AI công nghiệp và nền kinh tế tạo sinh: Cơ hội chiến lược cho tương lai ngành sản xuất của Việt Nam

Ông Samson Khaou, Phó Chủ tịch thường trực, phụ trách khu vực Châu Á-Thái Bình Dương của Dassault Systèmes.

Đối với Việt Nam, đây là một cơ hội mang tính chiến lược

Hiện nay, ngành sản xuất đóng góp khoảng một phần tư GDP và là động lực chính của xuất khẩu cũng như thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài. Trong thập kỷ qua, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trung tâm công nghiệp năng động của ASEAN, thu hút các tập đoàn toàn cầu trong lĩnh vực điện tử, linh kiện ô tô và công nghệ cao. Tuy nhiên, khi cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt và chuỗi cung ứng trở nên phức tạp, tăng trưởng trong giai đoạn tới sẽ không thể chỉ dựa vào lợi thế chi phí hay năng lực gia công, mà còn phải đến từ tri thức, kỹ thuật tiên tiến và đổi mới sáng tạo.

Đây chính là lúc AI công nghiệp phát huy vai trò mang tính chuyển đổi.

Khác với các hệ thống AI đa dụng chủ yếu tạo ra văn bản hay hình ảnh, AI công nghiệp vận hành trong một môi trường chịu sự chi phối của các quy luật vật lý, khoa học vật liệu và những ràng buộc kỹ thuật nghiêm ngặt. Trong sản xuất, một sai sót nhỏ có thể dẫn đến lãng phí vật liệu, rủi ro an toàn hoặc chậm trễ tốn kém. Vì vậy, AI trong môi trường này phải được xây dựng trên trên nền tảng mô hình khoa học, mô phỏng chính xác và dữ liệu kỹ thuật đã được kiểm chứng.

Như được nhấn mạnh tại sự kiện 3DEXPERIENCE World 2026, AI công nghiệp không chỉ là các mô hình ngôn ngữ lớn. Đó là trí tuệ nhân tạo am hiểu vật lý, vận hành dựa trên mô phỏng và được xây dựng trên nền tảng các bản sao số, nhằm đảm bảo độ chính xác, an toàn và hiệu năng trong thế giới thực.

Tại Dassault Systèmes, chúng tôi kết hợp AI với “Mô hình Thế giới Công nghiệp” (Industry World Models) - những đại diện ảo của sản phẩm, quy trình và hệ thống, vận hành theo các quy luật vật lý và khoa học vật liệu. Trong không gian ảo này, AI có thể mô phỏng hệ quả, đánh giá các phương án đánh đổi và điều phối quy trình làm việc phức tạp giữa nhiều lĩnh vực. Nhờ đó, doanh nghiệp và các kỹ sư có thể đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng trước khi bất kỳ mẫu thử nào được tạo ra.

Tầm nhìn này đang được hiện thực hóa thông qua phương thức làm việc mới trong 3D UNIV+RSES, những không gian ảo cộng tác nơi con người và AI tương tác theo thời gian thực để cùng hình dung, thử nghiệm và kiểm chứng đổi mới sáng tạo.

Trên nền tảng 3DEXPERIENCE, phương thức này được hỗ trợ bởi các trợ lý ảo tích hợp AI gồm Aura, Leo và Marie. Những chuyên gia ảo này kết tinh hàng thập kỷ tri thức công nghiệp và chuyên môn khoa học, có khả năng tương tác tự nhiên, hiểu ý định người dùng và phối hợp hoạt động xuyên suốt vòng đời sản phẩm.

- AURA tập trung vào điều phối tri thức. Trong môi trường công nghiệp phức tạp, nơi yêu cầu kỹ thuật liên tục thay đổi và dự án trải dài trên nhiều bộ phận, Aura liên kết các yêu cầu, chương trình và thay đổi phát sinh, giúp duy trì tính nhất quán và khả năng truy xuất nguồn gốc. Đối với các doanh nghiệp Việt Nam đang nỗ lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và quản lý mạng lưới nhà cung cấp toàn cầu, năng lực làm chủ sự phức tạp này ngày càng quan trọng.

- LEO hỗ trợ giải quyết các thách thức kỹ thuật liên ngành. Từ thiết kế đến sản xuất, trợ lý này giúp đánh giá các phương án đánh đổi giữa cơ khí, điện và kỹ thuật hệ thống. Khi Việt Nam mở rộng sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, khả năng giải quyết vấn đề dựa trên AI có thể rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm và giảm thiểu chi phí thiết kế lại.

- MARIE mang kiến thức khoa học chuyên sâu vào quá trình đổi mới. Dựa trên nền tảng khoa học vật liệu, hóa học, công thức và khoa học đời sống, MARIE hỗ trợ nghiên cứu các hiện tượng phức tạp và khám phá những giả thuyết đột phá. Trong các lĩnh vực từ vật liệu tiên tiến đến y tế và sản xuất bền vững, chiều sâu khoa học này có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Điểm khác biệt cốt lõi của các trợ lý ảo này so với AI thông thường nằm ở nền tảng khoa học đã được kiểm chứng. Chúng vận hành trên các Mô hình Thế giới Công nghiệp cùng hệ thống mô phỏng đa quy mô, tuân thủ định luật vật lý. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể dự báo hệ quả, tối ưu thiết kế và giảm phụ thuộc vào thử nghiệm vật lý, đồng thời bảo đảm độ chính xác và khả năng truy xuất.

Quan trọng hơn, sự hợp tác giữa con người và AI không nhằm thay thế chuyên môn mà để mở rộng và tăng cường năng lực đó. Các kỹ sư và nhà quản lý vẫn giữ vai trò trung tâm, trong khi AI đóng vai trò cộng sự đáng tin cậy, hỗ trợ phân tích hệ thống phức tạp, thử nghiệm kịch bản và phát hiện những thông tin quan trọng. Thông qua một nền tảng điều phối kết nối các cộng sự ảo với chuyên gia con người, tổ chức có thể phối hợp hiệu quả các quy trình xuyên suốt nhiều lĩnh vực và khu vực địa lý, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu quản trị và tuân thủ.

Đây là năng lực then chốt giúp Việt Nam chuyển dịch lên các khâu giá trị cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tương lai ngành sản xuất sẽ không còn chỉ nằm ở gia công và lắp ráp, mà ở năng lực R&D, kỹ thuật tiên tiến, vận hành thông minh và đổi mới bền vững. Các môi trường ảo ứng dụng AI cho phép doanh nghiệp thử nghiệm hàng nghìn phương án thiết kế, tối ưu vật liệu và đánh giá sớm yêu cầu tuân thủ, qua đó rút ngắn chu kỳ đổi mới, giảm rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Chúng ta đang bước vào kỷ nguyên của Nền kinh tế tạo sinh, nơi tri thức và công nghệ tạo ra giá trị ngay cả trước khi các sản phẩm ra đời. Trong mô hình mới này, lợi thế cạnh tranh không chỉ nằm ở quy mô nhà máy, mà ở khả năng sáng tạo, mô phỏng và hoàn thiện sản phẩm trong không gian ảo.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc, ASEAN đứng trước một bước ngoặt quan trọng. Những quốc gia biết kết hợp năng lực sản xuất với nền tảng khoa học và AI sẽ nắm giữ phần giá trị cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Việt Nam có vị thế thuận lợi để hiện thực hóa mục tiêu này nhờ lực lượng lao động trẻ, am hiểu công nghệ; cam kết mạnh mẽ đối với chuyển đổi số; và dòng vốn đầu tư ngày càng gia tăng vào các ngành công nghiệp tiên tiến. Thách thức tiếp theo là hệ thống hóa tri thức công nghiệp và năng lực khoa học, đồng thời triển khai các hệ thống AI đáng tin cậy có khả năng nhân rộng chuyên môn trên toàn tổ chức.

AI công nghiệp mở ra lộ trình tăng tốc chuyển đổi từ mô hình sản xuất dựa trên chi phí thấp sang sản xuất dựa trên đổi mới sáng tạo. Bằng cách đón nhận phương thức làm việc mới trong kỷ nguyên 3D UNIV+RSES, nơi con người và các trợ lý ảo cộng tác trong môi trường số hóa tin cậy, Việt Nam có thể kiến tạo giai đoạn phát triển mới cho công nghiệp quốc gia và đóng góp vào sự phát triển chung của ASEAN.

Trong Nền kinh tế Tạo sinh, giá trị được tạo ra trước tiên trong không gian ảo. Quốc gia nào làm chủ được sự chuyển đổi này sẽ định hình tương lai của ngành sản xuất.