A Lưới đối mặt nguy cơ thiếu nước gia tăng

Đập tràn hồ thủy điện A Lưới. Ảnh: Ngọc Anh

Nguồn nước suy giảm nhanh

A Lưới có địa hình đồi núi chia cắt mạnh, hệ thống thủy lợi chủ yếu là hồ chứa nhỏ, đập dâng và công trình lấy nước từ khe suối. Nguồn nước vì vậy phụ thuộc trực tiếp vào lượng mưa và dễ suy giảm nhanh khi thời tiết kéo dài khô nóng.

Theo bản tin dự báo thời tiết từ cuối tháng 6 đến đầu tháng 7 của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, khu vực thành phố Huế tiếp tục có nắng nóng và nắng nóng gay gắt, có nơi đặc biệt gay gắt. Mưa chỉ xuất hiện rải rác vào chiều tối và đêm, chưa có tín hiệu của một đợt mưa diện rộng đủ cải thiện nguồn nước tại khu vực miền núi phía tây. Đáng chú ý, hiện tượng El Nino đã hình thành và có khả năng kéo dài đến nửa đầu năm 2027, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước cục bộ trong mùa khô 2026 - 2027.

Theo Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi TP. Huế, đến ngày 24/6, diện tích lúa bị hạn cục bộ tại 5 xã vùng cao A Lưới đã hơn 93ha. Nếu thời tiết tiếp tục khô nóng và không có mưa bổ sung, diện tích bị ảnh hưởng tại các xã này trong 10 ngày tới sẽ tăng mạnh.

Tại xã A Lưới 1, diện tích thiếu nước hiện khoảng 18,17ha và có thể tăng lên 28,85ha. Ở xã A Lưới 2, con số này có thể tăng từ 7ha lên 55,50ha. Xã A Lưới 3 dự báo tăng từ 5ha lên 27,72ha, trong khi xã A Lưới 4 - khu vực chịu áp lực lớn nhất - có thể tăng từ 58ha lên 130ha. Xã A Lưới 5 cũng có nguy cơ tăng từ 5ha lên 11ha.

Tổng hợp toàn khu vực, diện tích có nguy cơ bị hạn có thể lên tới khoảng 253,07ha, gần gấp 3 lần diện tích đang bị hạn, chiếm 33% diện tích gieo cấy. Đây là mức tăng nhanh, cho thấy mức độ nhạy cảm cao của sản xuất nông nghiệp vùng cao trước biến động thời tiết ngắn hạn.

Chủ động ứng phó

Trước diễn biến thời tiết bất lợi, ngành nông nghiệp đã triển khai các biện pháp chống hạn từ đầu mùa nắng nóng.

Ruộng lúa ở A Lưới. Ảnh: Ngọc Hòa

Từ đầu tháng 6, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi TP. Huế đã vận hành các máy bơm dầu công suất lớn tại nhiều hồ chứa trên địa bàn A Lưới. Cụ thể, máy D15 tại hồ A Tác (xã A Lưới 2) từ ngày 2/6; hồ Ka Lô (xã A Lưới 4) từ ngày 2/6; hồ Phú Thượng (xã A Lưới 3) từ ngày 3/6; máy D8 tại hồ Quảng Hợp từ ngày 16/6. Cùng với đó, Trạm Thủy nông A Lưới đã huy động lực lượng bám địa bàn, tìm nguồn nước, điều tiết và dẫn nước phục vụ tưới dưỡng cho các diện tích sản xuất đang thiếu nước.

Tuy nhiên, nắng nóng kéo dài và gần như không có mưa bổ sung đã khiến mực nước tại các hồ chứa, đập dâng và khe suối tiếp tục suy giảm, làm giảm khả năng cấp nước tự chảy và gia tăng áp lực lên hệ thống chống hạn.

Trong điều kiện hiện nay, giải pháp quan trọng nhất là sử dụng tiết kiệm và điều tiết hợp lý nguồn nước. Các địa phương cần tổ chức tưới luân phiên, áp dụng tưới khô - ướt xen kẽ đối với cây lúa; đắp bờ giữ nước, hạn chế thất thoát; đồng thời tận dụng tối đa nước hồi quy trong hệ thống kênh mương. Việc nạo vét cửa lấy nước, ao hồ nhỏ, kênh mương và lòng hồ cũng cần được triển khai để tăng khả năng tích trữ khi có mưa cục bộ xuất hiện.

Trong trường hợp khô hạn kéo dài, các địa phương cần sẵn sàng chuyển sang các kịch bản ứng phó cao hơn. Ưu tiên hàng đầu là bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân và vật nuôi. Các phương án cấp nước lưu động cần được chuẩn bị sẵn sàng, đồng thời rà soát nguồn nước dự trữ tại từng khu dân cư để hỗ trợ kịp thời khi cần thiết.

Đối với sản xuất nông nghiệp, cần tập trung nguồn nước cho các diện tích có khả năng duy trì, nằm gần nguồn hoặc có hiệu quả sử dụng nước cao. Những diện tích nhỏ lẻ, xa nguồn hoặc chi phí cứu hạn lớn cần được cân nhắc điều chỉnh để giảm áp lực hệ thống thủy lợi.

Một số giải pháp kỹ thuật như trạm bơm dã chiến hoặc khai thác bổ sung từ các hồ thủy điện trong khu vực cũng cần được chuẩn bị đề phòng thời tiết không mưa kéo dài. Song song đó, việc nạo vét hồ chứa và tăng khả năng tích nước cần được đẩy nhanh để sẵn sàng đón các đợt mưa trở lại.

Hạn hán tại A Lưới không còn là hiện tượng thời tiết đơn lẻ mà đang dần trở thành một dạng rủi ro khí hậu có tính chu kỳ trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Giải pháp không chỉ nằm ở việc chống hạn từng vụ sản xuất, mà còn là xây dựng năng lực quản trị nguồn nước một cách chủ động, có kịch bản theo từng cấp độ và từng khu vực cụ thể. Trong dài hạn, bảo đảm an ninh nguồn nước chính là điều kiện quan trọng để ổn định sinh kế, phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng vùng cao A Lưới trước các cực đoan khí hậu ngày càng gia tăng.