ADN nói lời tri ân

Cán bộ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đối chiếu thông tin, số hóa dữ liệu ngay tại phần mộ khai quật

Từ tháng 6/2026 đến nay, lực lượng chức năng toàn tỉnh đã tiến hành khai quật được 159/353 phần mộ thuộc diện cần lấy mẫu tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đình Lập (xã Đình Lập) và Cao Lộc (phường Kỳ Lừa); hiện đang tiếp tục triển khai tại Nghĩa trang liệt sĩ Bông Lau (xã Thất Khê) và Bản Trại (xã Kháng Chiến). Qua quá trình thực hiện, các đơn vị thuộc Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cấp tỉnh đã thu thập thành công mẫu sinh phẩm của 102 phần mộ. Trong đó, 13 mẫu đã được bàn giao cho Viện Pháp y Quốc gia để tiến hành quy trình giám định, 89 mẫu hiện đang được lưu giữ, bảo quản vô trùng tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh. Tuy nhiên, do thời gian an táng qua nhiều thập kỷ, hài cốt bị phân hủy nặng bởi điều kiện thổ nhưỡng nên có 57 phần mộ không thể thu thập được mẫu vật đạt yêu cầu.

“Mấy chục năm qua, do thông tin, giấy tờ thất lạc sau chiến tranh, việc tìm kiếm danh tính anh trai tôi gặp rất nhiều khó khăn. Nay được Nhà nước triển khai lấy mẫu bài bản, mọi thông tin đều được quét mã vạch và số hóa lên hệ thống quốc gia để phân tích gen tự động, gia đình tôi vô cùng tin tưởng. Cách làm khoa học, chính xác này đã thắp lên hy vọng rất lớn, mong các anh sớm xác định được danh tính”.

Ông Nguyễn Văn Bình, phường Lương Văn Tri, thân nhân liệt sĩ

Quy trình thu thập và số hóa tại hiện trường được thực hiện chặt chẽ. Tại phần mộ, cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh và lực lượng y tế địa phương ưu tiên thu thập các phần xương còn lưu giữ tốt thông tin di truyền như răng, xương ống. Mẫu vật sau khi làm sạch sơ bộ được đưa vào túi chuyên dụng, niêm phong và dán một mã vạch định danh. Toàn bộ thông tin gồm tọa độ phần mộ, hình ảnh hiện trạng, sơ đồ mộ và mã vạch túi mẫu được lực lượng chức năng dùng thiết bị thông minh quét và cập nhật trực tiếp. Dữ liệu được đồng bộ lên cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ.

Trực tiếp làm nhiệm vụ số hóa của tổ lấy mẫu tại các nghĩa trang, Thiếu tá Hoàng Dũng Tuân, Trợ lý Phòng Tham mưu, Bộ CHQS tỉnh cho biết: Tổ công tác đảm nhiệm việc lấy mẫu sinh học tại phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin để gửi đi giám định. Nhiệm vụ này đòi hỏi sự cẩn trọng tuyệt đối. Trong quá trình lấy mẫu và trước khi chuyển mẫu đi, chúng tôi bắt buộc phải đối chiếu chéo giữa các mẫu, biên bản giấy, thực tế phần mộ và dữ liệu trên phần mềm, chỉ một sai lệch nhỏ về ký tự hay nhầm lẫn vị trí lấy mẫu ban đầu cũng sẽ làm sai lệch toàn bộ kết quả phân tích ADN của tuyến sau.

Để hệ thống có cơ sở đối khớp, việc lấy mẫu sinh phẩm từ thân nhân liệt sĩ là khâu mang tính quyết định. Nhận thức rõ điều này, Công an tỉnh (thành viên Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cấp tỉnh) đã phát động đợt “Cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin”. Chỉ trong 5 ngày (từ 16/7 đến 20/7/2026), lực lượng công an đã triển khai lấy mẫu thành công cho 3.047/3.387 trường hợp, bảo đảm tỷ lệ bao phủ tối đa đối với các thân nhân đủ điều kiện.

Thân nhân liệt sĩ được lấy mẫu ADN

Theo quy trình, cán bộ chuyên môn tiến hành thu thập mẫu máu, niêm mạc miệng, dấu vân tay... từ những người có quan hệ huyết thống theo dòng mẹ của liệt sĩ. Việc kết nối dữ liệu quan trọng nằm ở khâu đối khớp, khi Viện Pháp y phân tích thành công gen từ hài cốt và từ mẫu của thân nhân, hệ thống máy chủ quốc gia sẽ tự động quét chéo. Sự trùng khớp về mặt dữ liệu số sẽ cho ra kết quả định danh chính xác.

Bà Hồ Thị Tố Uyên, Phó Chủ tịch UBND phường Kỳ Lừa cho biết: Chúng tôi đã huy động tối đa lực lượng công an, dân quân, thanh niên túc trực bảo vệ nghiêm ngặt hiện trường tại Nghĩa trang liệt sĩ Cao Lộc. Ngay sau khi tổ chuyên môn lấy mẫu và số hóa dữ liệu xong, lực lượng tại chỗ lập tức phối hợp cùng bộ đội tiến hành xây đắp, hoàn trả nguyên trạng phần mộ, bảo đảm cảnh quan nghĩa trang khang trang, tôn nghiêm tuyệt đối.

Sự khoa học trong quy trình kết nối dữ liệu đã củng cố niềm tin cho thân nhân các gia đình chính sách. Ông Nguyễn Văn Bình, phường Lương Văn Tri, thân nhân liệt sĩ chia sẻ: Mấy chục năm qua, do thông tin, giấy tờ thất lạc sau chiến tranh, việc tìm kiếm danh tính anh trai tôi gặp rất nhiều khó khăn. Nay được Nhà nước triển khai lấy mẫu bài bản, mọi thông tin đều được quét mã vạch và số hóa lên hệ thống quốc gia để phân tích gen tự động, gia đình tôi vô cùng tin tưởng. Cách làm khoa học, chính xác này đã thắp lên hy vọng rất lớn, mong các anh sớm xác định được danh tính.

Dù chặng đường phía trước còn nhiều khó khăn do tình trạng phân hủy của hài cốt theo thời gian, song mỗi mẫu sinh phẩm được bảo quản an toàn, mỗi trường dữ liệu được kết nối thành công lên hệ thống quốc gia là một bước tiến quan trọng trên hành trình tri ân.