AI 'đảo lộn' chuẩn mực giáo dục: Chấm dứt lối học thành tích, nhân lực tương lai cạnh tranh bằng gì?

Chuyển đổi phương pháp đánh giá và chuẩn đầu ra

Trước tốc độ phát triển của công nghệ, giới chuyên gia hiện chia thành hai luồng quan điểm về tác động của AI đối với giáo dục. Khoảng 80% ý kiến đánh giá AI là công cụ hữu hiệu hỗ trợ học viên tăng tốc độ và hiệu quả tiếp thu kiến thức. Số ít còn lại e ngại công nghệ này có thể tạo ra sức ỳ, làm giảm sự sáng tạo và dẫn đến tính thiếu trung thực trong học tập.

Theo phân tích của PGS.TS Nguyễn Ái Việt chia sẻ với Bloomberg Businessweek Vietnam, người làm giáo dục cần loại bỏ ngay thói quen giảng dạy định hướng thành tích. Quá trình đào tạo trong tương lai bắt buộc phải đánh giá người học dựa trên toàn bộ chuỗi tư duy dẫn đến kết quả, tương tự việc chấm điểm một bài toán dựa trên phương pháp giải thay vì chỉ nhìn vào đáp số cuối cùng.

Cấu trúc giảng dạy mới được xây dựng trên ba công cụ cốt lõi gồm phương pháp tư duy, ứng dụng AI và năng lực thiết lập lược đồ. Công nghệ AI hỗ trợ rút ngắn thời gian xử lý thông tin, nhưng ý tưởng gốc để xây dựng các lược đồ tư duy vẫn phải xuất phát từ khối óc con người. Đối với lứa tuổi từ 11 đến 15, định hướng giáo dục tập trung vào việc hình thành bộ khung hệ thống tri thức, giúp học viên liên kết các điểm kiến thức rời rạc thành một bản đồ tổng thể.

Hệ thống tiêu chuẩn đầu ra theo cách tiếp cận truyền thống cũng cần được điều chỉnh. Người học phải đáp ứng bốn yêu cầu kỹ năng nền tảng bao gồm khả năng nhận biết cách học, cách triển khai kiến thức với sự hỗ trợ của công nghệ, năng lực tự nghiên cứu và kỹ năng xây dựng bản đồ tri thức cá nhân. Lộ trình đào tạo được thiết kế xoay quanh việc giúp học viên tự định vị bản thân với thế giới, với cộng đồng và định hướng tương lai nghề nghiệp.

Phát huy lợi thế tuyệt đối về cảm xúc và trí tưởng tượng

Khi các công cụ AI hiện nay đã đủ khả năng giải quyết các kỳ thi phức tạp, phương pháp học tập rập khuôn và phân mảnh hoàn toàn mất đi giá trị. Quá trình tiếp thu tri thức cần vận hành theo nguyên tắc linh hoạt, chia nhỏ khối lượng kiến thức để người học dễ dàng tiêu hóa, sau đó tái cấu trúc lại theo một trật tự mới mang tính cá nhân hóa và có tính ứng dụng cao.

Sự khác biệt lớn nhất tạo nên lợi thế cạnh tranh của con người trước AI nằm ở trí tưởng tượng và cảm xúc. Hệ thống thuật toán có thể xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ với tốc độ cao nhưng lại tiềm ẩn rủi ro tạo ra thông tin ảo và thiếu khả năng định lượng mức độ quan trọng của các luồng dữ liệu. Ngược lại, trí tưởng tượng của con người luôn gắn liền với mục tiêu cụ thể, kết hợp cùng chuỗi cảm xúc phức tạp để liên tục sinh ra những giá trị mới mà máy móc khó có thể mô phỏng.

Mô hình lớp học lý tưởng đến năm 2030 được dự báo sẽ xóa bỏ hoàn toàn hình ảnh truyền thụ một chiều. Cơ sở đào tạo chuyển đổi từ đơn vị cung cấp kiến thức thành các trung tâm đồng sáng tạo tri thức, nơi kết hợp giữa kinh nghiệm thực tiễn của giảng viên và những ý tưởng mang tính đột phá của học viên. Sự tiến hóa của xã hội loài người đang chuyển dịch từ cách mạng nhận thức, cách mạng tri thức sang giai đoạn tỉnh thức, nơi năng lực thấu cảm đóng vai trò then chốt.

Khánh Linh