5 dấu hiệu cha mẹ thiếu trưởng thành về cảm xúc, tưởng yêu thương con nhưng lại vô tình gây tổn thương

Theo HuffPost, không ít phụ huynh dù cố gắng chu cấp đầy đủ về vật chất cho con nhưng lại thiếu kỹ năng nuôi dưỡng đời sống tinh thần của trẻ. Trong tâm lý học, đây là biểu hiện thường gặp ở những người cha mẹ chưa trưởng thành về mặt cảm xúc.

Trong cuốn sách Khi cha mẹ chưa trưởng thành cảm xúc, nhà tâm lý học Lindsay C. Gibson đã đề cập đến kiểu phụ huynh này. Theo bà, họ thường đặt mong muốn cá nhân lên trước, có xu hướng áp đặt suy nghĩ và hành vi lên người khác, đồng thời ít tôn trọng sự khác biệt của con cái. Thay vì lắng nghe và thấu hiểu, họ thường lựa chọn cách cư xử mang tính kiểm soát, phán xét hoặc ép buộc.

Cha mẹ thiếu trưởng thành về cảm xúc có thể vô tình tạo áp lực tâm lý, khiến trẻ cảm thấy cô đơn và không được thấu hiểu ngay trong chính gia đình mình. Ảnh minh họa

Điều đáng nói là những đứa trẻ được nuôi dưỡng trong môi trường như vậy vẫn có thể cảm thấy thiếu thốn tình cảm, ngay cả khi cha mẹ luôn hiện diện bên cạnh. Theo thời gian, trẻ dễ mất niềm tin vào cảm nhận của bản thân, không dám bày tỏ suy nghĩ và gặp trở ngại khi đưa ra lựa chọn riêng. Khi trưởng thành, các em cũng có nguy cơ lặp lại những mối quan hệ khiến bản thân tổn thương, thất vọng.

Dưới đây là những biểu hiện thường gặp ở cha mẹ thiếu trưởng thành về cảm xúc mà phụ huynh cần nhận biết.

Luôn coi bản thân là người quan trọng nhất

Theo nhà tâm lý học Lindsay C. Gibson, một đặc điểm nổi bật của cha mẹ chưa trưởng thành về cảm xúc là luôn xem nhu cầu cá nhân quan trọng hơn mong muốn của con cái.

Họ thường kỳ vọng trẻ phải nhường nhịn, hy sinh lợi ích riêng để làm hài lòng cha mẹ. Trong gia đình, thay vì tôn trọng cảm xúc và quan điểm của con, những phụ huynh này muốn trẻ tuân thủ mọi yêu cầu, ít có cơ hội thể hiện chính kiến hoặc lựa chọn theo mong muốn của mình.

Biến con thành nơi trút bỏ cảm xúc tiêu cực
Một dấu hiệu khác là cha mẹ không có khả năng kiểm soát và giải quyết cảm xúc cá nhân một cách phù hợp. Aparna Sagaram, chuyên gia trị liệu hôn nhân và gia đình tại Philadelphia (Mỹ), cho biết những người này đôi khi chia sẻ với con quá nhiều vấn đề vốn thuộc phạm vi của người trưởng thành.

Các câu chuyện có thể xoay quanh áp lực công việc, bất hòa vợ chồng, khó khăn tiền bạc hoặc những mâu thuẫn cá nhân khác.

Theo Sagaram, sự chênh lệch về vị thế trong quan hệ cha mẹ - con cái khiến một số người dễ xem con là đối tượng an toàn để bộc lộ mọi cảm xúc. Họ cho rằng trẻ sẽ không gây áp lực hay phản ứng gay gắt nên thoải mái trút bỏ những phiền muộn của mình.

Chuyên gia này nhận định, việc thường xuyên phải tiếp nhận những vấn đề vượt quá khả năng của trẻ có thể khiến con dần thu mình, khó bộc lộ cảm xúc hoặc hình thành thói quen phản ứng tiêu cực với những người xung quanh. Đặc biệt, trẻ dễ nghĩ rằng mình có trách nhiệm phải làm cha mẹ vui vẻ, ổn định về tinh thần.

Không đặt mình vào vị trí của con để thấu hiểu
Jennifer Chaiken, chuyên gia trị liệu hôn nhân và gia đình tại Mỹ, cho biết những phụ huynh thiếu trưởng thành về cảm xúc thường không nhận thức được tác động từ lời nói, hành động và tâm trạng của mình đối với người khác.

Họ cũng khó nhận biết con đang cảm thấy thế nào hoặc thực sự cần điều gì. Vì vậy, trong những cuộc trò chuyện thường ngày hay khi quyết định các vấn đề liên quan đến trẻ, họ dễ bỏ qua suy nghĩ và mong muốn của con.

Việc thiếu sự đồng cảm khiến trẻ có cảm giác không được lắng nghe, không được công nhận và khó tìm thấy sự an toàn khi chia sẻ những vấn đề cá nhân với cha mẹ.

Việc áp đặt suy nghĩ, phớt lờ cảm xúc và không tôn trọng ranh giới cá nhân có thể ảnh hưởng lâu dài đến tâm lý, khả năng xây dựng các mối quan hệ của trẻ. Ảnh minh họa

Không biết thiết lập ranh giới phù hợp
Theo Jennifer Chaiken, cha mẹ thiếu trưởng thành về cảm xúc có thể gặp khó khăn trong việc xây dựng ranh giới lành mạnh với con. Tình trạng này thường biểu hiện ở hai thái cực: kiểm soát quá mức, đặt ra những quy tắc cứng nhắc hoặc ngược lại là quá nuông chiều, thiếu nguyên tắc trong cách giáo dục trẻ.

Aparna Sagaram cũng cho rằng những phụ huynh này thường không thoải mái khi con chủ động thiết lập giới hạn cá nhân. Chẳng hạn, khi trẻ đề nghị mẹ gõ cửa trước lúc bước vào phòng riêng, người mẹ có thể xem đó là hành động thiếu tôn trọng, cảm thấy bị tổn thương và không chấp nhận yêu cầu của con.

Thay vì hiểu rằng trẻ đang cần không gian riêng, họ có thể phản ứng tiêu cực và tiếp tục duy trì cách ứng xử cũ.

Cách cư xử thay đổi thất thường theo tâm trạng
Tâm trạng cá nhân cũng có thể chi phối mạnh mẽ cách những phụ huynh này đối xử với các thành viên trong gia đình. Một ngày làm việc không thuận lợi có thể khiến họ trở nên cáu gắt, nổi nóng với con cái hoặc bạn đời, dù những người này không liên quan đến nguyên nhân gây ra sự khó chịu.

Theo Jennifer Chaiken, sự thiếu ổn định trong cảm xúc còn khiến hành vi của cha mẹ trở nên khó đoán. Có thời điểm họ quan tâm, can thiệp sâu vào mọi khía cạnh trong cuộc sống của con, nhưng cũng có lúc lại đột ngột lạnh nhạt, thờ ơ.

Sự thay đổi thất thường này khiến trẻ khó nhận biết cha mẹ sẽ phản ứng như thế nào trước mỗi tình huống. Lâu dần, con có thể trở nên dè dặt, thường xuyên phải quan sát tâm trạng của người lớn để điều chỉnh lời nói và hành động của mình.