'Se duyên' cho chè theo những mùa hoa

Bà con xã Văn Hán thu hoạch chè.

Mỗi mùa hoa một dòng sản phẩm

Một chiều thu dịu nhẹ, trong gian nhà xưởng của Hợp tác xã (HTX) chè Thái Minh, xã Văn Hán tràn ngập hương thơm của các loài hoa, quyện cùng mùi ngai ngái của mẻ chè mới sao.

Chị Nguyễn Thị Vân, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX như một nghệ sĩ đang phiêu cùng niềm đam mê ướp hương hoa cho chè. Nhiều năm làm công việc tẩm ướp những cánh trà Văn Hán trong các loài hoa, với chị Vân đây không đơn thuần là trộn hoa vào chè khô, mà là một hành trình nhẫn nại "se duyên" cho chè và hoa cỏ.

Chị Vân lý giải: Trước đây, việc ướp hương hoa cho chè đều làm thủ công. Các sản phẩm chè ướp hoa sẽ theo quy luật xoay vần của tự nhiên: Xuân, Hạ, Thu, Đông, mỗi mùa hoa về lại mang đến một dòng sản phẩm chè đặc sắc riêng.

Trong chuỗi hành trình đầy thi vị ấy, những người làm chè thường bắt đầu bằng sen mùa Hạ. Loài hoa biểu tượng cho sự thuần khiết và thoát tục, nên việc ướp hương sen cũng lắm cầu kỳ. Khi trời còn chưa sáng, sương giăng trên mặt hồ sen, người làm trà đã phải chèo thuyền đi hái những bông sen còn ngậm sương đêm. Mang về tỉ mỉ tách lấy từng hạt "gạo sen" trắng ngần như những hạt ngọc, rồi cứ một lớp trà lại rải một lớp gạo sen, ủ ấm rồi mang đi sấy.

Qua nhiều lần ướp và sấy kỳ công như thế, cánh trà từ từ thấm đẫm cái ngọt thanh, dịu dàng, thuần khiết của hoa sen. Để rồi khi pha, làn khói mỏng bốc lên mang theo hương thơm của một đầm sen buổi sớm mai. Nhấp một ngụm trà sen, cái chát nhẹ ban đầu của chè Thái trở nên dịu nhẹ, quyện chặt với cái hậu ngọt đằm thắm, làm dịu đi mọi nhọc nhằn của cuộc sống bộn bề.

Các nghệ nhân ướp trà hoa nhài.

Nếu như trà sen của mùa Hạ đưa người ta đến sự thoát tục, thì trà ướp hoa bưởi lại là hương tháng Ba mộc mạc và dịu dàng của mùa Xuân. Khác với sự đài các của sen, những cành hoa bưởi trắng tinh khôi ôm lấy nhụy vàng mọng nước mang theo hơi thở thân thương của những khu vườn quê miền Bắc. 

Việc ướp chè Thái với hoa bưởi đòi hỏi sự tinh tế đặc biệt. Bởi tinh dầu bưởi rất mạnh, nếu ướp quá lâu sẽ khiến trà bị đắng và nồng gắt. Người làm chè chọn những bông bưởi vừa hé nở, ngắt bỏ nhụy vàng chỉ giữ lại cánh hoa trắng ngần rồi rải xen kẽ với chè đã sao. Để sau một đêm, cánh trà đã hút trọn lấy làn tinh dầu bưởi thơm nồng.

Khác với trà sen, trà bưởi, trà nhài lại mang sự lãng mạn trữ tình. Hoa nhài dùng để ướp trà phải là nhài quế bông nhỏ nhưng hương thơm thanh thoát, được hái vào khoảng giữa trưa hoặc chiều muộn khi nụ hoa còn ngậm chặt. Khi màn đêm buông xuống và không gian chìm vào tịch mịch, những nụ hoa nhài mới từ từ xòe nở, tỏa ra làn hương ngào ngạt, cũng là lúc trà và hoa quyện hương. Cánh trà được rải đều lên mặt hoa, êm ả đón nhận toàn bộ hương thơm tinh khôi mà hoa gửi lại trước khi bình minh tới. Trà nhài Thái Nguyên nhờ vậy mà mang một làn nước xanh trong như ngọc bích, tỏa ra hương thơm dịu dàng, vị chát nhẹ tròn trịa.

Chắt lọc tinh hoa trời đất

Mỗi loài hoa có hương vị khác nhau, người ướp hương phải lựa theo đặc tính của từng loài để lựa hoa, chọn thời điểm hái và sử dụng kỹ thuật ướp khác nhau. Bà Nguyễn Thị Chi, một nghệ nhân làm chè của xã Văn Hán cho biết: Nếu chọn hoa không khéo, vị chát đậm của trà sẽ “nuốt” chửng hương hoa. Ngược lại, hương hoa quá nồng sẽ làm mất đi vị nguyên bản của trà. Ướp hương không phải làm lấn át, mà đắp bồi thêm một lớp áo mới, đòi hỏi người làm chè phải nắm vững kỹ thuật giao hòa đúng nhịp sinh học của hoa, kiểm soát thời gian ủ để hương hoa ngấm sâu vào từng cánh trà.

Các nghệ nhân làm trà sen.

Nếu như trước đây, việc ướp hương hoa cho chè phải chờ đến mùa, chọn đúng thời điểm để thu hoạch hoa, rồi chế biến chè phải căn chỉnh thời gian cho đúng nhịp, thì giờ đây, nhờ công nghệ phát triển, nhiều HTX đã đầu tư máy sấy thăng hoa. Đây là công nghệ sấy lạnh, làm cho chè giữ được mầu sắc và hương vị nguyên bản.

Chị Trần Thị Trang, thành viên HTX trà Búp Ngọc, xã Phú Thịnh cho biết: Từ khi có máy sấy thăng hoa, các loài hoa được thu về đúng độ, rồi đưa vào máy sấy khô, để dành ướp dần trong năm. Vì thế trà ướp hương hoa giờ đây không phụ thuộc hoàn toàn vào mùa vụ như trước, mà quanh năm đều có trà sen, trà nhài, trà sói…

Nghệ thuật ướp hương cho chè Thái không chỉ là nốt thăng của hương vị trà, làm phong phú thêm các sản phẩm, mà còn là câu chuyện về thời gian, sự nhẫn nại của người làm chè và mối nhân duyên giữa những cánh chè với hoa cỏ. Để có được chén trà ướp hương hoa thơm ngát trên tay người thưởng thức, biết bao giọt mồ hôi của người trồng chè đã rơi, và sự nâng niu của người ướp hương gửi gắm qua từng mùa hoa.

Mỗi tách trà ướp hoa không chỉ là một thức uống để giải khát, mà là cả một công trình nghệ thuật chắt lọc tinh hoa đất trời qua bàn tay tài hoa của nghệ nhân. Cách ướp khác nhau, mỗi loại trà ướp hoa cũng cho ra hương vị khác nhau. Nếu như trà sen thanh tao, trà bưởi nồng nàn, thì trà nhài lại tinh khiết, lãng mạn và trà mộc thì dung dị, trầm lắng...

Mỗi thức trà tựa như những mảnh ghép hoàn hảo đại diện cho những sắc thái cảm xúc rất riêng của người làm chè. Những chiều Thu nắng nhạt, khi gió lay nhẹ ngoài hiên, người thưởng trà ngồi nhâm nhi hương vị đậm đà, chát nhẹ đặc trưng của búp trà, đắm chìm trong mùi hương yêu thích, để cảm nhận trọn vẹn sự giao hòa giữa con người và thiên nhiên.