85,5% doanh nghiệp do nữ làm chủ chưa 'chạm' được vốn xanh

Khoảng cách lớn giữa nhu cầu và khả năng tiếp cận vốn

Khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng tiếp cận vốn đối với các doanh nghiệp do nữ làm chủ đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách cung cấp thông tin, thiết kế sản phẩm tài chính và hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là trong quá trình chuyển đổi xanh.

Tại hội thảo “Thúc đẩy tài chính toàn diện và cơ hội phát triển kinh doanh của phụ nữ hướng tới tương lai xanh” ngày 28/9, bà Mai Thị Diệu Huyền - Phó Chủ tịch phụ trách điều hành Hội đồng Doanh nhân nữ Việt Nam (VWEC) cho biết, khảo sát được thực hiện với 166 doanh nghiệp, hộ kinh doanh và hợp tác xã do phụ nữ làm chủ tại 20 tỉnh, thành, kết hợp làm việc và phỏng vấn sâu các tổ chức địa phương, ngân hàng thương mại từ tháng 11/2025 đến tháng 6/2026.

Kết quả cho thấy khoảng 80% đối tượng tham gia khảo sát có nhu cầu về đầu tư và tài chính xanh. Trong đó, 31,3% có nhu cầu cao và khoảng 47% có nhu cầu nhưng chưa rõ ràng. Tuy nhiên, có đến 85,5% chưa từng tiếp cận bất kỳ nguồn vốn xanh nào.

Theo bà Huyền, một trong những nguyên nhân nằm ở khoảng cách về thông tin và mức độ hiểu biết thuật ngữ chuyên môn. Những khái niệm gần gũi như nông nghiệp bền vững, năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn được các doanh nghiệp dễ tiếp cận hơn. Trong khi đó, với các thuật ngữ mang tính kỹ thuật như ESG, tín chỉ carbon, tài chính xanh hay tín dụng xanh, phần lớn người được hỏi mới chỉ nghe qua, chưa hiểu rõ và chưa quan tâm nhiều.

Sự kiện do VWEC thuộc VCCI phối hợp với UNEP tổ chức.

Điều này khiến việc tiếp cận các chương trình tài chính xanh trở nên khó khăn hơn, khi doanh nghiệp không biết mình cần đáp ứng tiêu chí nào, chuẩn bị hồ sơ ra sao hay chứng minh yếu tố “xanh” của dự án như thế nào.

Ba rào cản chính được xác định gồm thiếu thông tin về sản phẩm và điều kiện chứng minh dự án xanh; thủ tục phức tạp; yêu cầu về tài sản thế chấp truyền thống.

Không chỉ thiếu vốn, nhóm doanh nghiệp này còn thiếu các nguồn lực hỗ trợ để biến nhu cầu chuyển đổi xanh thành dự án có thể tiếp cận tài chính. Các doanh nghiệp có nhu cầu được cung cấp thông tin đi đôi với tư vấn, định hướng cụ thể, hỗ trợ trực tiếp trong quá trình hoàn thiện hồ sơ vay vốn và đào tạo về tài chính, quản trị kinh doanh.

Trong khi đó, 100% ngân hàng được khảo sát có sản phẩm tài chính xanh nhưng chưa có sản phẩm dành riêng cho phụ nữ. Dòng vốn xanh hiện tập trung nhiều vào nông nghiệp xanh, năng lượng tái tạo, sản xuất xanh và kinh tế tuần hoàn; trong khi các lĩnh vực như du lịch xanh, dịch vụ xanh và lâm nghiệp bảo tồn có mức độ ưu tiên thấp hơn.

Cần đưa tài chính xanh đến gần hơn với doanh nghiệp

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với năng lực cạnh tranh và sự phát triển dài hạn của doanh nghiệp. Những thay đổi về tiêu chuẩn thị trường, yêu cầu môi trường, trách nhiệm trong chuỗi cung ứng và xu hướng tài chính bền vững đang đòi hỏi doanh nghiệp chủ động thích ứng, đổi mới mô hình kinh doanh và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Theo ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch VCCI, hạn chế về vốn có thể tạo thêm trở ngại cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh.

Theo ông Phòng, chuyển đổi xanh mở ra cơ hội phát triển sản phẩm, dịch vụ xanh, tiếp cận thị trường mới, nâng cao năng suất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Tuy nhiên, cơ hội này không tự động trở thành năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp cần kiến thức, công nghệ, nhân lực, thông tin thị trường và đặc biệt là nguồn lực tài chính phù hợp.

Với doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, nhất là doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ hoặc lãnh đạo, hạn chế về quy mô, vốn, năng lực quản trị, khả năng tiếp cận tín dụng và các mối liên kết kinh doanh có thể tạo thêm trở ngại trong quá trình chuyển đổi.

Bà Parimita Mohanty - Quản lý Chương trình về Năng lượng tái tạo, Khối Tài chính, Ban Biến đổi Khí hậu, Văn phòng Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), cũng nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong quá trình chuyển đổi xanh. Với khoảng 95-97% số doanh nghiệp thuộc nhóm này, việc chuyển đổi xanh của Việt Nam không thể tách rời khả năng tiếp cận tài chính, công nghệ và kỹ năng của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo bà Parimita Mohanty, khoảng 50% doanh nghiệp nhỏ và vừa đang mở rộng các hoạt động chuyển đổi xanh, trong đó có nhiều doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, nhưng khó khăn về tài chính vẫn là một trở ngại lớn. Vì vậy, cần tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp với các tổ chức tài chính, nhà cung cấp giải pháp công nghệ và các nguồn lực hỗ trợ, qua đó giúp doanh nghiệp tiếp cận những nguồn tài chính phù hợp hơn.

Bà Trần Thanh Hương - Phó trưởng phòng Chính sách, môi trường kinh doanh và hợp tác quốc tế, Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính, cho biết thực hành kinh doanh bền vững đã trở thành yêu cầu thực tế đối với doanh nghiệp.

Giai đoạn 2022-2025, thông qua Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp khu vực tư nhân kinh doanh bền vững theo Quyết định 167, có 1.500 doanh nghiệp được tư vấn chuyển đổi xanh toàn diện; 10.700 doanh nghiệp được đào tạo, trong đó 65% là doanh nghiệp nhỏ và vừa; 320 doanh nghiệp hoàn thiện báo cáo phát triển bền vững theo chuẩn GRI. Cùng với đó, 58 mô hình kinh tế tuần hoàn thí điểm được triển khai, tập trung vào lĩnh vực sản xuất nông nghiệp và chế biến.

Tuy nhiên, bà Hương cho rằng việc chuyển từ nhận thức sang hành động vẫn còn chậm. Doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận bộ tiêu chí đánh giá kinh doanh bền vững, thiếu chuyên gia ESG và thiếu nguồn lực cho hoạt động tư vấn. Việc huy động tài chính cho kinh doanh bền vững cũng còn hạn chế.

Để tiếp tục khắc phục những điểm nghẽn này, Chính phủ đã ban hành Quyết định 926/QĐ-TTg ngày 25/5/2026 phê duyệt Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026-2030. Chương trình đặt mục tiêu hỗ trợ khoảng 25.000 doanh nghiệp, hộ kinh doanh và hợp tác xã kinh doanh bền vững, đồng thời xây dựng ít nhất 20 mô hình điển hình để lan tỏa.

Từ kết quả nghiên cứu, VWEC đề xuất cần tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng có tiêu chí phù hợp với các dự án quy mô nhỏ và đơn giản hóa thủ tục. Yếu tố giới cũng cần được lồng ghép vào các chương trình hỗ trợ, trong đó quan tâm đến doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ và hợp tác xã có phụ nữ quản lý.

Với các tổ chức trung gian, cần xây dựng những công cụ đơn giản như mẫu phương án sản xuất xanh, bảng tự đánh giá doanh nghiệp; đồng thời chuyển quan hệ với ngân hàng từ giới thiệu khách hàng sang phối hợp trong sàng lọc, hoàn thiện hồ sơ và theo dõi dự án.

Đối với ngân hàng, một hướng được đặt ra là phát triển các sản phẩm tín dụng vi mô, thiết kế quy trình và hồ sơ phù hợp hơn với hộ kinh doanh và doanh nghiệp quy mô nhỏ, đồng thời tăng cường tư vấn trong quá trình vay vốn. Việc thẩm định cũng được khuyến nghị nghiên cứu theo hướng giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp truyền thống, xem xét thêm uy tín của tổ chức nhóm, lịch sử hoạt động cộng đồng hoặc sự bảo lãnh của các tổ chức trung gian.

Theo bà Mai Thị Diệu Huyền, điều quan trọng là đưa thông tin tài chính xanh đến gần hơn với doanh nghiệp bằng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, thay vì chỉ sử dụng những thuật ngữ mang tính kỹ thuật. Khi doanh nghiệp hiểu mình cần làm gì, chuẩn bị gì và có thể tiếp cận nguồn vốn nào, khoảng cách giữa nhu cầu chuyển đổi xanh và khả năng tiếp cận tài chính mới có thể được thu hẹp.