70 năm Eurovision và cuộc khủng hoảng đoàn kết châu Âu

Người biểu tình tổ chức hòa nhạc trong một cuộc tuần hành phản đối cuộc thi Eurovision 2026 tại Vienna, Áo, ngày 15/5/2026. Ảnh: THX

Theo Tân Hoa xã ngày 17/5, cuộc thi âm nhạc Eurovision 2026 khép lại tại Vienna với chiến thắng thuộc về Bulgaria, nhưng lễ kỷ niệm 70 năm của sự kiện lại bị bao trùm bởi tranh cãi chính trị liên quan đến Israel. Cuộc khủng hoảng đã dẫn tới việc năm quốc gia châu Âu đồng loạt tẩy chay chương trình, làm dấy lên câu hỏi về tương lai của sân chơi âm nhạc lớn nhất châu lục.

Israel trở thành tâm điểm chú ý trong đêm chung kết khi đại diện nước này bất ngờ vươn lên dẫn đầu nhờ lượng bình chọn khán giả, dù bị các ban giám khảo chuyên môn xếp hạng thấp. Kết quả này kéo theo làn sóng la ó lớn từ khán giả tại khán phòng.

Được thành lập năm 1956 với mục tiêu hàn gắn châu Âu sau Thế chiến II thông qua âm nhạc và giải trí, Eurovision từ lâu được xem là biểu tượng của tinh thần đoàn kết châu Âu. Tuy nhiên, cuộc xung đột tại Gaza đã khiến sự kiện năm nay rơi vào chia rẽ sâu sắc chưa từng có.

Tây Ban Nha, Ireland, Hà Lan, Slovenia và Iceland đã rút khỏi cuộc thi để phản đối việc Liên minh Phát thanh châu Âu (EBU) cho phép Israel tiếp tục tham gia. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Eurovision có nhiều đài truyền hình quốc gia từ chối vừa cử đại diện vừa không phát sóng chương trình.

Đài truyền hình quốc gia Tây Ban Nha RTVE, một trong nhóm năm "ông lớn" đóng góp tài chính lớn nhất cho EBU, cũng không phát sóng cuộc thi. Giới quan sát cho rằng đây là cú đánh mang tính biểu tượng và tài chính đối với ban tổ chức.

Nhóm sản xuất podcast nổi tiếng Eirevision của Ireland cho biết một cuộc thi được xây dựng trên tinh thần đoàn kết và hòa bình chưa bao giờ lại chia rẽ như hiện nay. Họ thông báo ngừng đưa tin về Eurovision từ cuối năm 2025.

Trong khi đó, Bulgaria, Moldova và Romania quay trở lại cuộc thi sau nhiều năm vắng mặt vì lý do tài chính hoặc nghệ thuật. Dù vậy, số lượng quốc gia tham dự năm nay chỉ còn 35, thấp nhất kể từ năm 2003.

Các cuộc biểu tình phản đối Israel diễn ra xuyên suốt Eurovision năm nay, từ lễ khai mạc tới chung kết. Hàng nghìn người xuống đường tại Vienna, Brussels, London và Dublin. Riêng tại Vienna, khoảng 3.000 người tuần hành phản đối sự hiện diện của Israel trong đêm chung kết.

Một số nhà hoạt động cho rằng việc EBU không loại Israel phản ánh tiêu chuẩn kép. Đài RTE của Ireland gọi việc tiếp tục tham gia cuộc thi là điều khó chấp nhận trong bối cảnh thương vong tại Gaza tiếp diễn.

Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez cho biết Madrid muốn đứng về phía các giá trị nhân đạo trong cuộc khủng hoảng hiện nay, đồng thời cho rằng châu Âu không thể im lặng trước tình hình tại Gaza và Liban.

Hơn 1.100 nghệ sĩ và nhân vật văn hóa châu Âu cũng ký thư ngỏ chỉ trích EBU vì làm mất đi hình ảnh trung lập mà Eurovision luôn theo đuổi.

Ở chiều ngược lại, một số ý kiến cho rằng nghệ thuật không nên bị biến thành công cụ chia rẽ chính trị. Nhà quản lý âm nhạc người Anh, bà Sharon Osbourne, nhận định việc loại nghệ sĩ Israel khỏi sân khấu quốc tế sẽ làm xói mòn giá trị nhân văn mà nghệ thuật đại diện.

Tuy nhiên, nhiều nhà phê bình cho rằng Eurovision khó có thể tiếp tục tự nhận là biểu tượng cho các giá trị châu Âu nếu cuộc thi ngày càng bị cuốn sâu vào các tranh cãi địa chính trị.

Nghị sĩ Nghị viện châu Âu Cynthia Ni Mhurchu cho rằng việc Israel tiếp tục tham gia giữa cuộc khủng hoảng nhân đạo tại Gaza đang làm suy yếu chính những giá trị mà Eurovision được xây dựng để bảo vệ.

Tranh cãi cũng lan tới đời sống thường nhật. Một chủ quán cà phê tại thành phố Den Bosch của Hà Lan nói với truyền thông địa phương rằng việc phát sóng Eurovision có thể bị xem là phớt lờ Gaza, trong khi từ chối chiếu phần trình diễn của Israel lại có nguy cơ bị cáo buộc bài Do Thái.

Nhà sử học Dean Vuletic nhận định Eurovision từng vượt qua nhiều cuộc khủng hoảng chính trị trước đây và có thể tiếp tục tồn tại. Tuy nhiên, một số nhà hoạt động văn hóa cho rằng chỉ tồn tại là chưa đủ nếu cuộc thi không thể quay trở lại tinh thần đoàn kết ban đầu sau Thế chiến II.