theo tỷ lệ diện tích sử dụng căn hộ của chủ sở hữu và suất đầu tư xây dựng mới 1 m² sàn nhà ở tại thời điểm phá dỡ.
Về thời điểm nộp tiền, luật hiện hành và bản dự thảo này đều cho phép các bên thỏa thuận nộp theo tiến độ dự án hoặc nộp một lần sau khi bàn giao căn hộ. Lịch nộp tiền được xác định trong phương án bồi thường, tái định cư.
Theo luật hiện hành, chủ sở hữu có nhu cầu tái định cư bằng nhà ở thuộc diện bố trí chỗ ở tạm thời trong thời gian thực hiện dự án. Việc nhận căn hộ mới tại vị trí cũ phụ thuộc vào quy hoạch và phương án bồi thường, tái định cư được phê duyệt.

Hộ không góp tiền được giải quyết thế nào?
Khi quy hoạch cho phép xây lại tại chỗ, dự thảo đề xuất cho chủ căn hộ tiếp tục sử dụng đất có chung cư để tham gia xây lại bằng việc đóng góp kinh phí. Chủ căn hộ cũng có thể thỏa thuận chuyển giao quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất cho bên khác. Trường hợp không góp tiền và không chuyển giao theo thỏa thuận, dự thảo đề xuất bồi thường giá trị phần quyền sử dụng đất chung của chủ sở hữu.
Theo Điều 44 Nghị định 98/2024/NĐ-CP, khi chủ sở hữu không góp kinh phí, mốc xác định giá đất để tính bồi thường tùy vào lý do phá dỡ. Với nhà có kết cấu chịu lực chính ở tình trạng nguy hiểm tổng thể, có nguy cơ sập đổ, mốc tính là thời điểm lập phương án bồi thường, tái định cư. Nếu nhà thuộc diện phải phá dỡ để xây dựng đồng bộ theo quy hoạch do hư hỏng kết cấu chính, giá đất được xác định tại thời điểm thực hiện bồi thường và chủ sở hữu còn được bồi thường giá trị còn lại của căn hộ.
Trao đổi với báo chí, ý kiến của chuyên gia cho rằng cần có thêm lựa chọn cho hộ khó khăn để tránh một “cú sốc tài chính” có thể khiến họ phải rời nơi ở. Theo đó đã đề nghị công khai từ đầu giá đất, chi phí phá dỡ, xây dựng và quyền lợi của từng chủ sở hữu khi tính khoản tiền phải nộp.
Để chuẩn bị khi chung cư phải xây lại, chủ căn hộ có thể đối chiếu diện tích sử dụng ghi trên giấy tờ và theo dõi kết luận kiểm định của tòa nhà. Khi phương án bồi thường, tái định cư được công bố, các thông tin cần xem kỹ là diện tích căn hộ được bố trí, khoản tiền phải góp và thời hạn thanh toán.
