Hơn 1.200 tỷ USD từ Trung Quốc âm thầm chảy khắp thế giới

Mức thặng dư thương mại khổng lồ của Trung Quốc có thể tạo nên cú sốc tài chính cho toàn cầu. Ảnh: Reuters.

Năm 2025 ghi nhận một kỷ lục lịch sử trong thương mại toàn cầu khi Trung Quốc báo cáo thặng dư thương mại gần 1.200 tỷ USD, cao nhất từ trước tới nay. Reuters cho biết con số này tương đương GDP của một nền kinh tế lớn thứ 20 thế giới như Saudi Arabia.

Tuy nhiên, theo phân tích của Bloomberg, thặng dư thương mại kỷ lục của Trung Quốc không còn nằm yên trong kho dự trữ ngoại hối quốc gia như trước đây.

Thay vào đó, phần lớn nguồn ngoại tệ này đang trong tay doanh nghiệp, ngân hàng thương mại và nhà đầu tư tư nhân, rồi nhanh chóng được đưa ra nước ngoài để mua cổ phiếu, trái phiếu và tài sản tài chính tại Mỹ, châu Âu và các thị trường mới nổi.

Trung Quốc dần trở thành chủ nợ ròng của thế giới

Ước tính khoảng 2/3 trong tổng thặng dư 1.200 tỷ USD đã được khu vực tư nhân Trung Quốc sử dụng cho các hoạt động đầu tư xuyên biên giới.

Số liệu từ cơ quan quản lý ngoại hối của nước này cho thấy chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025, giá trị tài sản nước ngoài do khu vực tư nhân nắm giữ đã tăng hơn 1.000 tỷ USD, hơn gấp đôi mức tăng trưởng trung bình hàng năm trong thập kỷ qua.

Theo tính toán của Bloomberg, riêng dòng vốn đổ vào chứng khoán nước ngoài đã tăng thêm khoảng 535 tỷ USD, mức tăng tính đến tháng 9 vượt xa tăng trưởng cả năm suốt hai thập kỷ qua và cao hơn nhiều so với lượng vốn đầu tư trực tiếp để xây dựng nhà máy, kho bãi hay mở rộng nhân sự ở nước ngoài.

Dòng vốn từ Trung Quốc âm thầm dịch chuyển vào thị trường tài chính toàn cầu đang mở ra một kỷ nguyên mới, khi các nhà xuất khẩu không còn phải bán số USD kiếm được cho chính quyền để đổi lấy nhân dân tệ, mà giờ đây có thể gửi tiền vào các tổ chức cho vay thương mại hoặc giữ lại để đầu tư ra nước ngoài.

Tài sản nước ngoài của Trung Quốc đã vượt Nhật Bản. Nguồn: IMF, Bloomberg.

Tính đến cuối tháng 9/2025, các nhà đầu tư tư nhân Trung Quốc đã sở hữu 7.800 tỷ USD tài sản ở nước ngoài, tăng trưởng nhanh hơn gần 5 lần so với mức tăng dự trữ ngoại hối chính thức. Tổng cộng, Trung Quốc hiện đã tích lũy được lượng tài sản ở nước ngoài lớn hơn Nhật Bản - nền kinh tế lớn thứ hai châu Á với khối lượng đầu tư nước ngoài khổng lồ.

Tổng giá trị tài sản nước ngoài do khu vực phi chính phủ của Trung Quốc nắm giữ tạo thành một nguồn vốn dồi dào, tương đương hơn 1/4 thị trường trái phiếu kho bạc trị giá 30.000 tỷ USD.

"Năm 2025 có thể đánh dấu bước khởi đầu cho quá trình Trung Quốc chuyển mình thành một quốc gia cho vay ròng ở giai đoạn trưởng thành", các nhà kinh tế của Bank of China International Securities, trong đó có ông Guan Tao - cựu lãnh đạo bộ phận cán cân thanh toán của Cục Quản lý Ngoại hối Nhà nước (SAFE), nhận định.

Rủi ro rình rập với tài chính toàn cầu

Tuy nhiên, xu hướng này dẫn đến hệ quả là hệ thống tài chính toàn cầu ngày càng phụ thuộc vào nguồn thanh khoản từ Trung Quốc.

"Khi dấu ấn đầu tư tư nhân của Trung Quốc ngày càng mở rộng, nước này chắc chắn sẽ đóng vai trò lớn hơn trong dòng vốn toàn cầu", ông Peiqian Liu, nhà kinh tế học châu Á tại Fidelity International, công ty quản lý khoảng 1.000 tỷ USD, nhận xét.

Theo ông, trong trường hợp đồng nhân dân tệ tăng giá nhanh, các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ đồng loạt đổi ngoại tệ sang nhân dân tệ và đẩy dòng vốn hồi hương. Thực tế, những dấu hiệu của làn sóng này đã bắt đầu xuất hiện. Trong tháng 12/2025, Trung Quốc ghi nhận lượng vốn chảy vào đạt 128 tỷ USD, cao nhất kể từ năm 2015.

Đồng quan điểm, Bank of China International Securities cho rằng khu vực tư nhân sẽ trở nên nhạy cảm hơn trước xu hướng đồng nhân dân tệ tăng giá.

Điều này có thể tạo ra rủi ro vòng lặp, trong đó nhu cầu gia tăng đối với đồng nhân dân tệ có thể đẩy tỷ giá tăng vọt, kéo theo dòng vốn tiếp tục hồi hương, từ đó càng thúc đẩy đồng nội tệ tăng giá mạnh hơn và làm phình to các "bong bóng" tài sản.

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) dường như đã nhận thức được mối đe dọa này và đang thận trọng kiểm soát nhịp tăng của đồng nhân dân tệ.

Tuy nhiên, theo ông Stephen Jen, Giám đốc điều hành Eurizon SLJ Capital, chiến lược đó có thể vô tình đặt nền móng cho những biến động còn dữ dội hơn trong tương lai. Ông từ lâu đã cảnh báo rằng khối dự trữ ngoại hối của Trung Quốc nằm ngoài lãnh thổ có thể kích hoạt một "trận lở tuyết" gây chấn động thị trường.

Đối với các quốc gia khác, việc dòng tiền này nhanh chóng quay về Trung Quốc có thể đồng nghĩa với sự rút cạn thanh khoản đột ngột, làm bùng phát làn sóng bán tháo mạnh các tài sản rủi ro và đẩy chi phí vay mượn toàn cầu tăng vọt.

Trong lúc này, ông Louis Kuijs, Kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại S&P Global Ratings vẫn dự báo thặng dư thương mại của Trung Quốc sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong những năm tới, nhờ năng lực cạnh tranh của ngành sản xuất nước này.

"Bên cạnh đó, dòng vốn tài chính chảy ra nước ngoài cũng có khả năng ở quy mô lớn, trong bối cảnh kinh tế trong nước tăng trưởng kém sôi động và nhu cầu đối với các tài sản ở nước ngoài vẫn cao", ông Louis Kuijs nói thêm.

Tiến Lợi