Ai Cập triển khai tàu điện một ray mới, mở ra kỷ nguyên giao thông thông minh và bền vững

Thủ đô Cairo đông đúc của Ai Cập từ lâu nổi tiếng không chỉ bởi bề dày lịch sử, mà còn bởi tình trạng ùn tắc giao thông nghiêm trọng đến mức chính phủ nước này đã xây dựng hẳn một thành phố mới giữa sa mạc nhằm giảm tải cho thủ đô. Một hệ thống giao thông mới đang được kỳ vọng sẽ tiếp tục góp phần giải quyết áp lực đó.

Mở ra bước ngoặt mới

Tháng 5 vừa qua, những cánh cửa của tuyến tàu điện Cairo lần đầu tiên mở ra đón hành khách, đánh dấu việc đưa vào vận hành mạng lưới tàu điện một ray không người lái đầu tiên tại châu Phi. Khi hoàn thành, đây có thể sẽ là hệ thống tàu điện một ray dài nhất thế giới.

Trải dài 56,5 km từ Sân vận động Quốc tế Cairo ở quận Nasr City đến Thủ đô Hành chính Mới đang ngày một phát triển, tuyến East Nile vừa ra mắt là tuyến đầu tiên trong số hai tuyến cấu thành nên mạng lưới chạy hoàn toàn bằng điện này. Tuyến West Nile dài 43,8 km kết nối Thành phố 6 tháng 10 - một đô thị vệ tinh thuộc vùng đô thị Cairo - với Giza hiện đang được xây dựng.

Trung Quốc hiện sở hữu hệ thống tàu điện một ray dài nhất thế giới, dài 98,5 km tại thành phố Trùng Khánh. Tuy nhiên, khi hoàn thiện, mạng lưới mới của Ai Cập sẽ vượt qua kỷ lục này, với chiều dài hơn 1,8 km, phục vụ khoảng 500.000 lượt hành khách mỗi ngày tại một trong những siêu đô thị lớn nhất châu Phi.

Tuyến tàu điện một ray mở cửa cho công chúng từ ngày 6/5 và được miễn phí trong ba ngày đầu tiên trước khi áp dụng giá vé theo bốn vùng di chuyển. Vé một chiều cho toàn bộ tuyến East Nile có giá 80 bảng Ai Cập (khoảng 1,51 USD). Trong khi đó, vé quý với 180 lượt đi có giá từ 1.800 bảng Ai Cập (34 USD) cho một vùng đến 7.200 bảng Ai Cập (136 USD) cho toàn bộ bốn vùng.

Hạ tầng đường bộ phân mảnh cùng tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng đang tạo áp lực rất lớn lên ba tuyến tàu điện ngầm hiện có của Cairo, vốn phải phục vụ khoảng 500 triệu lượt hành khách mỗi năm.

Điều này dẫn đến một hợp đồng trị giá 2,3 tỷ Bảng Anh (khoảng 3 tỷ USD) vào năm 2019, được giao cho nhà sản xuất thiết bị vận tải đường sắt Pháp Alstom để xây dựng và vận hành mạng lưới tàu điện một ray mới.

Đứng đầu liên danh gồm Orascom Construction và Arab Contractors của Ai Cập, Alstom đã sản xuất 272 toa tàu điện một ray tại nhà máy ở thành phố Derby (Anh). Dự án cũng nhận được sự hỗ trợ tài chính từ UK Export Finance, cơ quan tín dụng xuất khẩu của Chính phủ Anh.

Tổng cộng có 68 đoàn tàu được chế tạo, trong đó chuyến cuối cùng được vận chuyển từ vùng East Midlands của Anh tới Ai Cập vào tháng 1/2024.

Các đoàn tàu có khả năng vận chuyển tới 45.000 hành khách mỗi giờ theo mỗi chiều, đạt tốc độ tối đa 80 km/h trên những dầm bê tông đúc sẵn chạy phía trên các tuyến phố đông đúc của Cairo.

Alstom cho biết mạng lưới được thiết kế với mức phát thải thấp, giảm thiểu tiếng ồn và có khả năng thu hồi tới 99% năng lượng khi phanh để tái sử dụng, qua đó giảm đáng kể nhu cầu tiêu thụ điện năng.

Theo đại diện Alstom, “cấu trúc của hệ thống cho phép công suất được mở rộng dần dần thông qua việc tăng tần suất vận hành, tối ưu hóa hệ thống và mở rộng đội tàu mà không làm giảm độ tin cậy hay đòi hỏi những thay đổi lớn về hạ tầng”.

Đại diện này nhấn mạnh: “Điều đó khiến hệ thống khác biệt căn bản so với các mạng lưới truyền thống, vốn thường bị giới hạn công suất ngay từ ngày đầu vận hành.”

Mạng lưới sử dụng nền tảng Innovia của Alstom, và công nghệ này cũng đang được triển khai tại Bangkok, Singapore và Los Angeles.

Vẫn còn đó những khó khăn

Từ việc khởi hành, dừng tàu, đóng mở cửa cho tới xử lý tình huống khẩn cấp, toàn bộ hệ thống có thể vận hành mà không cần con người can thiệp, nhờ công nghệ tín hiệu sử dụng liên lạc vô tuyến băng thông cao để xác định chính xác vị trí từng đoàn tàu.

Hiện mới chỉ có 16 trong tổng số 22 ga của tuyến East Nile đi vào hoạt động, vì vậy Alstom vẫn còn nhiều việc phải hoàn thành. Tuy nhiên, điều này nằm trong kế hoạch ban đầu, bởi liên danh nhà thầu cam kết đảm nhiệm công tác vận hành và bảo trì mạng lưới trong vòng 30 năm sau khi xây dựng xong.

Ban đầu, tuyến East Nile dự kiến khai trương vào năm 2023 nhưng đã nhiều lần bị trì hoãn.

Những chậm trễ này càng làm gia tăng lo ngại về quy mô chi tiêu khổng lồ của Ai Cập cho các dự án hạ tầng trong bối cảnh nền kinh tế gặp nhiều khó khăn.

Theo Cơ quan Thương mại Quốc tế Mỹ (ITA), Ai Cập đã đầu tư khoảng 1,7 nghìn tỷ bảng Ai Cập (106,3 tỷ USD) vào cơ sở hạ tầng trong giai đoạn 2023-2025. Trong khi đó, nợ nước ngoài của nước này đã vượt mức 163 tỷ USD vào năm ngoái.

Một số người dân cũng cho rằng, tàu điện một ray sẽ không giúp rút ngắn đáng kể thời gian đi lại của phần lớn lực lượng lao động tại Cairo.

Mặc dù chính phủ Ai Cập dự báo Thủ đô Hành chính mới trong tương lai sẽ có khoảng 6,5 triệu cư dân và tạo ra khoảng 2 triệu việc làm, nhiều khu vực trong tổng diện tích khoảng 700 km² của thành phố này vẫn đang trong quá trình xây dựng.

Dù vậy, Alstom vẫn tin tưởng rằng, dự án đã đặt nền móng cho thành công lâu dài tại khu vực. Công tác thử nghiệm và vận hành hệ thống được thực hiện chủ yếu bởi các kỹ sư người Ai Cập.

Trong thông cáo báo chí, ông Ramy Salah Eldeen, Tổng Giám đốc Alstom Ai Cập, cho biết: “Tàu điện một ray ở East Nile là một cột mốc quan trọng trong hành trình thực hiện Tầm nhìn Ai Cập 2030 hướng tới hệ thống giao thông đô thị thông minh, bền vững và sẵn sàng cho tương lai”.

Ông cũng cho biết, 98% lực lượng lao động tham gia dự án là người Ai Cập.

Theo Alstom, tuyến đường ray Cairo có thể trở thành một mô hình mẫu về “giao thông sạch với năng lực vận chuyển lớn” cho nhiều thành phố châu Phi đang đô thị hóa nhanh chóng. Tập đoàn này hiện cũng đang triển khai các dự án tại Maroc, Bờ Biển Ngà, Algeria và Nam Phi.

Alstom nhận định: “Nhu cầu là có thật và sẽ còn tiếp tục gia tăng trong tương lai".