80 năm Quốc hội: Một đại biểu Quốc hội đặc biệt

Báo cáo thành tích bằng… nói vo

Hồ Giáo sinh năm 1930 tại xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh tỉnh Quảng Ngãi (nay là xã Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi) trong một gia đình bần nông. Suốt cả tuổi thơ của mình, ông phải đi chăn bò cho một phú ông làng bên để kiếm cơm nuôi thân. Nếu không có cuộc Cánh mạng Tháng Tám long trời lở đất thì không biết quãng đời còn lại của Hồ Giáo sẽ như thế nào!

Hồ Giáo vừa thoát ra khỏi “rừng” cỏ - Ảnh: Trần Đăng.

Thế nhưng, cuộc Cách mạng tháng Tám đã làm thay đổi đời ông. Như bao lớp trai làng ngày ấy, Hồ Giáo gia nhập thiếu sinh quân rồi trở thành anh Bộ đội Cụ Hồ cho đến hết cuộc kháng chiến chống Pháp.

Năm 1954, Hồ Giáo lên đường tập kết ra Bắc. Ông không đi trọn đời binh nghiệp mà rẽ ngang sang “nghề cũ”, tức trở thành công nhân nuôi bò ở Nông trường Ba Vì vào đầu những năm 60 của thế kỷ trước. Những thiếu nữ Đội 8 của Nông trường Ba Vì ngày ấy vẫn còn nhớ như in hình ảnh anh thanh niên tên Hồ Giáo vừa đẹp trai, lành tính lại vừa chăm chỉ, giỏi giang, sẵn sàng giúp đỡ mọi người.

Bê 20 là con bê dị tật bẩm sinh, đi lại khó khăn nên không theo kịp với đàn bò mạnh khỏe. Ai cũng thương con bê được gắn với số 20 này nhưng để chăm sóc và giúp nó trở thành con bò cho sữa là chuyện không hề dễ dàng. Người ta đã tính đến việc giết thịt nó nhưng Hồ Giáo thì không. Ông hứa với ban lãnh đạo Nông trường Ba Vì là sẽ “dìu” con bê tật nguyền này đi hết quãng đời sinh học của nó, giúp nó tạo ra sản phẩm, tức “sữa bò”, như bao con bò khác ở Nông trường Ba Vì.

Giữ đúng lời hứa của mình với ban lãnh đạo Nông trường Ba Vì, Hồ Giáo đã chăm sóc con bò dị tật này bằng tình thương và trách nhiệm lớn lao. Vì vậy, sau khi con bê này làm mẹ, nó đã cho sữa chẳng thua kém gì những con bò lành lặn trong đàn, trước sự ngạc nhiên của ban lãnh đạo, cả những kỹ sư chăn nuôi học hành bài bản cũng ngả mũ chào thua. Đó là bí quyết của riêng Hồ Giáo. Chính bí quyết của việc biến con bê tật nguyền thành con bò cho sữa hàng đầu của nông trường cùng với việc thụ tinh nhân tạo cho heo, trị bệnh cho bò bằng phương pháp “thủ công”, dựa vào kinh nghiệm dân gian là chính đã đưa Hồ Giáo trở thành Anh hùng Lao động năm 1966. Năm ấy, báo cáo thành tích tại Đại hội Anh hùng, chiến sĩ thi đua toàn quốc, thay vì đọc giấy, Hồ Giáo chỉ nói vo vì ông không biết chữ!

Ba khóa đại biểu Quốc hội

Trong buổi báo cáo thành tích “không cần giấy” ấy, nhiều đại biểu rất ái ngại, trong đó có Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Hồ Giáo đi tập kết ra Bắc 12 năm nhưng cho đến lúc ấy (1966), ông vẫn giữ giọng Quảng Ngãi đặc sệt. Giờ giải lao, Thủ tướng Phạm Văn Đồng yêu cầu ban tổ chức sắp xếp để ông gặp và trò chuyện với “đồng hương” Hồ Giáo. Cũng từ giây phút ấy, ông Giáo trở thành như người nhà của Thủ tướng Phạm Văn Đồng.

Hồ Giáo kể: “Xong đại hội, tôi trở lại Nông trường Ba Vì. Đúng một tuần sau thì Ban Giám đốc Nông trường gọi tôi lên thông báo rằng tôi có quà của Bác Đồng gửi. Mở gói quà ra thì thấy có mấy chục tập giấy và nhiều bút mực. Tôi hiểu ý của Bác Đồng là tôi phải học văn hóa chứ không thể để mù chữ vậy được”. Không chỉ gửi sách và bút rồi… quên luôn, Bác Đồng luôn theo dõi việc học hành của Hồ Giáo, hàng tháng lãnh đạo Nông trường Ba Vì phải thông báo tình hình học tập của trò Giáo. Túc tắc vậy, cuối cùng Hồ Giáo cũng “bò” qua được lớp 7! Với những người khác thì chuyện học hết lớp 7 là bình thường nhưng với Hồ Giáo là cả kỳ công. Bản thân ông khi nhắc lại chuyện này, ông cũng không nghĩ là mình “siêu” đến vậy! Với vốn liếng “lớp bảy” cộng với việc chăn nuôi bò độc đáo của mình, Hồ Giáo trở thành Đại biểu Quốc hội liền 3 khóa IV, V và VI.

Hồ Giáo bên đàn trâu Mu-ra con. Ảnh: Trần Đăng.

Người đàn ông thủy chung hiếm có

Năm 2009, người viết bài này có đưa bác Hồ Giáo trở lại Ba Vì sau hơn 30 năm ông vào miền Nam để nuôi trâu cho Nông trường Sông Bé. Trong bữa cơm thân mật của các “thiếu nữ Đội 8”, bà Nguyễn Thị Huệ có “trách yêu” ông Giáo: “Tại hồi đó anh Giáo chê em chứ mà lấy em làm vợ thì giờ cũng con đàn cháu đống ở đây rồi”. Hồ Giáo chỉ cười: “Tui biết Huệ thương tui chứ! Nhưng tui không thể khác được vì trước khi đi tập kết, tui đã có vợ ở quê nhà rồi!”. Cả bàn ăn hôm đó bỗng khựng lại. Ai cũng ngỡ ngàng trước thông tin ấy. Vì đó là lần đầu tiên họ nghe ông Giáo tiết lộ điều bí mật. Đúng ra là, trước ngày tập kết ra Bắc, cha mẹ ông Hồ Giáo có bỏ trầu, cau với một người trong làng, gọi là “lễ dạm ngõ” rồi nên Hồ Giáo phải giữ nguyên tắc “một vợ một chồng”.

Người vợ chưa cưới này, sau hai năm không thấy Hồ Giáo trở lại như đã hứa, bà đi lấy chồng khác. Hay tin người vợ chưa cưới ấy đi lấy chồng, Hồ Giáo quá đau khổ và rồi ông tiếp tục nuôi trâu ở Nông trường Sông Bé để quên đi mối tình đầu ấy. Mãi đến năm bước vào tuổi 52, ông mới lập gia đình. Bà Thành, vợ ông Giáo chỉ sinh được cho ông một cô con gái.

Đám cưới con gái, cháu Hồ Thị Minh, Hồ Giáo chỉ mời vài người ngoài dòng tộc gồm bà Danh, “vợ trước”, ông Nhân, giám đốc Công ty giống cây trồng Quảng Ngãi, “thủ trưởng” trực tiếp của Hồ Giáo và tôi, người có công đưa ông trở lại thăm Ba Vì! Lao động xuất sắc như Hồ Giáo đã là hiếm rồi, thủy chung như Hồ Giáo quả là hiếm hơn!

Với đàn trâu Mu-ra

Năm 1990, Hồ Giáo 60 tuổi. Những tưởng ông được thanh thản với tuổi già sau mấy mươi năm nuôi bò ở Ba Vì và nuôi trâu ở Sông Bé nhưng đàn trâu Mu-ra đã gọi tên ông. Sau ngày hòa bình, chính phủ Ấn Độ đã tặng cho Việt Nam 15 con trâu Mu-ra. Thủ tướng Phạm Văn Đồng lúc bấy giờ đã chuyển số trâu ấy về Quảng Ngãi để nhân giống. Ông giao việc này cho Hồ Giáo. Một lần nữa, Hồ Giáo đã không phụ lòng Thủ tướng Phạm Văn Đồng - người mà ông vẫn coi như cha của mình. Đàn trâu ấy chính thức “giải thể” sau khi Hồ Giáo … nghỉ hưu lần thứ 2 vào năm 2010, khi đã ở tuổi 80!

Hồ Giáo là tấm gương về sự tận tụy, tận hiến. Hai lần anh hùng lao động cho mỗi một việc nuôi trâu và bò, bấy nhiêu đó đủ để gọi Hồ Giáo như một huyền thoại rồi.

Trần Đăng