AEF 2026: Định vị Việt Nam-ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu

Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Công Vinh phát biểu khai mạc phiên thảo luận. (Ảnh: Hùng Triều)

Phiên thảo luận quy tụ đại diện từ WEF, các định chế phát triển quốc tế, nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế và lãnh đạo doanh nghiệp sản xuất, công nghệ đang hoạt động trong khu vực.

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Công Vinh khẳng định, chủ đề “Tinh thần hợp tác trong kỷ nguyên mới” của Diễn đàn năm nay không phải là một khẩu hiệu, đó là câu trả lời cho một thực tế mà chúng ta đang cùng suy ngẫm: Các chuỗi giá trị được tổ chức lại và những động lực tăng trưởng của hai thập niên qua liệu có còn dư địa để cho hai thập niên tới?

Với ông Nguyễn Công Vinh, những gì được thảo luận hôm nay không chỉ là câu chuyện của TP. Hồ Chí Minh. Đây là không gian chung nơi các nền kinh tế ở những vị thế khác nhau cùng tìm lời giải cho câu hỏi: Tăng trưởng mới sẽ đến từ đâu và chúng ta cùng nhau tạo ra nó như thế nào? Những mô hình nào mang tính khả thi mà chúng ta cùng nhau chia sẻ?

Về khía cạnh công nghệ, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh nhận định, trí tuệ nhân tạo (AI) là một trong những lực đẩy lớn nhất của câu hỏi ấy. Ông Nguyễn Công Vinh cũng dẫn báo cáo của Diễn đàn Kinh tế thế giới cho thấy, đến năm 2030, thế giới có khoảng 170 triệu việc làm mới được tạo ra, khoảng 92 triệu việc làm mất đi và 39% kỹ năng của người lao động sẽ thay đổi hoặc trở nên lạc hậu.

“Điều này hàm ý rằng, giá trị sẽ thuộc về những nền kinh tế biết chuẩn bị con người, thể chế và dữ liệu đủ nhanh. Chúng ta cùng nhau ứng xử trong thời đại AI như thế nào?”, ông Nguyễn Công Vinh bày tỏ.

Ông Albert Antoine, Giám đốc Chiến lược, Đồng sáng lập Avaiga, đánh giá Việt Nam có nguồn lực trí tuệ và nhân lực dồi dào, tạo điều kiện để mở rộng hợp tác với nhiều đối tác, qua đó thúc đẩy phát triển nhanh hơn. (Ảnh: Hùng Triều)

Đồng tình với ý kiến của Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Công Vinh, ông Albert Antoine, Giám đốc Chiến lược, Đồng sáng lập Avaiga khẳng định, bên cạnh những cơ hội về công nghệ và kinh tế, AI cũng những tác động đáng kể đối với việc làm, như tạo ra các công việc mới, nhưng đồng thời cũng khiến nhiều người mất việc.

Từ kinh nghiệm làm việc với chính phủ Singapore trong 38 năm, ông Albert Antoine cho rằng đảo quốc sư tử đã có sự chuẩn bị tốt trước những thay đổi công nghệ, từ phát triển cơ sở hạ tầng đến hỗ trợ chính phủ và doanh nghiệp thích ứng. Đặc biệt, nhấn mạnh vai trò của con người, ông Albert Antoine đề cập chương trình SkillsFuture của Singapore, được triển khai nhằm giúp người dân trang bị kỹ năng cần thiết để thích ứng với những thay đổi trong tương lai.

Theo ông Albert Antoine, một yếu tố quan trọng khác là nguồn vốn và ngân sách đầu tư. Hóm hỉnh nhắc tới câu nói quen thuộc của người Việt Nam: “Đầu tiên là tiền đâu”, ông Albert Antoine nhấn mạnh, TP. Hồ Chí Minh và Việt Nam cần tăng cường đầu tư cho con người, giáo dục, sản xuất và công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế.

Bên cạnh nguồn lực trong nước, hợp tác với các đối tác cũng là điều cần thiết để đẩy nhanh quá trình phát triển. Giám đốc Chiến lược, Đồng sáng lập Avaiga nhận định, những đối tác lớn ngày nay không chỉ có tiềm lực về nguồn lực mà còn sở hữu năng lực trí tuệ và công nghệ vượt trội. Tuy nhiên, quan hệ hợp tác đòi hỏi các bên phải có những giá trị để trao đổi và sẵn sàng chấp nhận những đánh đổi nhất định.

Ông Albert Antoine cũng đánh giá Việt Nam có nguồn lực trí tuệ và nhân lực dồi dào, tạo điều kiện để mở rộng hợp tác với nhiều đối tác, qua đó thúc đẩy phát triển nhanh hơn.

Về tổ chức thực hiện, ông dẫn kinh nghiệm của Singapore với hai cơ quan tiêu biểu. Trong đó, GovTech hỗ trợ các dự án AI và công nghệ của chính phủ; còn Cơ quan Phát triển Truyền thông Infocomm (IMDA) tập trung hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao lợi thế cạnh tranh.

Đặc biệt, ông Albert Antoine nhấn mạnh tầm quan trọng của chính sách hỗ trợ. Theo ông, công nghệ luôn đi kèm rủi ro, trong khi nhiều công nghệ mới khiến nhà đầu tư còn e ngại trong giai đoạn đầu. Do đó, chính phủ cần đóng vai trò tạo động lực ban đầu cho các dự án, trong đó có việc cung cấp các khoản tài trợ để khuyến khích triển khai. Dẫn câu nói của Lão Tử “Hành trình vạn dặm bắt đầu từ một bước chân”, vị chuyên gia bày tỏ, các quốc gia cần có tầm nhìn lớn, nhưng đồng thời phải bắt đầu từ những dự án quy mô nhỏ.

Phần thảo luận trong khuôn khổ chương trình. (Ảnh: Hùng Triều)

Có thể nói, trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu biến động sâu sắc cùng sự bùng nổ của làn sóng công nghệ mới, chuỗi giá trị toàn cầu đang trải qua quá trình tái cấu trúc mạnh mẽ theo hướng khu vực hóa và công nghệ hóa. Với dân số hơn 700 triệu người cùng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tăng trưởng ấn tượng (đạt gần 244 tỷ USD trong năm 2025), ASEAN đang đứng trước cơ hội lịch sử để nâng tầm vị thế, chuyển dịch từ tập hợp các cơ sở sản xuất và lắp ráp rời rạc sang một hệ sinh thái sản xuất khu vực gắn kết, có sức chống chịu cao và sẵn sàng cho tương lai.

Mặc dù có sức hút đầu tư rất lớn, ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng vẫn đang đối mặt với bài toán then chốt là tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa thu về chưa tương xứng với quy mô xuất khẩu. Thương mại nội khối ASEAN hiện chỉ chiếm khoảng 22% tổng kim ngạch. Bên cạnh đó, dù thuế quan đã được xóa bỏ tới 98,6%, những rào cản thực tế cản trở quá trình hội nhập sâu rộng hơn không còn nằm ở thuế, mà đến từ sự thiếu đồng bộ về hạ tầng kết nối, tiêu chuẩn kỹ thuật, thủ tục hải quan, cũng như rào cản trong lưu chuyển dữ liệu vận hành và chia sẻ thông tin xuyên biên giới.

Để giải quyết các thách thức này và giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng trong khu vực, việc xây dựng các mô hình sản xuất chuyên môn hóa bổ trợ lẫn nhau, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ hiện đại là vô cùng cấp thiết.

Do đó, phiên thảo luận “Định vị lại Việt Nam-ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu” là cơ hội để thẳng thắn nhìn nhận các rào cản thực tiễn; từ đó đề xuất các giải pháp khả thi giúp tăng cường năng lực cho doanh nghiệp nội địa (SME), nâng cao chuỗi cung ứng và định vị lại vai trò chiến lược của Việt Nam cùng ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận. (Ảnh: Hùng Triều)