70 triệu việc làm tăng ròng trong kỷ nguyên AI: Cú xoay trục của thị trường lao động

Lo ngại mất việc vì AI không còn là câu chuyện của tương lai xa mà đã hiện hữu trong từng doanh nghiệp, từng ngành nghề. Tuy nhiên, song song với nỗi sợ bị thay thế là một thực tế khác: thị trường lao động đang được tái cấu trúc mạnh mẽ, với hàng chục triệu việc làm mới hình thành xoay quanh công nghệ. Câu hỏi lớn không còn là “AI có lấy mất việc làm hay không”, mà là ai sẽ kịp thích nghi để đứng lại trong cuộc chơi mới.

AI làm lung lay trật tự việc làm truyền thống

Trong bức tranh dài hạn của kinh tế toàn cầu, trí tuệ nhân tạo đang trở thành một trong những lực tác động mạnh nhất lên cấu trúc lao động. Theo các nghiên cứu quốc tế, từ nay đến cuối thập kỷ này, hàng chục triệu vị trí việc làm quen thuộc có thể biến mất khi máy móc và thuật toán đảm nhiệm những công việc vốn do con người thực hiện. Đây không còn là dự báo mang tính lý thuyết mà đã bắt đầu hiện diện rõ ràng trong thực tế sản xuất – kinh doanh.

Công nghệ AI vừa tạo việc làm, vừa thay thế lao động truyền thống.

Những công việc mang tính lặp lại, dựa nhiều vào quy trình cố định đang chịu áp lực lớn nhất. Từ nhập liệu, chăm sóc khách hàng cơ bản cho đến một phần công việc kế toán, bán hàng hay tiếp thị, AI cho thấy khả năng xử lý nhanh hơn, chính xác hơn và chi phí thấp hơn. Điều này buộc doanh nghiệp phải cân nhắc lại bài toán nhân sự, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Sự dịch chuyển này tạo ra tâm lý bất an lan rộng trong lực lượng lao động. Không ít người lo ngại rằng sự phát triển quá nhanh của công nghệ sẽ khiến họ trở nên “lỗi thời” trước khi kịp thích nghi. Những ngành nghề từng được xem là ổn định cũng bắt đầu xuất hiện nguy cơ bị thu hẹp khi AI tham gia sâu vào các khâu vận hành.

Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn vào dữ liệu dài hạn, bức tranh không hoàn toàn mang màu sắc tiêu cực. Các báo cáo quốc tế chỉ ra rằng số lượng việc làm bị thay thế bởi AI không đồng nghĩa với sự suy giảm ròng của thị trường lao động. Ngược lại, cùng thời điểm các công việc cũ biến mất, một lượng lớn việc làm mới đang được tạo ra, thậm chí với quy mô lớn hơn.

Điểm khác biệt nằm ở chỗ, những công việc mới này không phân bổ đồng đều giữa các nhóm lao động. Người có kỹ năng số, khả năng học hỏi nhanh và sẵn sàng tái đào tạo đang hưởng lợi rõ rệt. Trong khi đó, nhóm lao động chậm thích ứng hoặc thiếu điều kiện tiếp cận đào tạo lại có nguy cơ bị gạt ra bên lề.

Thị trường tuyển dụng đã phản ánh rõ xu hướng này. Chỉ trong vài năm gần đây, số lượng vị trí liên quan đến trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và an ninh mạng tăng vọt. Các doanh nghiệp không chỉ tìm kiếm kỹ sư công nghệ mà còn cần những vai trò mới, làm cầu nối giữa con người và hệ thống AI.

Sự thay đổi này cho thấy AI không đơn thuần “cướp việc”, mà đang buộc thị trường lao động phải tái định nghĩa giá trị của con người trong chuỗi sản xuất. Những kỹ năng từng là lợi thế nay có thể trở nên phổ biến, trong khi tư duy sáng tạo, khả năng phân tích và ra quyết định ngày càng trở thành yếu tố then chốt.

Cuộc đua kỹ năng trong kỷ nguyên AI

Song song với quá trình đào thải, AI đang mở ra một lớp nghề nghiệp hoàn toàn mới mà trước đây gần như không tồn tại. Từ những người thiết kế tương tác giữa con người và máy, chuyên gia huấn luyện mô hình, đến các vị trí giám sát đạo đức và rủi ro thuật toán, thị trường lao động đang chứng kiến sự xuất hiện của những nghề “sinh ra từ AI”.

Đáng chú ý, nhiều công việc mới không đòi hỏi phải thay thế hoàn toàn con người bằng máy móc, mà yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ giữa hai bên. AI đảm nhiệm khâu xử lý dữ liệu, gợi ý và tối ưu, trong khi con người giữ vai trò kiểm soát, sáng tạo và chịu trách nhiệm cuối cùng. Mô hình cộng tác này đang dần trở thành tiêu chuẩn mới trong nhiều doanh nghiệp.

Một thay đổi quan trọng khác là tốc độ tích lũy kinh nghiệm. Nhờ AI, rào cản gia nhập nghề nghiệp ở một số lĩnh vực đang được rút ngắn đáng kể. Nhân sự trẻ có thể nhanh chóng tiếp cận tri thức, quy trình và kinh nghiệm vốn trước đây cần nhiều năm để tích lũy. Điều này giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong đào tạo và bố trí nhân sự, nhưng cũng làm gia tăng áp lực cạnh tranh nội bộ.

Tại Việt Nam, xu hướng này thể hiện khá rõ trong ngành công nghệ thông tin và các lĩnh vực liên quan. Các vị trí gắn với trí tuệ nhân tạo và dữ liệu đang nằm trong nhóm có thu nhập cao, ngay cả khi người lao động chưa nắm giữ vai trò quản lý. Tuy nhiên, nghịch lý là nhu cầu tuyển dụng lớn lại đi kèm tình trạng thiếu hụt nhân lực phù hợp.

Không chỉ ngành công nghệ, AI cũng đang lan sang nhiều lĩnh vực khác như marketing, tài chính, bán lẻ hay dịch vụ khách hàng. Việc ứng dụng công nghệ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả, nhưng đồng thời buộc người lao động phải liên tục cập nhật kỹ năng để không bị tụt lại phía sau. Trong bối cảnh đó, đào tạo nội bộ và học tập suốt đời trở thành chiến lược sống còn.

Các chuyên gia cho rằng, chìa khóa để tồn tại trong kỷ nguyên AI là xây dựng “năng lực kép”. Người lao động không chỉ cần chuyên môn vững vàng trong lĩnh vực của mình, mà còn phải biết cách sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ. Khả năng đặt câu hỏi đúng, đánh giá kết quả do máy tạo ra và đưa ra quyết định cuối cùng sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh mới.

Về dài hạn, AI không dẫn tới một cuộc đối đầu giữa con người và máy móc, mà thúc đẩy sự tái cấu trúc toàn diện của thị trường lao động. Những ai sẵn sàng học hỏi, thích nghi và tái định vị bản thân sẽ tìm thấy cơ hội trong làn sóng chuyển đổi này. Ngược lại, sự chậm trễ trong thay đổi có thể khiến khoảng cách kỹ năng ngày càng nới rộng.

AI đang viết lại bản đồ việc làm toàn cầu với tốc độ chưa từng có. Trong dòng chảy đó, việc làm không biến mất, mà đang chuyển dịch sang những hình thái mới, đòi hỏi kỹ năng mới và tư duy mới. Tương lai của thị trường lao động sẽ không thuộc về máy móc, mà thuộc về những con người biết cách làm chủ công nghệ và biến AI thành đồng minh, thay vì đối thủ.

Tiến Anh