6 cuốn sách để hiểu mình trong tình yêu

Có người liên tục nhìn điện thoại chỉ vì người yêu chưa trả lời tin nhắn. Người khác lại thấy ngột ngạt khi một mối quan hệ trở nên quá gần gũi. Có những cặp đôi tưởng họ chia tay vì tiền bạc, công việc hay một cuộc cãi vã, nhưng vấn đề có thể đã tích tụ từ cách hai người tương tác với nhau từ lâu.

Đó cũng là lý do sách tâm lý về tình yêu thường không cố trả lời “nên yêu ai” hay “có nên chia tay”. Những tác phẩm được chuyên gia trị liệu giới thiệu tập trung vào câu hỏi khó hơn: vì sao chúng ta lại hành xử như vậy trong một mối quan hệ?

Theo tạp chí dành cho phụ nữ Grazia, thời điểm đọc cũng quan trọng không kém việc chọn sách. Một tác phẩm có thể không để lại nhiều ấn tượng lúc cuộc sống ổn định, nhưng lại giúp người đọc nhận ra điều gì đó về chính mình sau một cuộc chia tay hay khi tình cảm gặp khó khăn.

Cuốn sách giúp nhận ra mình yêu theo cách nào

Một trong những cuốn dễ tiếp cận về chủ đề này là Attached: The New Science of Adult Attachment and How It Can Help You Find - and Keep - Love (Gắn bó yêu thương: Khoa học mới về sự gắn bó ở người trưởng thành và cách nó giúp bạn tìm kiếm, gìn giữ tình yêu) của bác sĩ tâm thần Amir Levine và nhà tâm lý học Rachel Heller.

Cuốn sách đưa lý thuyết gắn bó vào những tình huống quen thuộc trong tình yêu. Levine và Heller đề cập ba kiểu gắn bó chính: gắn bó an toàn, gắn bó lo âu và gắn bó né tránh.

Bìa sách tiếng Việt của Attached, do Bizbooks và NXB Hồng Đức phát hành. Ảnh: Bizbooks

Người có xu hướng gắn bó lo âu dễ bận tâm về mối quan hệ và sợ người kia không yêu mình đủ nhiều. Người né tránh có thể cảm thấy sự gần gũi đe dọa tính độc lập, trong khi người có kiểu gắn bó an toàn thường thoải mái hơn với sự thân mật.

Vì vậy, một tin nhắn không được trả lời có thể chẳng có gì đặc biệt với người này nhưng lại gây ra hàng loạt suy nghĩ bất an ở người khác.

Điểm hấp dẫn của Lý thuyết Gắn bó nằm ở việc giúp độc giả nhận ra những khuôn mẫu này, từ đó hiểu vì sao hai người có thể phản ứng rất khác trước cùng một tình huống.

5 phút trò chuyện có thể tiết lộ điều gì?

Nếu Lý thuyết Gắn bó tìm hiểu cách con người gắn bó, The Seven Principles for Making Marriage Work (Bảy nguyên tắc giúp hôn nhân bền vững) của nhà tâm lý học John Gottman tập trung vào cách các cặp đôi sống cùng nhau.

Gottman nổi tiếng với nhiều thập kỷ nghiên cứu về hôn nhân. Con số 91% thường được Gottman Institute nhắc tới khi nói về độ chính xác của một số nghiên cứu dự đoán liệu các cặp đôi sẽ tiếp tục chung sống hay ly hôn.

Điều đáng chú ý không nằm ở việc biến tình yêu thành một phép dự báo, mà ở phát hiện rằng những tương tác rất nhỏ hàng ngày có thể cho thấy nhiều điều về một mối quan hệ.

Trong sách, Gottman đề cập những kỹ năng cụ thể như hiểu thế giới của người bạn đời, duy trì sự yêu mến và trân trọng, hướng về nhau thay vì quay đi, giải quyết những vấn đề có thể giải quyết và xây dựng ý nghĩa chung.

Một nguyên tắc quan trọng là biết “sửa chữa” sau xung đột. Những cặp đôi bền vững không nhất thiết ít tranh cãi, nhưng họ biết cách hạ nhiệt và kết nối lại trước khi bất đồng đi quá xa.

Có những cuộc cãi vã bắt đầu từ nỗi sợ mất nhau

Hold Me Tight: Seven Conversations for a Lifetime of Love (Ôm em thật chặt: Bảy cuộc trò chuyện cho một tình yêu bền lâu) của nhà tâm lý học Sue Johnson nhìn sâu hơn vào cảm xúc phía sau những cuộc cãi vã.

Johnson là người phát triển liệu pháp tập trung vào cảm xúc (Emotionally Focused Therapy - EFT). Thay vì chỉ xem hai người đang tranh luận về điều gì, cách tiếp cận này tìm hiểu nhu cầu kết nối ẩn phía sau cuộc xung đột.

Một người liên tục hỏi “Anh còn yêu em không?” có thể thực sự đang cần cảm giác an toàn. Khi người còn lại im lặng hoặc rút lui, sự bất an càng tăng và hai người dễ mắc vào một vòng lặp: một bên càng tìm kiếm sự bảo đảm, bên kia càng muốn tránh xa.

Cuốn Ôm em thật chặt: Bảy cuộc trò chuyện cho một tình yêu bền lâu của nhà tâm lý học Sue Johnson được một số nhà trị liệu khuyên đọc. Ảnh: Amazon.

Ôm em thật chặt xây dựng bảy cuộc trò chuyện nhằm giúp các cặp đôi nhận ra những vòng lặp như vậy, xử lý xung đột và tạo cảm giác gắn bó an toàn hơn.

Điểm gặp nhau giữa Johnson và Gottman là họ không xem một cuộc cãi vã đơn lẻ là vấn đề lớn nhất. Điều đáng quan tâm hơn là cách hai người phản ứng với nhau lặp đi lặp lại sau mỗi bất đồng.

Vì sao cơ thể vẫn nhớ những chuyện đã qua?

Không phải mọi khó khăn trong tình yêu đều bắt đầu từ mối quan hệ hiện tại.

Trong The Body Keeps the Score (Cơ thể ghi nhớ), bác sĩ tâm thần Bessel van der Kolk tìm hiểu ảnh hưởng của sang chấn đối với não bộ, cơ thể và khả năng xây dựng quan hệ với người khác.

Một trong những ý tưởng trung tâm của cuốn sách là sang chấn không đơn giản biến mất khi sự kiện đã qua. Con người có thể tiếp tục phản ứng với những tình huống hiện tại bằng các cơ chế được hình thành từ trải nghiệm trước đó.

Điều này phần nào lý giải vì sao một số phản ứng tưởng như quá mạnh ở hiện tại đôi khi có nguồn gốc lâu hơn chúng ta nghĩ.

Cơ thể ghi nhớ không phải sách hướng dẫn về tình yêu. Nhưng tác phẩm giúp chuyển câu hỏi “Tại sao mình lại phản ứng như vậy?” sang một hướng khác: điều gì từng xảy ra và con người đã học cách tự bảo vệ mình ra sao?

Nếu mình cảm nhận mọi thứ mạnh hơn người khác?

Một số người dễ quá tải bởi tiếng ồn, căng thẳng, tâm trạng của người khác hoặc những thay đổi nhỏ xung quanh. Nhà tâm lý học Elaine Aron gọi đặc điểm này là “độ nhạy cảm trong xử lý cảm giác” thường được biết đến qua khái niệm “người có độ nhạy cảm cao”.

Trong The Highly Sensitive Person (Người có độ nhạy cảm cao), Aron đưa ra một cách nhìn khác về đặc điểm thường bị gắn với việc “quá nhạy cảm” hay “overthinking- nghĩ quá nhiều”.

Bản tiếng Việt của cuốn The Highly Sensitive Person. Ảnh: Skybooks.

Theo Aron, độ nhạy cảm cao không phải một rối loạn. Thay vì hướng người đọc tới việc trở nên “bớt nhạy cảm”, cuốn sách giúp họ hiểu cách mình tiếp nhận và xử lý những kích thích xung quanh.

Cách nhìn này cũng có ý nghĩa trong các mối quan hệ. Một lời nói, sự im lặng hay thay đổi nhỏ trong cách cư xử có thể tác động tới mỗi người ở mức độ rất khác nhau.

Sau chia tay, đừng vội tìm cách quên

The Breakup Bible: The Smart Woman's Guide to Healing from a Breakup or Divorce (Cẩm nang vượt qua chia tay: Hướng dẫn phục hồi sau đổ vỡ hoặc ly hôn) của nhà trị liệu tâm lý Rachel Sussman dành riêng cho giai đoạn một mối quan hệ kết thúc.

Từ kinh nghiệm tư vấn cho những phụ nữ trải qua đổ vỡ, Sussman chia quá trình phục hồi thành ba giai đoạn: chữa lành, thấu hiểu và chuyển đổi.

Thay vì chỉ tìm cách quên người cũ, người đọc được khuyến khích nhìn lại mối quan hệ, nhận ra những khuôn mẫu của bản thân và dần xây dựng một cuộc sống mới.

Đây cũng là điểm gặp nhau của nhiều cuốn sách trong danh sách. Chúng không đưa ra một công thức giúp con người không còn đau, không còn bất an hay không bao giờ chọn nhầm người.

Sách có thể làm một việc khiêm tốn hơn: giúp người đọc gọi tên điều đang xảy ra.

Biết mình có xu hướng gắn bó lo âu không khiến nỗi bất an lập tức biến mất. Nhận ra một vòng lặp xung đột cũng không tự động cứu được một mối quan hệ. Nhưng hiểu mình đang phản ứng theo khuôn mẫu nào có thể là bước đầu để lựa chọn một cách ứng xử khác.

Vì thế, không có một cuốn sách tâm lý phù hợp với tất cả mọi người. Cuốn đáng đọc nhất có thể đơn giản là cuốn trả lời đúng câu hỏi mà một người đang cần giải đáp ở thời điểm đó.