AI đoán thời gian sống của bệnh nhân ung thư chỉ thông qua một tấm ảnh selfie

Các chuyên gia tại Hệ thống y tế Mass General Brigham (thuộc Trường Y Harvard, Mỹ) vừa công bố công trình nghiên cứu trên tạp chí y khoa uy tín Lancet Digital Health. Đây được xem là một trong những minh chứng toàn diện nhất từ trước đến nay về việc ứng dụng công nghệ nhận diện khuôn mặt để hỗ trợ phán đoán y khoa và định hướng phác đồ điều trị.

Mô hình AI mới có tên gọi FAHR-Face được huấn luyện trên cơ sở dữ liệu khổng lồ gồm hơn 40 triệu bức ảnh khuôn mặt thuộc nhiều chủng tộc và độ tuổi khác nhau. Từ nền tảng này, các nhà nghiên cứu phát triển thành hai công cụ bổ trợ lẫn nhau: FAHR-FaceAge- Dự đoán "tuổi sinh học", độ tuổi thể hiện qua diện mạo bên ngoài thay vì tuổi thực tế trên giấy tờ. Thuật toán này tập trung phân tích các nếp nhăn từ cánh mũi xuống khóe miệng, vùng trán trên hốc mắt và thái dương. FAHR-FaceSurvival-Dự đoán trực tiếp nguy cơ tử vong của bệnh nhân ung thư. Đáng chú ý, thuật toán này tập trung đánh giá sâu vào vùng dưới mắt và xung quanh sống mũi.

Bác sĩ Raymond Mak, chuyên khoa xạ trị tại Mass General Brigham và là đồng tác giả nghiên cứu, cho biết: “Mặc dù các bác sĩ lâm sàng được đào tạo để đánh giá tình trạng bệnh nhân qua vẻ bề ngoài, nhưng chúng tôi thường không giỏi trong việc ước tính thời gian sống còn lại của những người ở giai đoạn cuối. AI giúp định lượng khả năng dự trữ thể chất và mức độ suy yếu của bệnh nhân một cách nhất quán hơn.”

Kết quả thử nghiệm lâm sàng ghi nhận, những bệnh nhân ung thư điều trị bằng xạ trị có diện mạo trông già hơn tuổi thật từ 5 năm trở lên có nguy cơ tử vong cao hơn 21% trong thời gian theo dõi 4 năm. Ngược lại, nhóm trông trẻ hơn tuổi thật từ 5 năm trở lên có tỷ lệ rủi ro giảm 17%.

Đặc biệt, thuật toán này tỏ ra hiệu quả và ổn định bất chấp các yếu tố nhiễu như tư thế chụp, ánh sáng, biểu cảm, trang điểm hay thậm chí là phẫu thuật thẩm mỹ (ngoại trừ phẫu thuật nâng mũi có tạo ra sai lệch nhỏ).

Một chi tiết thú vị được nhóm nghiên cứu chỉ ra là việc AI tập trung vào vùng mắt và sống mũi vô tình trùng khớp với phát hiện từ hàng ngàn năm trước. Danh y Hippocrates (khoảng 460 TCN - 370 TCN) từng là người đầu tiên mô tả mắt trũng sâu, thái dương hóp và mũi nhọn là những dấu hiệu thể chất báo hiệu cái chết đang đến gần. Ngày nay, thuật toán AI đã xác nhận lại quy luật này bằng dữ liệu lớn.

Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa lối sống và quá trình lão hóa khuôn mặt được AI ghi nhận: Việc lạm dụng rượu bia, thuốc lá hay chất kích thích đều để lại dấu vết khiến diện mạo “già trước tuổi” trên hệ thống phân tích.

Dù mang lại hy vọng lớn trong việc hỗ trợ bác sĩ đưa ra các quyết định điều trị phức tạp, như cân nhắc có nên tiến hành phẫu thuật lớn hay xạ trị dồn dập hay không, giới khoa học vẫn đưa ra những khuyến cáo cẩn trọng.

Giáo sư Mirosław Bober, chuyên gia về xử lý hình ảnh và học máy tại Đại học Surrey (Anh), đánh giá đây là một công trình nghiên cứu nghiêm túc khi đã được kiểm chứng độc lập trên khoảng 5.000 bệnh nhân ung thư tại Hà Lan. Tuy nhiên, ông cho rằng cần thêm các thử nghiệm lâm sàng trước khi đưa công cụ này vào ứng dụng thực tế.

Nhóm tác giả cũng đồng tình rằng công cụ này sinh ra không phải để thay thế phán đoán của y bác sĩ hay hạn chế quyền tiếp cận điều trị của bệnh nhân, mà đóng vai trò như một chỉ báo sinh học bổ sung, giúp tối ưu hóa phác đồ chăm sóc cá nhân hóa trong tương lai.