731 hài cốt liệt sĩ: Mệnh lệnh từ trái tim và lời tri ân không bao giờ khép lại

Từ lòng đất Công viên Lê Thị Riêng, lịch sử cất lên tiếng gọi

Sáng 14-10-2026, giữa nhịp sống sôi động của Thành phố Hồ Chí Minh, có một cuộc tiễn đưa khiến lòng người lắng lại. Từ Công viên Lê Thị Riêng, nơi những HCLS được tìm kiếm, quy tập sau nhiều thập niên nằm sâu trong lòng đất, các anh được trang trọng đưa về an nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh. Trong số đó có 698 bộ hài cốt riêng lẻ và một phần mộ tập thể chứa hài cốt của 33 liệt sĩ. Những con số ấy không đơn thuần phản ánh kết quả của một nhiệm vụ tìm kiếm; chúng gợi mở chiều sâu của lịch sử, sự khốc liệt của chiến tranh và những khoảng trống chưa thể lấp đầy trong hàng nghìn trái tim của thân nhân gia đình các liệt sĩ.

Thủ tướng Lê Minh Hưng và nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết thành kính di quách hài cốt liệt sĩ đến vị trí an táng. Ảnh: KIỀU OANH

Nhiều người trong số các anh đã ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ, chưa kịp thực hiện những dự định riêng, chưa kịp trở về thăm cha mẹ, chưa kịp nắm tay người thương trong một ngày đoàn tụ. Có người đã nằm lại giữa chiến trường mà đồng đội không thể đưa về. Có người ra đi, để lại phía sau một gia đình mòn mỏi chờ tin, một người mẹ già qua bao mùa giỗ vẫn ngóng con, một người vợ lặng lẽ đi qua những năm tháng thiếu vắng, những đứa trẻ lớn lên trong câu hỏi đau đáu: Cha mình đang ở đâu?

Thời gian có thể làm phai màu những tấm ảnh, làm cũ những trang thư, nhưng không thể xóa đi tình thân và ký ức về người đã khuất. Bởi vậy, việc tìm thấy, quy tập và đưa HCLS về nơi an nghỉ trang nghiêm không chỉ là hoàn thành một công việc chuyên môn mà còn là sự tiếp nối của tình đồng chí, đồng đội; là lời đáp nghĩa tình đối với những gia đình đã chờ đợi suốt hàng chục năm; là sự khẳng định rằng Tổ quốc không quên những người con đã cống hiến máu xương và cả tuổi thanh xuân cho nền hòa bình, độc lập, tự do của đất nước.

Mỗi phần HCLS được đưa lên từ lòng đất là một lần lịch sử được đánh thức, một lần lòng biết ơn được chuyển hóa thành hành động cụ thể, một lần lời hứa với những người đã ngã xuống được thực hiện bằng tất cả lòng biết ơn, trách nhiệm của các thế hệ hôm nay và mai sau. Đó là thành quả của quá trình kiên trì thu thập, đối chiếu và thẩm định thông tin; của sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, lực lượng Quân đội, những người nghiên cứu lịch sử, nhân chứng và các tổ chức hỗ trợ gia đình liệt sĩ. Đặc biệt, việc sử dụng tư liệu lịch sử kết hợp khảo sát thực địa đã góp phần chuyển những dấu vết tưởng chừng mờ nhạt thành cơ sở thực tiễn phục vụ nhiệm vụ tìm kiếm.

Nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang và Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Ủy viên Thường vụ Quân ủy Trung ương, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị thành kính di quách hài cốt liệt sĩ đến vị trí an táng. Ảnh: LƯƠNG ANH

Nguyên Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân và đồng chí Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó thủ tướng Chính phủ, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thành kính di quách hài cốt liệt sĩ đến vị trí an táng. Ảnh: HOÀNG THÀNH

Ngoài các HCLS, lực lượng chức năng còn tìm thấy các hiện vật, di vật của liệt sĩ. Đây đều là các manh mối quý giá để tiếp tục xác minh lịch sử và tìm lại danh tính người đã khuất. Hãy hình dung những người lính đã đi qua chiến tranh với hành trang giản dị: Chiếc ba lô, tấm tăng, chiếc võng và những vật dụng đời thường... Tất cả kỷ vật, di vật còn sót lại sau hàng chục năm có thể là nguồn thông tin quý báu giúp nhận diện, xác minh thêm về thông tin có liên quan đến lịch sử và nhân thân các anh hùng liệt sĩ và cũng là lời nhắc nhở chúng ta rằng, phía sau mỗi bộ hài cốt là một con người bằng xương bằng thịt, từng có quê hương, gia đình, ước mơ và những người thân yêu. Sự trở về ấy vì thế mang ý nghĩa vượt xa một kết quả khai quật. Đó là sự gặp gỡ giữa quá khứ và hiện tại, giữa những người đã nằm xuống và những người đang sống, giữa ký ức chiến tranh và trách nhiệm gìn giữ hòa bình hôm nay.

Lễ an táng hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP Hồ Chí Minh diễn ra trang nghiêm, xúc động. Ảnh: HOÀNG THÀNH

Tri ân không chỉ bằng vòng hoa và nén hương

Thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, theo số liệu cập nhật đến ngày 13-10-2026, đã tìm kiếm, quy tập được 3.611 HCLS, đạt 51,59% chỉ tiêu. Trong đó, 2.374 HCLS được tìm thấy ở trong nước, 217 HCLS tại Lào và 1.020 HCLS tại Campuchia.

Điều đáng quý là chiến dịch không chỉ đặt trọng tâm vào số lượng HCLS được tìm thấy. Mục tiêu sâu xa hơn là từng bước xác định đúng danh tính, đưa các anh về với gia đình, quê hương và đồng đội; đồng thời hoàn thiện hồ sơ, dữ liệu để những trường hợp chưa rõ thông tin không bị lãng quên trong dòng chảy thời gian. Bởi tìm thấy HCLS là một bước quan trọng, nhưng xác định được danh tính mới giúp nhiều gia đình có cơ hội khép lại hành trình chờ đợi. Vì vậy, công tác lấy mẫu sinh phẩm, phân tích ADN, đối chiếu dữ liệu di truyền, hồ sơ quân nhân, địa bàn hoạt động và lời kể của nhân chứng cần được triển khai đồng bộ, khoa học, thận trọng. Mỗi kết luận phải bảo đảm căn cứ xác đáng, tôn trọng sự thật lịch sử và phẩm giá của người đã khuất.

Đoàn xe đưa hài cốt liệt sĩ về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP Hồ Chí Minh. Ảnh: XUÂN CƯỜNG 

Đằng sau những công việc tưởng như thuần túy chuyên môn ấy là một nhiệm vụ giàu tính nhân văn. Một mẫu ADN không chỉ là dữ liệu sinh học; khi được đối chiếu chính xác, nó có thể trở thành chiếc cầu nối giữa người đã hy sinh và những người thân còn sống. Một hồ sơ được bổ sung không chỉ làm đầy kho tư liệu; nó có thể giúp một người mẹ, người vợ, người con tìm thấy câu trả lời mà gia đình đã chờ đợi suốt nhiều năm. Chiến dịch 500 ngày đêm vì thế cần được nhìn nhận như sự kết hợp giữa trách nhiệm chính trị, năng lực tổ chức, thành tựu khoa học và đạo lý dân tộc. Tốc độ phải đi đôi với độ chính xác; quyết tâm phải gắn với tính bền bỉ; ứng dụng công nghệ phải song hành với sự tận tụy, trách nhiệm và lòng nhân ái của những người trực tiếp làm nhiệm vụ.

Chính vì vậy, lễ truy điệu không phải điểm kết thúc của nhiệm vụ, mà là sự khẳng định quyết tâm tiếp tục tìm kiếm, xác minh và gìn giữ ký ức về những người đã hy sinh. Đối với các cơ quan chức năng, điều đó đòi hỏi trách nhiệm lâu dài trong quản lý hồ sơ, bảo quản mẫu sinh phẩm, đầu tư năng lực giám định, kết nối dữ liệu và tiếp nhận thông tin từ nhân chứng, thân nhân liệt sĩ. Đối với các địa phương, cần chủ động rà soát địa bàn, phối hợp cung cấp tư liệu, chăm lo các gia đình chính sách và bảo đảm để những người có công luôn nhận được sự quan tâm thiết thực. 

Đối với mỗi cán bộ, chiến sĩ hôm nay, tri ân còn là ý thức trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ, giữ vững phẩm chất người quân nhân cách mạng, rèn luyện bản lĩnh, nâng cao trình độ và sẵn sàng bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc. Sự hy sinh của các thế hệ đi trước chỉ thực sự được tiếp nối xứng đáng khi hòa bình được gìn giữ, đất nước phát triển và nhân dân có cuộc sống ngày càng ấm no, hạnh phúc. 

Đông đảo cựu chiến binh và người dân cầm cờ Đảng, cờ Tổ quốc, di ảnh và những nhành hoa trắng, xúc động tiễn đưa các liệt sĩ về nơi an nghỉ. Ảnh: HÙNG KHOA

Ngày 27-7-2027 đánh dấu 80 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ, một chặng đường dài để đất nước nhìn lại những mất mát, hy sinh và những nghĩa tình sâu nặng được hun đúc qua chiến tranh. Bởi vậy, tinh thần của Chiến dịch 500 ngày đêm phải tiếp tục được chuyển hóa thành hành động cụ thể, có kế hoạch, có kiểm tra, có phối hợp và có kết quả thực chất. Cần phát huy sức mạnh tổng hợp của các cơ quan, đơn vị quân đội, công an, chính quyền địa phương, nhà khoa học, tổ chức xã hội và nhân dân; kết hợp chặt chẽ tư liệu lịch sử với công nghệ hiện đại; trân trọng mọi thông tin có giá trị; đồng thời bảo đảm sự chính xác, minh bạch trong quá trình xác định danh tính.

Quan trọng hơn, công tác đền ơn đáp nghĩa phải được thực hiện thường xuyên, không chỉ tập trung vào các dịp kỷ niệm. Chăm lo đời sống người có công, hỗ trợ gia đình liệt sĩ, gìn giữ nghĩa trang, giáo dục truyền thống và tìm kiếm những người còn nằm lại đều là những biểu hiện cụ thể của lòng biết ơn. Một xã hội nhân văn không chỉ tưởng nhớ những người đã hy sinh, mà còn có trách nhiệm với những người đang sống trong nỗi đau mất mát do chiến tranh để lại. Và để lời tri ân của dân tộc đối với các anh hùng liệt sĩ mãi mãi không dừng lại.