ADN cổ đại hé lộ bất ngờ về tình bạn giữa người và loài chó

Công trình được đăng trên tạp chí khoa học Nature cho biết ngay từ thời kỳ Kỷ Băng hà tổ tiên chúng ta đã chăm sóc, cho chó ăn và thậm chí thực hiện các nghi lễ an táng trang trọng cho “người bạn bốn chân”.

Các nhà khoa học đã phân tích ADN lấy từ hài cốt chó cổ được tìm thấy tại nhiều địa điểm khảo cổ ở châu Âu và Tây Á, bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ, Anh và Serbia. Nhờ công nghệ giải trình tự gen hiện đại, họ có thể phân biệt rõ ràng giữa chó cổ và sói - điều vốn rất khó khăn trong các nghiên cứu trước đây.

Phát hiện đáng chú ý nhất là một cá thể chó được chôn cùng con người tại khu vực Anatolia (Thổ Nhĩ Kỳ), có niên đại khoảng 15.800 năm - hiện được xem là một trong những bằng chứng sớm nhất về chó thuần hóa. Ngoài ra, một chiếc xương hàm chó khoảng 14.300 năm tuổi cũng được tìm thấy tại hang Gough (Anh), nơi từng có các nghi thức tang lễ đặc biệt của người cổ đại.

Bản sao xương hàm của một chú chó có niên đại 14.300 năm, bằng chứng lâu đời thứ 2, được chôn cất cùng con người và được khai quật tại hang Gough ở Somerset (Anh). Ảnh: The journal Nature

Tiến sĩ Lachie Scarsbrook từ Đại học Ludwig Maximilian (Munich), đồng tác giả nghiên cứu, cho biết: “Điều này đồng nghĩa với việc từ 15.000 năm trước, những chú chó với các dòng tổ tiên khác nhau đã hiện diện khắp lục địa Á-Âu, từ Somerset cho đến Siberia. Phát hiện này mở ra khả năng quá trình thuần hóa đã diễn ra ngay trong Kỷ Băng hà cuối cùng, sớm hơn 10.000 năm so với bất kỳ loài cây trồng hay vật nuôi nào khác.”

Nghiên cứu cho thấy, ngay từ thời kỳ này, chó không chỉ đơn thuần là vật nuôi mà đã giữ vị trí đặc biệt trong đời sống tinh thần của con người. Một số phát hiện khảo cổ còn hé lộ khía cạnh cảm xúc sâu sắc trong mối quan hệ này. Tại một địa điểm ở Thổ Nhĩ Kỳ, hài cốt của ba chú chó con được chôn cất cẩn thận trên phần chân của một người, theo cách tương tự nghi thức chôn người.

Dữ liệu di truyền cho thấy các quần thể chó cổ tại nhiều khu vực khác nhau có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, cho thấy sau khi được thuần hóa, chó đã nhanh chóng lan rộng khắp châu Âu và Á - Âu.

Một giả thuyết được đưa ra là con người thời tiền sử có thể đã trao đổi chó với nhau giữa các nhóm săn bắt hái lượm, cho thấy giá trị của loài vật này vượt xa vai trò thú cưng đơn thuần. Các nhà nghiên cứu cho rằng chó có thể đã giúp tăng hiệu quả săn bắn hoặc đóng vai trò như “hệ thống cảnh báo sớm” trước các mối đe dọa từ thú dữ.

Dù nghiên cứu đã đẩy lùi mốc thời gian về mối quan hệ giữa người và loài chó, câu hỏi về nguồn gốc chính xác của việc thuần hóa chó vẫn chưa có lời giải hoàn chỉnh.

Một số bằng chứng di truyền cho thấy tổ tiên của chó đã tách khỏi sói từ khoảng 20.000-40.000 năm trước, nhưng quá trình con người bắt đầu thuần hóa và gắn bó với chúng có thể diễn ra ở nhiều khu vực khác nhau.

Tuy vậy, nghiên cứu mới củng cố quan điểm rằng chó là loài động vật đầu tiên được con người thuần hóa, và cũng là loài duy nhất trong nhóm động vật ăn thịt lớn trở thành bạn đồng hành thân thiết của con người trong suốt lịch sử.

Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng việc con người sẵn sàng chia sẻ thức ăn và chăm sóc một loài động vật ăn thịt lớn như chó là điều không hề đơn giản, đặc biệt trong bối cảnh khắc nghiệt của thời kỳ băng hà.

Điều đó cho thấy mối quan hệ này không chỉ dựa trên lợi ích sinh tồn mà còn có yếu tố xã hội và cảm xúc. Chính sự gắn kết đặc biệt này đã giúp chó trở thành “người bạn tốt nhất của con người” - một danh xưng vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay.

Hành trình từ những con sói hoang dã đến người bạn trung thành nằm cuộn tròn dưới chân mỗi gia đình ngày nay là một câu chuyện dài 15 thiên niên kỷ - một mối lương duyên bền chặt được viết nên bởi sự sinh tồn, hỗ trợ lẫn nhau và cả những cảm xúc nguyên thủy nhất của loài người.

Anh Kiet - Linh Chi