40% người mắc bệnh lao không có triệu chứng, cấp thiết đưa phát hiện lao vào khám sức khỏe định kỳ

"Người khỏe" vẫn có thể mắc bệnh lao

Theo Chương trình phòng chống lao Quốc gia, con số 40% người mắc lao không có triệu chứng nói lên rất nhiều điều. Nó đồng nghĩa với việc hàng chục nghìn ca bệnh lao có thể âm thầm tồn tại, lây lan mà người bệnh hoàn toàn không hay biết.

Thông thường, chỉ khi người bệnh bị ho, khó thở, sốt hay sụt cân mới nghĩ đến việc đi khám, chụp phim phát hiện bệnh lao. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp phát hiện lao trong những tình huống hoàn toàn bất ngờ.

Khám cho bệnh nhân lao.

Chị Mai A.T. (35 tuổi, Hà Nội - tên nhân vật đã được thay đổi) là một ví dụ điển hình. Trong một lần khám sức khỏe định kỳ theo chương trình của công ty, chị được chỉ định chụp X-quang phổi. Kết quả cho thấy có tổn thương nghi lao dù trước đó chị hoàn toàn không ho, không sốt, không sụt cân. Sau khi làm thêm xét nghiệm GeneXpert, bác sĩ xác định chị mắc lao phổi giai đoạn sớm.

"Tôi rất bất ngờ vì nghĩ mình khỏe mạnh. Nếu không đi khám định kỳ, chắc không bao giờ phát hiện ra bệnh", chị T. chia sẻ.

Tương tự, bà H., hiện đang điều trị tại Khoa Lao và Bệnh phổi, Bệnh viện Phổi Trung ương, cho biết bà đang điều trị ung thư tại một cơ sở y tế khác. Trong một lần chụp phim kiểm tra, bác sĩ nghi ngờ mắc lao. Sau đó, bà được chuyển đến Bệnh viện Phổi Trung ương và xác định mắc thêm bệnh lao. Nhờ được phát hiện sớm, bà đã được điều trị kịp thời, hạn chế nguy cơ biến chứng nặng cũng như lây nhiễm cho người thân.

Theo TS.BSCC Đinh Văn Lượng, Giám đốc BV Phổi Trung ương, Trưởng Ban điều hành Chương trình chống lao Quốc gia, những trường hợp "lao không triệu chứng" như trên không hề hiếm. "Tại BV Phổi Trung ương, mỗi y bác sĩ đều được trang bị kỹ năng và trình độ phát hiện ngay bệnh nhân có mắc lao hay không. Tuy nhiên cũng có trường hợp bệnh nhân khi đang điều trị tại các bệnh viện khác thì phát hiện lao ở phổi, lao ở cột sống… và được chuyển về đây điều trị. Có những trường hợp khi chụp phim phát hiện họ mắc lao rất nặng. Đây chính là nguồn lây nguy hiểm trong cộng đồng nếu không được phát hiện và điều trị sớm".

Gánh nặng bệnh lao vẫn ở mức cao

Dù đã đạt được nhiều thành tựu trong công tác phòng chống, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm các quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao trên thế giới. Ước tính mỗi năm có khoảng 184.000 ca lao mới, trong đó hàng chục nghìn trường hợp chưa được phát hiện. Khoảng 12.000 người tử vong do căn bệnh này mỗi năm.

TS.BSCC Đinh Văn Lượng, Giám đốc BV Phổi Trung ương, Trưởng Ban điều hành Chương trình chống lao Quốc gia chia sẻ thông tin về tình hình bệnh lao tại Việt Nam trong Ngày Thế giới phòng chống Lao 24/3.

Đáng chú ý, tỷ lệ phát hiện bệnh hiện mới đạt khoảng 63% so với số ca ước tính trong cộng đồng. Điều này cho thấy vẫn còn một khoảng trống lớn trong việc tìm kiếm và chẩn đoán. Một trong những nguyên nhân chính là do bệnh lao có thể diễn tiến âm thầm. Không ít người chỉ đi khám khi bệnh đã nặng, xuất hiện biến chứng như ho ra máu, suy hô hấp… Khi đó, việc điều trị trở nên khó khăn, tốn kém hơn nhiều lần.

Bệnh lao hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ. Tỷ lệ điều trị thành công tại Việt Nam hiện đạt khoảng 90%, cao hơn mức trung bình toàn cầu (88%). TS.BSCC Đinh Văn Lượng cho rằng, nếu được phát hiện sớm bệnh lao, người bệnh chỉ cần điều trị trong 6 tháng đến 1 năm, bệnh sẽ khỏi, không để lại di chứng.

"Nếu điều trị muộn hoặc để biến chứng, quản lý bệnh không tốt, thành lao kháng thuốc, việc điều trị cực kỳ tốn kém. Một người mắc lao điều trị sớm, đúng, đủ chỉ tốn vài triệu đồng, nhưng nếu để thành lao biến chứng hoặc lao kháng thuốc, chi phí điều trị có thể lên tới hàng trăm triệu đồng. Lúc đấy dẫn tới tình trạng thảm họa cho cả gia đình người bệnh", TS.BS Đinh Văn Lượng nhấn mạnh.

Bệnh viện Phổi Trung ương tổ chức Kỷ niệm Ngày Thế giới phòng chống lao 24/3 với sự tham gia trực tiếp và trực tuyến tại nhiều điểm cầu là các cơ sở điều trị lao và bệnh phổi trong cả nước.

Gắn phát hiện lao vào khám sức khỏe định kỳ - "vũ khí" thanh toán bệnh lao

Trước thực trạng này, BV Phổi Trung ương đang đề xuất lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ cho người dân. Theo định hướng từ năm 2026, mỗi người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm. Đây được xem là cơ hội vàng để phát hiện sớm bệnh lao cũng như nhiều bệnh lý nguy hiểm khác.

Trong quy trình khám, chụp X-quang phổi đóng vai trò then chốt, bởi đây là phương pháp có thể phát hiện những tổn thương nghi lao ngay cả khi chưa có triệu chứng. Với các trường hợp nghi ngờ, xét nghiệm GeneXpert sẽ giúp chẩn đoán xác định nhanh chóng và chính xác.

TS.BS Đinh Văn Lượng cho hay: "Người dân không cần quá lo lắng vì việc chụp phim Xquang phổi khi khám sức khỏe định kỳ. Ảnh hưởng của tia hầu như không có, nhưng giá trị nó mang lại rất lớn trong khám sức khỏe định kỳ. Chụp X-quang là một phương pháp cận lâm sàng quan trọng, giúp phát hiện sớm các tổn thương ở phổi như lao, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, ung thư, xơ phổi và nhiều bệnh hô hấp khác."

Các đại biểu tham dự Kỷ niệm Ngày Thế giới phòng chống lao 24/3 tại điểm cầu Bệnh viện Phổi Trung ương.

Hiện nay, hệ thống y tế đã được trang bị rộng khắp với hàng trăm máy X-quang, trong đó có nhiều thiết bị kỹ thuật số hiện đại và xe chụp lưu động, giúp đưa dịch vụ sàng lọc đến tận vùng sâu, vùng xa. Bên cạnh đó, hàng trăm máy GeneXpert đã được triển khai tại nhiều tỉnh, thành phố, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chẩn đoán sớm.

Các chuyên gia khuyến cáo, ngay cả khi không có triệu chứng, người dân vẫn nên tham gia khám sức khỏe định kỳ đầy đủ, đặc biệt là chụp X-quang phổi. Những người thuộc nhóm nguy cơ cao như người tiếp xúc với bệnh nhân lao, người có bệnh nền, người hút thuốc lá… càng cần chú ý sàng lọc thường xuyên. Khám sức khỏe định kỳ không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm của mỗi người đối với bản thân và xã hội.

Bên cạnh đó, cần xóa bỏ tâm lý kỳ thị đối với người mắc lao, bởi đây là bệnh có thể chữa khỏi. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời không chỉ giúp người bệnh hồi phục mà còn góp phần ngăn chặn lây lan trong cộng đồng.

Chỉ còn chưa đầy 5 năm để đạt mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải tăng tốc mạnh mẽ trong công tác phòng chống lao. Việc đưa phát hiện lao vào khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân chính là một trong những giải pháp đột phá. Khi mỗi người chủ động kiểm tra sức khỏe, mỗi ca bệnh được phát hiện sớm, chúng ta sẽ tiến gần hơn tới mục tiêu đẩy lùi căn bệnh nguy hiểm này.

Hải Yến