72 năm ngày tiếp quản Thủ đô: Những ký ức sống mãi trong thời khắc thiêng liêng

Sáng 10/10/1954, các cánh quân của Quân đội Nhân dân Việt Nam từ các cửa ô tiến vào Hà Nội trong sự đón chào nồng nhiệt của khoảng 20.000 người dân Thủ đô. (Ảnh: TTXVN)

Hơn 70 năm đã trôi qua nhưng những hình ảnh hào hùng về ngày 10/10 lịch sử - ngày tiếp quản Thủ đô - vẫn vẹn nguyên trong ký ức của Đại tá - Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Trọng Vĩnh - một trong những cán bộ tiếp quản ngành giáo dục Hà Nội.

Đặc cách tốt nghiệp để về tiếp quản

Tham gia hoạt động cách mạng từ khi mới 13 tuổi với nhiều lần cận kề sinh-tử, năm 1951, khi tròn 16 tuổi, Nguyễn Trọng Vĩnh được cử đi học tại Trường Dục Tài ở Khu học xá Nam Ninh (Trung Quốc), đào tạo để trở thành giáo viên. Tháng 9/1954, khi khóa học gần kết thúc cũng là lúc chuẩn bị tiếp quản Hà Nội, Giám đốc Khu học xá Võ Thuần Nho (em trai Đại tướng Võ Nguyên Giáp) quyết định chọn 15 người tốt nhất Khu học xá, đặc cách tốt nghiệp trước để về nước tiếp quản Thủ đô, trong đó có Bí thư chi đoàn Nguyễn Trọng Vĩnh. Lúc đó, ông vừa tròn 20 tuổi.

Xe chỉ đưa đoàn đến biên giới Việt-Trung. Từ biên giới, đoàn đi bộ về điểm tập kết tại an toàn khu Thái Nguyên. Thị xã Thái Nguyên - thủ đô kháng chiến - chỉ có vài ngọn đèn dầu leo lét nơi những hàng quán hai bên đường vắng lặng, nghèo nàn nhưng thầy giáo trẻ vẫn cảm thấy hồi hộp khó tả trong dòng cảm xúc của người con được trở về quê hương.

Nhà giáo Nguyễn Trọng Vĩnh và các bạn tại Khu học xá Nam Ninh. (Ảnh: NVCC)

Nhưng về đến trụ sở Bộ Giáo dục tại Thái Nguyên, cả đoàn vô cùng hụt hẫng khi biết mọi cán bộ đã về xuôi, không còn xe để về Hà Nội. “May mắn khi Trung ương đoàn còn một chuyến xe cuối cùng, chúng tôi sáp nhập thành đoàn tiếp quản học sinh, sinh viên,” thầy Nguyễn Trọng Vĩnh bồi hồi nhớ lại.

Cả đoàn tập trung ở Thường Tín. Với phương châm lấy múa hát làm phương tiện tập hợp thanh niên, đoàn được học chính sách, tập múa hát. Ngày 9/4, trước ngày tiếp quản Thủ đô một ngày, toàn bộ các đoàn chuẩn bị tiếp quản Thủ đô tập trung ở nhà thương Đồn Thủy.

Niềm vui vỡ òa trong ngày khải hoàn

Mặc dù đã 72 năm trôi qua, trong ngày lễ trọng đại của đất nước, thầy Nguyễn Trọng Vĩnh vẫn thấy không khí ngày 10/10/1954 như hiện ra trước mắt. Cả Hà Nội rợp cờ hoa, tràn ngập trong niềm vui lớn, trong sự xúc động nghẹn ngào và khí thế hào hùng của cả dân tộc.

Phó Chủ tịch Ủy ban Quân chính Hà Nội từ Việt Bắc về tiếp quản Thủ đô. (Ảnh: TTXVN)

Các đơn vị Quân đội tiến vào thành phố theo nhiều hướng. Từ sáng sớm, người dân các khu phố, công sở, nhà máy, trường học đã tập trung dọc những tuyến đường bộ đội hành quân qua để vẫy cờ hoa và hô vang khẩu hiệu chào đón đoàn quân chiến thắng. Không khí vô cùng rộn ràng trong tiếng reo hò, tiếng hát, trong điệu nhạc xòn xòn xòn đô xòn, trong niềm hân hoan rạo rực của những người Việt Nam sau gần 10 năm chống Pháp đã được trở về làm chủ Thủ đô của mình.

Thầy Nguyễn Trọng Vĩnh cùng các thành viên trong đoàn lên những chiếc xe Molotova – loại xe tải do Liên Xô viện trợ - hòa vào dòng người tiến về Hà Nội. Đi đầu đoàn quân giải phóng là xe của bác sỹ Trần Duy Hưng - Phó Chủ tịch Ủy ban Quân chính Hà Nội. Ngay sau đó là những hàng bộ đội Đại đoàn Quân Tiên phong – đại đoàn chủ lực đầu tiên của quân đội nhân dân Việt Nam, dẫn đầu Anh hùng Nguyễn Quốc Trị - Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô.

“Đoàn đi đến đâu cũng được nhân dân vẫy cờ và hoa chào đón. Không khí hân hoan, trang nghiêm mà rạo rực. Chúng tôi là đoàn dân sự nhưng vẫn được chào mừng thân tình. Tôi mãi ghi nhớ trong lòng bao hình ảnh chưa có khi cả dân tộc cùng tận hưởng khoảnh khắc thiêng liêng: Thủ đô được hoàn toàn giải phóng,” thầy Nguyễn Trọng Vĩnh xúc động kể.

Ở tuổi 92, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Trọng Vĩnh vẫn nhớ rõ những hình ảnh hào hùng của ngày 10/10/1954. (Ảnh: NVCC)

Nhớ lại những ký ức hào hùng của dân tộc, mặc dù mới 20 tuổi, nhận nhiệm vụ tiếp quản Thủ đô trong Đoàn thanh niên Cứu quốc, thầy giáo trẻ Nguyễn Trọng Vĩnh vừa thấy vinh dự nhưng cũng cảm nhận rõ trách nhiệm nặng nề. Thầy đã cùng các đồng nghiệp tiếp quản học sinh, thanh niên Trường nữ sinh Đồng Khánh và nhiều trường học khác tại Hà Nội.

Thầy được phân công làm Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đông Ngạc – ngôi trường đã có bề dày lịch sử với 5 lớp học. Trường chỉ có 5-7 giáo viên nên là hiệu trưởng, thầy Vĩnh vẫn phụ trách đứng lớp, dạy nhiều môn, từ toán, tiếng Việt đến nhạc, họa, thể dục… Được đào tạo bài bản và đa năng, thầy đã mang đến cho trường một không khí hoàn toàn đổi mới, vui vẻ, phấn chấn hẳn lên.

“Đó là ngôi trường đầu tiên tôi bước vào nghề giáo, cũng là những ngày đầu tiên ngành giáo dục Thủ đô được thành lập, những ngày đầu tiên Hà Nội sạch bóng quân thù. Đất nước sang trang sử mới, cuộc đời tôi cũng chính thức sang trang, từ giảng đường bước lên bục giảng, bắt đầu hành trình sự nghiệp giáo dục mà tôi gắn bó cả cuộc đời,” thầy Vĩnh xúc động nói./.