Nghĩa tình Việt Bắc trong ngày trở về tiếp quản Thủ đô

Di tích lịch sử quốc gia Đồi Thành Trúc (xóm Đầm Mua, xã Phú Thịnh, tỉnh Thái Nguyên), nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng ở, làm việc, chỉ đạo công tác chuẩn bị tiếp quản Thủ đô Hà Nội năm 1954.

Đồi Thành Trúc - nơi Bác chuẩn bị ngày trở về

Trong quá trình chuẩn bị tiếp quản Thủ đô vào tháng 10-1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng chuyển từ ATK Định Hóa về vùng Đại Từ. Đây là sự lựa chọn có tính toán về vị trí chiến lược, điều kiện hoạt động và yêu cầu bảo đảm an toàn, bí mật. Việc lựa chọn địa bàn này cũng thể hiện sự tin tưởng của Bác, Trung ương Đảng và Chính phủ đối với đồng bào các dân tộc Thái Nguyên.

Giáo sư Đỗ Thành Hưng, thành viên Hội đồng Đại học Quốc gia Hà Nội, khẳng định: Việc Trung ương Đảng và Bác Hồ chuẩn bị các điều kiện cho cuộc tiếp quản ngay trên địa bàn Đại Từ có cơ sở chiến lược, gắn với yêu cầu chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ trong giai đoạn chuyển tiếp từ chiến tranh sang hòa bình.

Nếu xã Điềm Mặc (nay là Phú Đình) vinh dự đón Bác về ngày 20/5/1947 để lãnh đạo cuộc kháng chiến trường kỳ, thì xã Hùng Cường xưa thuộc huyện Đại Từ, lại là nơi Người sống, làm việc và gắn với những quyết định quan trọng trong quá trình chuẩn bị cho ngày trở về Thủ đô. Vùng đất ấy sau mang tên Bản Ngoại, nay thuộc xã Phú Thịnh. Tại đây có đồi Thành Trúc, xóm Đầm Mua và căn nhà tre nứa đơn sơ, ấm áp. Từ cuối tháng 7 đến đầu tháng 10-1954, nơi đây là địa điểm hoạt động quan trọng của Người.

Ông Bế Văn Yên, người dân xóm Đầm Mua, vẫn nhớ những dấu tích gắn với thời gian Bác ở đây. Ông kể, phía dưới đồi trước kia có một bãi trúc mọc thành từng chòm tròn, vì thế địa danh Thành Trúc ra đời. Bác ở nhà sàn phía trên, phía dưới là hội trường. Con đường dưới chân đồi là lối Người đi sang La Bằng.

Căn nhà nhỏ giữa núi rừng gắn với nhiều công việc quan trọng. Tại đây, Người chuẩn bị lời phát biểu đón tiếp Ủy ban Quốc tế ngày 12/8/1954, thư gửi bộ đội, cán bộ và gia đình cán bộ miền Nam ra Bắc, lời căn dặn các đơn vị bộ đội trước khi vào tiếp quản Thủ đô và lời kêu gọi nhân Ngày giải phóng Thủ đô. Những văn kiện ấy thể hiện những nhiệm vụ trọng tâm của cách mạng trong giai đoạn mới, gồm đấu tranh chính trị để củng cố hòa bình, thực hiện thống nhất đất nước, hoàn thành nhiệm vụ độc lập dân chủ trên phạm vi cả nước.

Trong thời gian tại đây, bước chân của Bác hầu như không ngừng nghỉ. Người dự lễ đón tiếp Ủy ban quốc tế giám sát đình chiến ở Việt Nam tổ chức tại Thái Nguyên. Ngày 1/9/1954, tại Đồi Giang, xã Tiên Hội, địa danh trước đây được gọi là xã Độc Lập, Người nhận Quốc thư của Đại sứ Trung Quốc La Quý Ba. Những hoạt động đối ngoại ấy góp phần khẳng định vị thế của Đảng và Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong giai đoạn mới.

Ở Bản Ngoại xưa còn có Vọng gác Dốc Điệp, địa điểm gắn với tuyến giao thông nối chiến khu Việt Bắc với ATK Sơn Dương (Tuyên Quang) và ATK Định Hóa. Tại vùng đất này, trước khi trở về tiếp quản Thủ đô, Bác đã gặp gỡ, nói chuyện với bộ đội, công an, thanh niên xung phong cùng cán bộ, nhân viên các cơ quan Trung ương. Những cuộc gặp gỡ góp phần động viên lực lượng đang chuẩn bị thực hiện nhiệm vụ trong thời khắc lịch sử của đất nước.

Lực lượng chủ yếu thực hiện nhiệm vụ tiếp quản Hà Nội là quân đội. Ngày 18 và 19/9/1954, từ đồi Thành Trúc, Người đi Phú Thọ. Tại Đền Hùng, Người nói chuyện với cán bộ chỉ huy các đơn vị thuộc Đại đoàn 308 Quân Tiên phong về nhiệm vụ tiếp quản Thủ đô. Sau chuyến đi, Người trở lại ATK Đại Từ, tiếp tục chỉ đạo công việc chuẩn bị cho ngày chiến thắng.

Nghĩa tình ngày chia tay chiến khu

Tại Hà Nội, công tác tiếp quản được triển khai từng bước, gắn với quá trình quân Pháp rút khỏi thành phố. Đại tá, PGS.TS Trần Ngọc Long, nguyên Phó Viện trưởng Viện Lịch sử quân sự, cho biết: Trước ngày 10-10, các bộ phận tiền trạm, trong đó có một bộ phận quân đội, đã tiến vào Hà Nội. Quân Pháp rút đến đâu, ta tiếp quản đến đó.

Theo ông, có hai nhóm cơ sở đặc biệt quan trọng cần được tiếp nhận. Về quân sự là sân bay Bạch Mai và sân bay Gia Lâm; về đời sống dân sinh là hệ thống điện và nước. Các cơ sở này được tiếp quản, duy trì hoạt động, góp phần bảo đảm yêu cầu quân sự và sinh hoạt của người dân.

Phú Thịnh hôm nay đang đổi thay từng ngày, vùng đất giàu truyền thống lịch sử, gắn với những dấu mốc quan trọng trong quá trình chuẩn bị tiếp quản Thủ đô năm 1954.

Công tác tiếp quản không chỉ đòi hỏi sự tổ chức chặt chẽ của lực lượng quân đội mà còn cần sự đồng thuận, ủng hộ của nhân dân. Ông Nguyễn Văn Khang, nguyên Trưởng Ban liên lạc Đội Thanh niên tiếp quản Thủ đô, kể lại: Học sinh các trường kháng chiến Hùng Vương, Lương Ngọc Quyến ở Thái Nguyên và Tân Trào ở Tuyên Quang được tập hợp thành đội thanh niên công tác tiếp quản Hà Nội. Họ tỏa đi khắp phố phường, gặp gỡ, trò chuyện thân tình với các tầng lớp nhân dân, từ thương gia, viên chức đến thanh niên, thiếu nhi. Thông điệp được truyền tải rất giản dị, giúp người dân yên tâm, vui vẻ đón bộ đội và tin tưởng vào sự ổn định của thành phố sau ngày giải phóng.

Ngày 10/10/1954, Thủ đô hoàn toàn giải phóng. Chín năm kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp đi đến thắng lợi, mở ra thời kỳ mới trong lịch sử Hà Nội. Sau ngày chiến thắng, ATK Thái Nguyên cùng đồng bào chiến khu Việt Bắc lưu luyến chia tay Bác Hồ và Trung ương Đảng trở về Thủ đô. Niềm hân hoan trước thắng lợi hòa quyện với nỗi nhớ của những người ở lại. Tình cảm thủy chung, sâu nặng ấy được nhà thơ Tố Hữu thể hiện qua những câu thơ trong bài Việt Bắc: “Mình về với Bác đường xuôi/ Thưa giùm Việt Bắc khôn nguôi nhớ Người”.

Tròn 72 năm đã trôi qua, đồi Thành Trúc vẫn lặng lẽ giữa núi rừng, lưu giữ những dấu tích của một thời kỳ lịch sử đặc biệt. Gắn với hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng trong những tháng chuẩn bị tiếp quản Thủ đô, nơi đây góp phần làm sáng rõ vai trò của Thái Nguyên trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và hành trình trở về Hà Nội. Những giá trị lịch sử ấy là dấu ấn sâu đậm của vùng đất Thủ đô kháng chiến, Thủ đô gió ngàn, trong trang sử đấu tranh giành độc lập, hòa bình của dân tộc.