4 năm xung đột Nga-Ukraine: Hòa đàm giữa những cái bẫy chiến lược

Ngày 24-2, khi cuộc xung đột Nga-Ukraine tròn 4 năm, mọi kỳ vọng về một kịch bản “đánh nhanh, thắng nhanh” đã hoàn toàn lùi vào quá khứ. Thay vào đó là một thực địa chiến tranh bị mài mòn từng ngày với thực tế không kích dồn dập, thế trận tiêu hao khốc liệt và cuộc so kè ý chí dai dẳng giữa hai bên tham chiến.

Chiến trường vẫn đỏ lửa

Chỉ vài ngày trước cột mốc 4 năm chiến sự, bầu trời Ukraine lại đỏ lửa. Rạng sáng 22-2, Nga mở một đợt tập kích quy mô lớn, dội hàng trăm UAV cùng hàng chục tên lửa xuống nhiều khu vực trọng yếu, theo tờ The New York Times.

Không quân Ukraine cho biết Moscow đã phóng 50 tên lửa và 297 UAV, nhắm vào thủ đô Kiev, vùng phụ cận, thành phố cảng Odessa bên bờ Biển Đen và hàng loạt tỉnh miền trung, miền bắc. Dù hệ thống phòng không bắn hạ phần lớn mục tiêu, các vụ nổ vẫn khiến hạ tầng năng lượng bị hư hại nặng, ít nhất một người thiệt mạng tại Kiev. Ở Lviv, miền tây Ukraine, các vụ nổ cũng cướp đi sinh mạng một sĩ quan cảnh sát.

Trên mạng xã hội X, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thẳng thắn cáo buộc Nga “đầu tư cho không kích nhiều hơn là cho ngoại giao”. Theo ông, chỉ trong một tuần, Nga đã phóng hơn 1.300 UAV, hơn 1.400 bom lượn dẫn đường và gần 100 tên lửa vào lãnh thổ Ukraine. Mục tiêu chính là ngành năng lượng, nhưng nhà ở dân sự, đường sắt và hạ tầng thiết yếu cũng không tránh khỏi thiệt hại.

Binh sĩ Ukraine hoạt động trên chiến trường. Ảnh: BỘ TỔNG THAM MƯU QUÂN ĐỘI UKRAINE

Phía Nga, Bộ Quốc phòng nước này khẳng định các đòn đánh bằng vũ khí chính xác tầm xa nhằm vào tổ hợp công nghiệp quốc phòng và hạ tầng năng lượng của Ukraine, đồng thời tuyên bố đã bắn hạ hàng trăm UAV, rocket và bom lượn của Kiev.

Moscow cho biết các lực lượng không quân, tên lửa và pháo binh phối hợp tập kích trên diện rộng, phá hủy trung tâm hậu cần, kho UAV và nhiều điểm triển khai của quân đội Ukraine cùng “lính đánh thuê nước ngoài”.

Thực địa chiến trường cho thấy xung đột Nga-Ukraine đã bước vào giai đoạn tiêu hao khốc liệt. Mùa đông năm nay được ghi nhận là lạnh nhất trong hơn một thập niên, trong khi Nga liên tục đánh vào lưới điện. Có thời điểm, nhiều thành phố Ukraine chỉ có điện và sưởi ấm vài giờ mỗi ngày, buộc người dân thích nghi với sinh hoạt thời chiến kéo dài.

Chiến trường hiện nay gồm các tuyến phòng thủ rời rạc, nhiều khoảng trống giữa các chốt của Ukraine khiến quân Nga có thể luồn sâu. Tuyến tiếp xúc trở thành “vùng xám” giao tranh, cách tiền tuyến 16-19 km, được gọi là “vùng tử địa”. UAV dày đặc khiến tiến công cơ giới khó thực hiện, bộ binh xâm nhập liên tục bị săn lùng.

Ở chiều ngược lại, Ukraine cũng tìm cách bù đắp bất lợi bằng các đòn đánh bất đối xứng. Kiev tuyên bố đã đánh chìm hoặc làm hư hại nhiều tàu chiến Nga ở Biển Đen, tập kích các căn cứ và khí tài trên bán đảo Crimea. Đặc biệt, chiến dịch UAV mang tên “Spiderweb” được mô tả là cú thọc sâu táo bạo vào lãnh thổ Nga, gây bất ngờ cho Moscow.

Về cục diện lãnh thổ, chiến tuyến miền đông vẫn là tâm điểm. Theo ước tính của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (Mỹ), trong năm 2025 Nga đã kiểm soát thêm khoảng 4.700 km² lãnh thổ Ukraine, dù Moscow khẳng định con số lớn hơn.

Quân Nga đang tiến chậm nhưng chắc qua các cánh đồng rộng lớn ở Donbass, bao vây từng làng mạc, thị trấn tại Luhansk và Donetsk, đồng thời tìm cách mở rộng kiểm soát sang Zaporizhia và Kherson - những vùng Moscow tuyên bố sáp nhập nhưng chưa bao giờ nắm trọn.

Những chiếc bẫy vô hình

Một nguồn tin giấu tên nói với TASS rằng các cuộc đàm phán về Ukraine có thể được nối lại tại Geneva sớm nhất vào ngày 26-2. Trước đó, vòng đàm phán ba bên Nga-Mỹ-Ukraine diễn ra trong hai ngày 17 và 18-2, với thời lượng khoảng 6 giờ ngày đầu và khoảng 2 giờ ngày sau.

Nhìn chung, đàm phán vẫn bế tắc do bất đồng cốt lõi: Moscow yêu cầu Ukraine rút quân khỏi Donbass và nhượng thêm lãnh thổ ở Donetsk, điều Kiev bác bỏ; trong khi Ukraine đề xuất Mỹ và Kiev cùng vận hành Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia, yêu cầu Nga coi là không thể chấp nhận.

Phái đoàn Nga, Mỹ, Ukraine đàm phán hòa bình Moscow-Kiev tại Geneva ngày 17-2. Ảnh: TASS

Theo Chương trình Nga và Á-Âu thuộc viện nghiên cứu Carnegie Endowment for International Peace, triển vọng tiến tới hòa bình có vẻ đang mở ra, nhưng hoàn cảnh hiện nay lại khiến mỗi bên đứng trước nguy cơ sa vào một “cái bẫy”, thay vì đạt được một nền hòa bình bền vững.

Với Ukraine, ưu tiên tuyệt đối là buộc Nga chấm dứt các hành động thù địch. Vấn đề còn lại chỉ là Kiev sẵn sàng trả giá đến đâu, xét về lãnh thổ và các bảo đảm an ninh. Lập trường của Ukraine là vấn đề lãnh thổ phải được quyết định dựa trên đường ranh giới thực tế tại thời điểm chiến sự kết thúc. Rủi ro lớn nhất đối với Kiev là bị mắc kẹt trong các cuộc đàm phán ngừng bắn kéo dài vô tận, trong khi Nga vẫn tiếp tục phá hủy cơ sở hạ tầng của Ukraine.

Nga cũng đối mặt một cái bẫy riêng. Nếu Moscow buộc được Kiev bước vào các cuộc đàm phán thực chất, tương tự các cuộc đàm phán Istanbul hồi đầu chiến tranh, thì Điện Kremlin sẽ phải lựa chọn xem những điều khoản hòa bình nào là thực sự có thể chấp nhận.

Nga có nguy cơ bị cuốn vào các cuộc tranh luận kéo dài, mệt mỏi xoay quanh những yêu sách chính trị vốn hoàn toàn không thể chấp nhận đối với Ukraine. Và ngay cả khi Kiev buộc phải ký một thỏa thuận như vậy dưới sức ép, số phận của nó nhiều khả năng sẽ giống các thỏa thuận Minsk trước đây: bị phá hoại trong quá trình thực thi, do giới tinh hoa và xã hội Ukraine không thể chấp nhận sự “trung thành bị ép buộc”.

Nguy cơ tái bùng phát xung đột sẽ luôn hiện hữu, kéo theo một cái bẫy khác, lần này dành cho bên trung gian là Mỹ. Một thỏa thuận áp đặt có thể vẫn được ký kết trên giấy tờ, cho phép tổng thống Mỹ tuyên bố đã chấm dứt thêm một cuộc chiến. Nhưng đó sẽ là một thỏa thuận cực kỳ mong manh và có thể phản tác dụng về lâu dài.

Căn nguyên của lập trường cứng rắn từ phía Nga bắt nguồn từ sự ngờ vực sâu sắc đối với phương Tây, cùng nhận thức rằng phương Tây đang tìm cách khiến Nga phải chịu một “thất bại chiến lược”. Khi tâm lý lo ngại này vẫn còn hiện hữu và được chia sẻ rộng rãi trong giới tinh hoa cũng như xã hội Nga, triển vọng chấm dứt xung đột vẫn sẽ rất mong manh.

DƯƠNG KHANG