AI có phải lý do khiến doanh nghiệp 'gọt' nhân sự?

Trí tuệ nhân tạo đang trở thành cụm từ xuất hiện dày đặc trong các thông báo tái cơ cấu nhân sự toàn cầu. Từ các hãng công nghệ Mỹ cho tới doanh nghiệp khởi nghiệp, nhiều công ty đồng loạt thu hẹp bộ máy với lập luận cần tối ưu vận hành cho giai đoạn AI bùng nổ.

AI trở thành từ khóa quen thuộc trong các đợt cắt giảm nhân sự.

Dù vậy, phía sau các tuyên bố mang màu sắc công nghệ, giới tài chính và chuyên gia lao động cho rằng yếu tố lợi nhuận, hiệu quả đầu tư và áp lực chi phí mới là nguyên nhân cốt lõi.

Theo dữ liệu từ công ty tư vấn nhân sự Challenger, Gray & Christmas, số thông báo sa thải trong tháng 4 tăng 38% so với trước đó. AI tiếp tục là nguyên nhân được nhiều doanh nghiệp viện dẫn nhiều nhất tháng thứ hai liên tiếp.

Hàng loạt tên tuổi lớn như Coinbase, Cloudflare, Meta hay Amazon đều phát tín hiệu giảm tốc tuyển dụng hoặc cắt giảm lao động trong thời gian gần đây.

Trong đó, Coinbase thông báo cắt khoảng 14% nhân sự với lý do điều kiện thị trường thay đổi và nhu cầu tinh gọn vận hành. Cloudflare cũng giảm khoảng 20% lực lượng lao động, tương đương hơn 1.000 người.

Tuy nhiên, ông Adam Coons - Giám đốc đầu tư của Winthrop Capital cho rằng, AI đang bị sử dụng như một “chiếc ô hợp lý” để doanh nghiệp xử lý lượng nhân sự dư thừa sau giai đoạn tuyển dụng ồ ạt thời kỳ kinh tế số tăng trưởng nóng.

Theo vị lãnh đạo của Winthrop Capital, AI đúng là có tác động tới cấu trúc lao động, nhưng chưa đủ khả năng thay thế hoàn toàn nhiều vị trí như cách thị trường đang hình dung. Phần lớn doanh nghiệp hiện vẫn dùng AI như công cụ hỗ trợ tăng năng suất thay vì thay thế toàn bộ con người.

Bức tranh việc làm tại Mỹ phần nào phản ánh rõ xu hướng này. Dù ngành công nghệ suy giảm mạnh kể từ năm 2022 với khoảng 342.000 việc làm biến mất, nhiều lĩnh vực khác như y tế, logistics hay bán lẻ vẫn duy trì nhu cầu tuyển dụng lớn.

Tại Việt Nam, tâm lý lo ngại AI “cướp việc” cũng bắt đầu lan rộng trong giới văn phòng, đặc biệt ở nhóm nhân sự trẻ làm việc trong lĩnh vực công nghệ, marketing hoặc sáng tạo nội dung.

Anh Nguyễn Đức Minh, nhân viên lập trình tại Hà Nội chia sẻ: “Áp lực lớn nhất hiện nay không phải bị thay thế ngay lập tức mà là nguy cơ tụt lại phía sau nếu không kịp cập nhật công cụ mới. Công ty tôi chưa cắt giảm nhân sự vì AI, nhưng yêu cầu công việc thay đổi rất nhanh. Ai không biết dùng công cụ hỗ trợ gần như bị giảm hiệu suất rõ rệt”.

Trong khi đó, chị Lê Thu Trang, nhân sự marketing tại TP.HCM cho rằng, nhiều doanh nghiệp đang dùng AI như lý do để siết chi phí. Có những vị trí vẫn cần con người, nhưng doanh nghiệp tận dụng làn sóng AI để tinh giản bộ máy và tăng áp lực công việc cho nhân sự còn lại.

Theo báo cáo mới của Microsoft khảo sát hơn 20.000 lao động toàn cầu, phần lớn người đi làm đều cảm thấy áp lực phải thích nghi với tốc độ thay đổi công nghệ.

Dù vậy, các nghiên cứu từ McKinsey & Company cho thấy, rất ít công việc hiện có thể tự động hóa hoàn toàn. Máy móc có thể xử lý nhiều tác vụ kỹ thuật lặp lại, nhưng chưa đủ khả năng thay thế toàn bộ vai trò của một nhân sự trong hệ thống vận hành doanh nghiệp.

Nghịch lý lớn nhất hiện nay là doanh nghiệp có thể tăng mạnh năng suất nhờ AI nhưng không đồng nghĩa sẽ cắt giảm nhân sự theo tỷ lệ tương ứng.

Xu hướng này đang làm thay đổi cấu trúc kỹ năng trên thị trường lao động. Trong ngành phần mềm, khảo sát của Google cho thấy khoảng 90% kỹ sư đã sử dụng công cụ AI hỗ trợ viết mã.

Điều này khiến vai trò của nhân sự chuyển dần từ thao tác kỹ thuật thuần túy sang tư duy phản biện, kiểm soát chất lượng và giải quyết bài toán vận hành.

Phần lớn công nghệ AI hiện nay mới chỉ hỗ trợ tự động hóa từng tác vụ riêng lẻ thay vì thay thế toàn bộ một vị trí công việc. Điều doanh nghiệp cần nhất vẫn là nhân sự có khả năng thích nghi, tư duy phản biện và phối hợp hiệu quả với công cụ công nghệ mới. Trong ngắn hạn, AI được dự báo sẽ làm thay đổi cách làm việc nhiều hơn là xóa sổ hoàn toàn thị trường lao động.