5 nhóm chính sách xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh

Giao dịch hàng hóa phái sinh được kỳ vọng giúp doanh nghiệp quản trị rủi ro giá và tăng khả năng kết nối với thị trường quốc tế. Ảnh được tạo có sự hỗ trợ của AI.

Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 220/NQ-CP ngày 7/8/2026, thống nhất tên gọi dự án luật là Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, đồng thời thông qua 5 nhóm chính sách làm cơ sở xây dựng dự án luật.

Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng đạo luật chuyên ngành đầu tiên điều chỉnh thống nhất, toàn diện hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam.

Dự án luật dự kiến bao quát các nội dung từ phạm vi điều chỉnh, sản phẩm, chủ thể tham gia, phương thức giao dịch đến hạ tầng thị trường, thanh toán bù trừ, quản trị rủi ro và hoạt động giao dịch có yếu tố nước ngoài.

Điểm mới đáng chú ý là chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu về quản lý hoạt động giao dịch sang xây dựng khuôn khổ pháp lý vừa bảo đảm an toàn, minh bạch, vừa tạo động lực phát triển thị trường.

Hoàn thiện khung pháp lý, gắn phái sinh với thị trường hàng hóa

Nhóm chính sách đầu tiên tập trung xây dựng khuôn khổ pháp lý thống nhất cho thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, trong đó xác định rõ phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng và mối quan hệ với các luật có liên quan.

Việc này nhằm bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, hạn chế chồng chéo giữa quy định về giao dịch hàng hóa phái sinh với các lĩnh vực chứng khoán, ngân hàng, ngoại hối và hoạt động thương mại chuyên ngành.

Trên nền tảng pháp lý thống nhất, thị trường được kỳ vọng có thêm điều kiện phát triển đồng bộ về sản phẩm, phương thức giao dịch, thành phần tham gia và các thiết chế hỗ trợ. Đây cũng là cơ sở để từng bước hình thành thị trường hàng hóa phái sinh chuyên nghiệp, minh bạch và có khả năng mở rộng.

Một định hướng quan trọng khác là phát triển thị trường phái sinh trong mối quan hệ tương hỗ với thị trường hàng hóa cơ sở.

Theo đó, thị trường hàng hóa cơ sở cung cấp nền tảng về nguồn hàng và nhu cầu phòng ngừa rủi ro. Ngược lại, thị trường phái sinh tạo ra các công cụ giúp doanh nghiệp, nhà sản xuất và thương nhân hạn chế tác động từ biến động giá, đồng thời cung cấp thông tin tham chiếu cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Sự phát triển đồng bộ của hai thị trường được kỳ vọng góp phần nâng cao tính minh bạch trong hình thành giá, cải thiện thanh khoản và hỗ trợ các chủ thể xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh hiệu quả hơn.

Dự án luật cũng định hướng đa dạng hóa sản phẩm, phương thức giao dịch và mở rộng khả năng tham gia thị trường, từng bước đưa công cụ phái sinh trở thành phương tiện quản trị rủi ro thiết thực đối với nền kinh tế.

Nâng cấp hạ tầng, thử nghiệm sản phẩm và công nghệ mới

Để thị trường phát triển bền vững, dự án luật đặt trọng tâm vào việc hoàn thiện hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ và quản trị rủi ro theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế.

Các cơ chế liên quan đến trung tâm thanh toán bù trừ, ký quỹ, thanh toán, quản lý tài sản bảo đảm và thực hiện nghĩa vụ của các bên sẽ được nghiên cứu, hoàn thiện. Mục tiêu là hạn chế rủi ro mất khả năng thanh toán và bảo đảm an toàn cho toàn thị trường.

Cùng với hạ tầng tài chính, hệ thống kho bãi, quản lý hàng hóa, chứng thư kho và các giải pháp số hóa cũng được định hướng phát triển đồng bộ. Qua đó, hoạt động giao dịch phái sinh sẽ được kết nối chặt chẽ hơn với hàng hóa vật chất.

Việc nâng cấp hạ tầng được kỳ vọng cải thiện năng lực quản lý hàng hóa, thanh toán, bù trừ và kiểm soát rủi ro, tạo nền móng cho một thị trường hàng hóa phái sinh hiện đại.

Dự án luật đồng thời định hướng đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng kiến tạo phát triển, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát và quản lý rủi ro.

Thủ tục hành chính dự kiến tiếp tục được đơn giản hóa nhằm cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Đáng chú ý, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát có thể được nghiên cứu áp dụng đối với sản phẩm, mô hình, công nghệ hoặc phương thức giao dịch mới. Cơ chế này mở ra không gian cho đổi mới sáng tạo nhưng vẫn đặt trong giới hạn giám sát và kiểm soát rủi ro cần thiết.

Bên cạnh đó, dự án luật sẽ hoàn thiện các yêu cầu về năng lực tài chính, quản trị, kiểm soát rủi ro và điều kiện hoạt động của các chủ thể tham gia. Cơ chế chứng chỉ hành nghề và tiêu chuẩn chuyên môn đối với một số vị trí nghiệp vụ cũng được nghiên cứu nhằm từng bước chuyên nghiệp hóa đội ngũ hoạt động trên thị trường.

Mở rộng kết nối thị trường hàng hóa phái sinh quốc tế

Trong bối cảnh thị trường hàng hóa ngày càng có tính liên thông, dự án luật sẽ hoàn thiện quy định đối với giao dịch hàng hóa phái sinh có yếu tố nước ngoài, bao gồm sự tham gia của chủ thể nước ngoài, giao dịch xuyên biên giới và kết nối với các thị trường quốc tế.

Các cơ chế niêm yết chéo, kết nối và liên thông thị trường cũng sẽ được nghiên cứu. Qua đó, những mặt hàng Việt Nam có lợi thế như cà phê, cao su, nông sản và các nhóm hàng hóa khác có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giao dịch khu vực và toàn cầu.

Thị trường phái sinh vì vậy không chỉ phục vụ nhu cầu quản trị rủi ro trong nước mà còn có thể trở thành cầu nối giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận hệ thống hình thành và tham chiếu giá quốc tế. Doanh nghiệp trong nước cũng có thêm cơ hội sử dụng các sản phẩm, phương thức giao dịch và thông lệ quản trị rủi ro tiên tiến.

Năm nhóm chính sách được Chính phủ thông qua tạo thành một định hướng thống nhất, từ xây dựng nền tảng pháp lý, phát triển sản phẩm và chủ thể tham gia đến hoàn thiện hạ tầng, kiểm soát rủi ro, khuyến khích đổi mới và mở rộng kết nối quốc tế.

Mục tiêu cuối cùng là hình thành hệ sinh thái thị trường hàng hóa hiện đại, trong đó thị trường cơ sở và thị trường phái sinh hỗ trợ lẫn nhau; giá hàng hóa được hình thành minh bạch hơn; hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ, kho bãi và chứng thư kho được phát triển đồng bộ.

Trên cơ sở các chính sách được thông qua, Bộ Công Thương sẽ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan và tổ chức liên quan xây dựng, hoàn thiện dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Khi được ban hành, luật được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý thống nhất, hiện đại và có tính mở, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị rủi ro giá, hỗ trợ thị trường hàng hóa cơ sở và tăng sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường khu vực, quốc tế.