59 năm ASEAN: Đoàn kết là 'lợi thế cạnh tranh' đặc biệt của Hiệp hội

Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn . (Ảnh: Minh Thái/TTXVN)

Trong bối cảnh thế giới ngày càng bị chia cắt bởi cạnh tranh chiến lược, xung đột địa chính trị và chủ nghĩa bảo hộ, việc một tổ chức khu vực gồm những quốc gia rất khác biệt về thể chế, trình độ phát triển, tôn giáo và văn hóa vẫn duy trì được sự đồng thuận sau gần 60 năm, được xem là thành tựu đáng tự hào.

Từ một tổ chức khu vực được hình thành để cùng nhau giữ gìn hòa bình và ổn định, Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đang hướng tới định hình vai trò trong một cấu trúc khu vực biến chuyển nhanh chóng.

Chia sẻ với phóng viên TTXVN tại Jakarta, Tiến sỹ Arisman, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á (CSEAS) tại Indonesia, cho rằng nhiều người thường nhìn nhận cơ chế đồng thuận của ASEAN là “chậm chạp.”

Tuy nhiên, theo ông, chính nguyên tắc đó lại là yếu tố giúp hiệp hội tồn tại và phát triển. Ông nhấn mạnh: "Điều quan trọng nhất mà ASEAN xây dựng được là tinh thần đồng thuận và đoàn kết giữa các quốc gia thành viên. Đây chính là nền tảng giúp ASEAN không ngừng phát triển."

Theo Tiến sỹ Arisman, việc Timor Leste trở thành thành viên mới là một minh chứng rõ nét cho sức hấp dẫn cũng như khả năng thích ứng của ASEAN. Trong những năm gần đây, ASEAN không ngừng mở rộng và làm sâu sắc mạng lưới hợp tác với các đối tác bên ngoài.

Từ các cường quốc và nền kinh tế lớn ở châu Á - Thái Bình Dương đến các đối tác tại châu Âu, Trung Đông và châu Phi, ngày càng nhiều nước thiết lập các cơ chế hợp tác với ASEAN, không chỉ về thương mại và đầu tư mà còn trong lĩnh vực chuyển đổi số, kết nối, an ninh năng lượng, biến đổi khí hậu và các vấn đề an ninh phi truyền thống.

Qua đó, ASEAN ngày càng khẳng định vai trò là một trung tâm kết nối và đối thoại quan trọng trong cấu trúc khu vực đang định hình.

Bối cảnh khu vực và thế giới thay đổi nhanh chóng đã đặt ASEAN trước những yêu cầu mới về năng lực thích ứng, tự chủ và sức chống chịu. Điều đó đòi hỏi hiệp hội phải chuyển từ củng cố những thành quả đã có sang chủ động định hình tương lai, với những ưu tiên mới.

Theo ông Beni Sukadis, Điều phối viên cao cấp của Viện Nghiên cứu Quốc phòng và Chiến lược Indonesia (Lesperssi), thay vì chỉ tập trung thúc đẩy tự do hóa thương mại, ASEAN sẽ phải giải quyết đồng thời nhiều bài toán mới.

Ông nhận định: "Trong 5 năm tới, các ưu tiên hàng đầu của ASEAN sẽ là đẩy nhanh hội nhập kinh tế số, tăng cường an ninh lương thực và năng lượng, nâng cao kết nối cơ sở hạ tầng và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững. Bên cạnh đó là các lĩnh vực ngày càng có ý nghĩa chiến lược như an ninh mạng, biến đổi khí hậu, quản trị thiên tai và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các quốc gia thành viên.”

Đây cũng là những nội dung quan trọng trong Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 - văn kiện được đánh giá định hình tiến trình phát triển của hiệp hội trong hai thập kỷ tới.

Một trong những dấu ấn đáng chú ý của ASEAN ở tuổi 59 (8/8/1967 – 8/8/2026) là tiến trình Timor Leste trở thành thành viên thứ 11 của hiệp hội.

Việc chính thức kết nạp Timor Leste tại Hội nghị Cấp cao ASEAN tháng 10/2025 đã đưa ASEAN tiến gần hơn tới mục tiêu quy tụ các quốc gia trong khu vực, tăng cường sức mạnh của khối và cho thấy tinh thần bao trùm cùng sức hấp dẫn lâu dài của một cộng đồng được xây dựng trên sự đoàn kết và hợp tác.

Tại Diễn đàn Báo chí ASEAN lần thứ 10 ở Manila, Philippines mới đây, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn đánh giá Timor Leste đã thể hiện cam kết mạnh mẽ đối với tiến trình hội nhập và đang đi đúng hướng.

Là một quốc gia Đông Nam Á từng đứng ngoài ASEAN trong thời gian dài, Timor Leste nay cùng các nước thành viên khác tham gia một khuôn khổ hợp tác chung.

Nước này đang tiếp tục hoàn tất các yêu cầu và tích hợp sâu hơn vào các cơ chế hợp tác của ASEAN với bước tiếp theo là chuẩn bị để đảm nhiệm cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2029 với sự ủng hộ của nhiều nước thành viên.

Ông Kao Kim Hourn nhấn mạnh: “Timor Leste rất nghiêm túc đối với tiến trình hội nhập ASEAN. Ngay cả trước khi chính thức trở thành thành viên đầy đủ, Timor Leste đã thể hiện cam kết rất mạnh mẽ.”

Điều đó cho thấy thành viên mới nhất của hiệp hội đang nhanh chóng hòa nhập, góp thêm sức mạnh cho một ASEAN gắn kết, bao trùm và ngày càng có vị thế trong khu vực.

Đánh giá về đóng góp của Việt Nam, theo Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn, trong 59 năm phát triển của ASEAN, Việt Nam có 31 năm đồng hành cùng hiệp hội.

Gia nhập ASEAN năm 1995, Việt Nam từ một thành viên “đến sau” đã nhanh chóng trở thành một trong những quốc gia có đóng góp nổi bật đối với tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn đánh giá Việt Nam là một trong những thành viên có đóng góp quan trọng cho ASEAN, từ duy trì hòa bình, ổn định đến thúc đẩy hội nhập và xây dựng cộng đồng.

Đánh giá cao đà tăng trưởng kinh tế và những nỗ lực của Việt Nam, ông kỳ vọng Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò tích cực trong hiệp hội.

Trong chặng đường triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Tổng Thư ký cho rằng Việt Nam sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc định hình các định hướng phát triển dài hạn của ASEAN.

Trong khi đó, theo nhà nghiên cứu Beni Sukadis, Việt Nam đã luôn thể hiện vai trò chủ động, tích cực và có trách nhiệm. Việt Nam kiên định thúc đẩy vai trò trung tâm của ASEAN, tích cực ủng hộ giải quyết hòa bình các tranh chấp trên Biển Đông dựa trên luật pháp quốc tế, đồng thời góp phần củng cố đoàn kết và hội nhập kinh tế khu vực.

Gần 60 năm trước, ASEAN ra đời với mục tiêu xây dựng một Đông Nam Á hòa bình, ổn định và không bị cuốn vào cạnh tranh giữa các cường quốc.

Ngày nay, sứ mệnh ấy đã được mở rộng, khi ASEAN không chỉ hướng tới mục tiêu duy trì hòa bình mà còn hướng tới trở thành một trung tâm tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và kết nối quan trọng của khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Con đường phía trước còn nhiều thách thức và sau 59 năm phát triển, thực tiễn cho thấy, trong một thế giới ngày càng phân cực, khả năng duy trì đồng thuận và đoàn kết chính là lợi thế cạnh tranh đặc biệt của ASEAN.

Cũng chính từ nền tảng ấy, ASEAN bước vào chặng đường mới với Tầm nhìn Cộng đồng 2045, mang khát vọng trở thành một khu vực phát triển năng động và hướng tới một cộng đồng đủ bản lĩnh để thích ứng với những biến động của thế giới trong tương lai./.