AI làm lung lay tính xác thực tác phẩm của danh họa Van Eyck

Bức tranh "Thánh Phanxicô Assisi nhận dấu thánh" đang được trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Philadelphia. Ảnh: incamerastock

Hai tác phẩm gần như giống hệt nhau, đều mang tên Thánh Phanxicô Assisi nhận dấu thánh, hiện không có chữ ký, đang lần lượt được lưu giữ tại Bảo tàng Nghệ thuật Philadelphia (Mỹ) và Bảo tàng Hoàng gia Turin (Italia).

Trong nhiều thập kỷ, chúng được xem là hai trong số ít tác phẩm còn sót lại của một trong những bậc thầy vĩ đại nhất của nghệ thuật phương Tây, nổi tiếng với phong cách hiện thực tinh vi và các chủ đề tôn giáo sâu sắc.

Tuy nhiên, các phân tích khoa học mới cho thấy khả năng cả hai bức tranh đều không phải do chính Van Eyck trực tiếp thực hiện.

Các thử nghiệm do Art Recognition – một công ty công nghệ có trụ sở tại Thụy Sĩ, phối hợp nghiên cứu với Đại học Tilburg (Hà Lan) – tiến hành đã không phát hiện được những nét vẽ đặc trưng của Van Eyck trên cả hai tác phẩm.

Kết quả cho thấy phiên bản tại Philadelphia có “91% khả năng là bản sao âm tính”, trong khi bức tranh tại Turin có “86% khả năng là bản sao âm tính”.

Ông Till-Holger Borchert, một trong những học giả hàng đầu về Van Eyck và là Giám đốc Bảo tàng Suermondt-Ludwig ở Aachen (Đức), cho rằng các phát hiện này củng cố quan điểm của một bộ phận học giả: cả hai bức tranh nhiều khả năng được sản xuất trong xưởng của Van Eyck, nhưng không nhất thiết do chính tay ông vẽ.

Ông cho biết bản thân cảm thấy “ngạc nhiên” trước kết quả phân tích, song đồng thời nhấn mạnh rằng những phát hiện này mở ra thêm nhiều câu hỏi cần được tiếp tục nghiên cứu sâu hơn.

Tiến sĩ Carina Popovici, Giám đốc điều hành của Art Recognition, nhận định tỷ lệ phủ định cao như vậy là đặc biệt đáng chú ý. Bà dẫn chứng rằng một phân tích khác đối với Chân dung Arnolfini – một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của Van Eyck hiện được trưng bày tại Phòng trưng bày Quốc gia London – cho thấy bức tranh này có tới 89% khả năng là chính hãng.

“Tôi thực sự bất ngờ. Tôi từng nghĩ rằng nếu một bức tranh cho kết quả âm tính thì bức còn lại sẽ cho kết quả dương tính. Nhưng không, cả hai đều mang kết quả phủ định,” bà Popovici nói.

Trao đổi với tờ Guardian, bà cho rằng các bảo tàng tại Philadelphia và Turin “chắc chắn sẽ không hài lòng”, bởi đây “không phải là tin tốt” đối với hai tác phẩm. Đại diện của hai bảo tàng hiện chưa đưa ra bình luận chính thức.

Bức tranh "Thánh Phanxicô Assisi nhận dấu thánh" được trưng bày tại Bảo tàng Hoàng gia Turin. Ảnh: Heritage Images

Một số nhà phê bình lưu ý rằng tình trạng vật lý của tranh cũng như các lần phục chế trong quá khứ có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của việc phân tích nét vẽ bằng AI.

Tiến sĩ Noah Charney, nhà sử học nghệ thuật, đánh giá các phân tích trước đây của Art Recognition là “chính xác đáng kinh ngạc”. Ông cho biết kết quả âm tính đối với cả hai bức tranh gây bất ngờ đến mức các cuộc kiểm tra sâu hơn đã được tiến hành nhằm xác nhận lại kết luận.

Theo ông Charney, ban đầu ông kỳ vọng phiên bản tại Turin sẽ được xác nhận là tác phẩm gốc của Van Eyck, còn bức tranh tại Philadelphia có thể là bản sao, dù được thực hiện trong xưởng của nghệ sĩ hay ở giai đoạn muộn hơn.

“Kết quả âm tính cho thấy cả hai bức tranh đều có thể là tác phẩm của xưởng vẽ. Điều này mở ra khả năng rằng một bản gốc thực sự – hoàn chỉnh hơn – của Van Eyck có thể đã bị thất lạc,” ông nhận định.

Ông cũng lưu ý rằng việc một tác phẩm xuất phát từ xưởng vẽ của Van Eyck không đồng nghĩa với việc họa sĩ đã trực tiếp thực hiện mọi chi tiết. “Đó là một quan niệm sai lầm bắt nguồn từ hình ảnh lãng mạn hóa người nghệ sĩ cô độc trong căn gác xép ở Paris, tự tay làm mọi thứ,” Tiến sĩ Charney cho biết.

Danh họa Van Eyck được xem là một trong những người tiên phong của hội họa sơn dầu. Dù không phải người phát minh ra kỹ thuật này, ông đã hoàn thiện nó ở mức độ mà “trong nhiều thế kỷ, dường như mọi họa sĩ khác đều làm việc dưới cái bóng của ông”.

Bề mặt tranh của Van Eyck nổi bật với độ tinh xảo hiếm có, nơi từng viên đá, sợi tóc, ánh phản chiếu hay tia sáng đều được thể hiện với độ sắc nét gần như siêu thực.

“Khả năng biến những điều bình dị trở nên rực rỡ khiến nhiều người không chỉ coi ông là một họa sĩ vĩ đại, mà còn là một trong những người quan sát hiện thực xuất sắc nhất của nghệ thuật phương Tây,” Tiến sĩ Charney nhận định.

Tuy nhiên, dù nổi tiếng như vậy, số lượng tác phẩm còn lại của Van Eyck lại rất ít, với chưa đến 20 bức tranh được giới học thuật công nhận rộng rãi là do chính tay ông thực hiện.

KHÁNH MY