4 kiểu cá nên hạn chế ăn thường xuyên, biết để tránh rủi ro cho sức khỏe

4 loại cá không nên ăn thường xuyên

Cá thường được khuyến khích xuất hiện trong chế độ ăn cân bằng nhờ cung cấp protein chất lượng cao, vitamin, khoáng chất và các axit béo omega-3. Tuy nhiên, lợi ích của cá còn phụ thuộc vào loại cá, nguồn gốc, cách bảo quản và phương pháp chế biến.

Một số món cá  quen thuộc có thể trở thành lựa chọn kém lành mạnh nếu ăn với tần suất quá cao. Vì vậy, thay vì kiêng cá, điều quan trọng là biết loại nào nên hạn chế và cách ăn phù hợp.

Cá muối, cá khô mặn

Cá muối, cá khô là món ăn quen thuộc trong nhiều gia đình vì dễ bảo quản và có thể chế biến thành nhiều món. Tuy nhiên, nhóm thực phẩm này thường chứa lượng muối cao, trong khi chế độ ăn nhiều muối lại không có lợi cho sức khỏe nếu duy trì trong thời gian dài.

Đáng lưu ý, IARC - Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế thuộc WHO - xếp cá muối kiểu Trung Quốc vào nhóm 1 về khả năng gây ung thư ở người, với bằng chứng liên quan đến ung thư vòm họng. Mối nguy này được đề cập trong bối cảnh tiêu thụ thường xuyên và lâu dài, không có nghĩa ăn một bữa cá muối sẽ dẫn đến ung thư.

Vì vậy, cá khô, cá muối nên được xem là món ăn dùng vừa phải thay vì xuất hiện liên tục trong bữa cơm. Khi chế biến, cũng nên hạn chế cho thêm nước mắm, muối hoặc các loại gia vị mặn.

Cá không rõ nguồn gốc

Bên cạnh loại cá, nguồn gốc và điều kiện bảo quản cũng là yếu tố người tiêu dùng cần quan tâm. Cá tươi nhưng được bảo quản không đúng cách hoặc có nguồn gốc không rõ ràng có thể tiềm ẩn nguy cơ nhiễm vi sinh vật, ký sinh trùng hoặc các chất ô nhiễm.

Đặc biệt, người mua không nên lựa chọn những sản phẩm có dấu hiệu bất thường, không có thông tin nguồn gốc rõ ràng hoặc được bảo quản không bảo đảm vệ sinh.

Formaldehyde (formol) là hóa chất công nghiệp và không được sử dụng để bảo quản thực phẩm. Tuy nhiên, người tiêu dùng cũng không nên chỉ dựa vào một dấu hiệu như mắt cá đục, thịt cá quá cứng hay mùi lạ để khẳng định cá đã bị ngâm hóa chất. Những biểu hiện này có thể xuất hiện vì nhiều nguyên nhân khác nhau.

Cách an toàn hơn là mua cá tại những nơi uy tín, ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được bảo quản lạnh đúng cách và sử dụng trong thời gian phù hợp.

Cá nướng cháy xém

Cá nướng có hương thơm hấp dẫn nhưng khi thực phẩm giàu protein được nấu ở nhiệt độ rất cao, đặc biệt khi bị cháy đen, một số hợp chất như amin dị vòng (HCAs) và hydrocarbon thơm đa vòng (PAHs) có thể hình thành.

Khi nướng trực tiếp trên than, mỡ từ cá nhỏ xuống nguồn nhiệt cũng có thể tạo khói chứa PAHs và bám trở lại trên bề mặt thực phẩm. Việc thường xuyên ăn thực phẩm cháy xém vì thế không phải thói quen tốt.

Nếu yêu thích cá nướng, bạn không cần loại bỏ hoàn toàn món ăn này. Thay vào đó, nên kiểm soát nhiệt độ và thời gian nướng, tránh để cá tiếp xúc trực tiếp với ngọn lửa trong thời gian dài và loại bỏ những phần bị cháy đen trước khi ăn.

Phần cá cháy xém không nên được xem là phần ngon và cố ăn hết.

Một số cá biển lớn

Cá biển là nguồn cung cấp omega-3 và protein tốt, nhưng một số loài cá lớn nằm ở vị trí cao trong chuỗi thức ăn có xu hướng tích lũy methylmercury nhiều hơn.

Cá kiếm, cá mập, cá cờ và một số loại cá ngừ lớn là những ví dụ thường được các cơ quan y tế khuyến cáo hạn chế, đặc biệt đối với phụ nữ mang thai, phụ nữ có thể mang thai và trẻ nhỏ.

Mối quan tâm chính ở đây là methylmercury và ảnh hưởng đến hệ thần kinh, đặc biệt đối với sự phát triển não bộ của thai nhi và trẻ nhỏ. Vì vậy, không nên đánh đồng việc ăn cá biển lớn với nguy cơ ung thư.

Thay vì thường xuyên ăn một loại cá lớn, mỗi gia đình nên thay đổi nhiều loại cá trong khẩu phần. Những loại cá nhỏ như cá mòi, cá trích, cá cơm... có thể là lựa chọn phù hợp để bổ sung omega-3 mà hạn chế phơi nhiễm methylmercury.

Ăn cá thế nào để vừa ngon vừa an toàn?

Cá vẫn là thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao và không nên bị loại khỏi chế độ ăn chỉ vì những cảnh báo về một số loại cá hoặc cách chế biến.

Điều quan trọng là ăn đa dạng, chọn nguồn cá đáng tin cậy và ưu tiên cách chế biến phù hợp. Hấp, luộc, kho hoặc nấu canh thường giúp hạn chế việc hình thành các hợp chất không mong muốn so với việc nướng cháy hoặc chế biến ở nhiệt độ quá cao.

Với cá nướng, cần kiểm soát nhiệt độ, tránh để thực phẩm cháy đen và không nên ăn phần bị cháy xém. Cá tươi cũng cần được bảo quản lạnh đúng cách và nấu chín phù hợp để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn, ký sinh trùng.

Suy cho cùng, không phải cứ ăn cá là phải lo ngại về sức khỏe. Điều đáng quan tâm hơn là loại cá, nguồn gốc, tần suất sử dụng và cách chế biến. Một chế độ ăn đa dạng, trong đó luân phiên nhiều loại cá cùng các nguồn protein khác, sẽ hợp lý hơn nhiều so với việc kiêng hoàn toàn cá.