AI mở đường cho ngân hàng thông minh, nhưng không thể đánh đổi an toàn

Hội thảo và Triển lãm Smart Banking 2026 - Ảnh: chinhphu.vn

Từ số hóa sang vận hành thông minh

Tại Hội thảo và Triển lãm Smart Banking 2026 ngày 22/10, ông Phạm Tiến Dũng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết, hệ thống ngân hàng hiện xử lý khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán mỗi ngày, với tổng giá trị khoảng 1,2 triệu tỷ đồng.

Quy mô này đặt ra yêu cầu cao hơn về hiệu quả vận hành, bảo vệ tài sản khách hàng và an toàn hệ thống. Theo ông Dũng, nếu giai đoạn trước tập trung số hóa quy trình, đưa dịch vụ lên môi trường số thì giai đoạn tiếp theo cần khai thác dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và phát triển mô hình hoạt động thông minh.

Ông Phạm Tiến Dũng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) - Ảnh: chinhphu.vn

AI chỉ thực sự có ý nghĩa khi cải thiện trải nghiệm khách hàng, nâng cao năng suất và giúp ngân hàng nhận diện rủi ro sớm. Vì vậy, công nghệ cần được tích hợp vào chiến lược tổng thể, từ dữ liệu, quy trình nghiệp vụ đến nhân lực và quản trị.

Theo ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, ngành ngân hàng đang chuyển từ tự động hóa đơn lẻ sang hệ sinh thái AI thông minh, tăng cường phòng chống gian lận theo thời gian thực và hoàn thiện khung pháp lý để bảo đảm an toàn khi ứng dụng công nghệ.

Trong tám tháng năm 2026, giao dịch thanh toán qua Internet đạt hơn 4,4 tỷ lượt, trị giá 81,1 triệu tỷ đồng; qua điện thoại di động đạt 14 tỷ lượt, trị giá 58,4 triệu tỷ đồng. Thanh toán bằng mã QR đạt 311 triệu giao dịch, với giá trị 274.200 tỷ đồng.

Ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam - Ảnh: chinhphu.vn

Thực tế triển khai tại các ngân hàng cho thấy AI đang được ứng dụng ngày càng sâu vào hoạt động nghiệp vụ. Ông Nguyễn Hưng, đại diện TPBank, cho biết ngân hàng đã phát triển hơn 60 ứng dụng AI tại 13 khối nghiệp vụ. Khoảng 450 cán bộ công nghệ thông tin sử dụng AI trong vòng đời phát triển phần mềm, giúp giảm 50% thời gian xử lý và tăng năng suất 2-3 lần.

TPBank cũng triển khai trợ lý GenAI T'AioX, tính năng Paste to Pay và mô hình an ninh 3 lớp "Phòng - Chống - Phản ứng nhanh". Ngân hàng hiện có 18 triệu khách hàng, với 99,5% giao dịch thực hiện qua kênh số.

Tuy nhiên, AI vẫn có thể tạo ra thông tin sai lệch nhưng được diễn đạt thuyết phục, hay còn gọi là hiện tượng "ảo giác AI". Công nghệ này cũng có thể bị lợi dụng để thực hiện các cuộc tấn công mạng, đặt ra yêu cầu kiểm soát và thẩm định chuyên môn trong quá trình triển khai.

Không đánh đổi an toàn để chạy theo công nghệ

An ninh mạng và khả năng ứng phó sự cố tiếp tục là những vấn đề trọng tâm trong quá trình chuyển đổi số ngành ngân hàng, đặc biệt khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được ứng dụng sâu rộng.

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an, cảnh báo các cuộc tấn công vào hệ thống thông tin tài chính, ngân hàng ngày càng chuyên nghiệp, có tổ chức và mang tính xuyên quốc gia. Tội phạm có thể lợi dụng AI, deepfake để giả mạo tin nhắn, danh tính người có chức vụ nhằm lừa đảo, chiếm đoạt tài khoản, kể cả tìm cách vượt qua xác thực sinh trắc học.

Ông đề nghị ngân hàng tăng cường giám sát giao dịch bất thường, xây dựng phương án ứng phó sự cố, phối hợp truy vết, ngăn chặn dòng tiền và đầu tư an ninh mạng tương xứng với quy mô hạ tầng số.

Tại tọa đàm về vai trò lãnh đạo ngân hàng trong kỷ nguyên AI, các đại biểu nhấn mạnh cần chuyển từ xây dựng chiến lược sang triển khai thực tế, ưu tiên ứng dụng tạo giá trị cụ thể và kiểm soát được rủi ro.

Theo ông Đoàn Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước (NHNN), AI chỉ phát huy hiệu quả khi có sự đồng bộ về pháp lý, dữ liệu, hạ tầng, nhân lực và quản trị. Dữ liệu phải chính xác, đầy đủ, cập nhật và có khả năng kết nối, chia sẻ. Với các tác nhân AI (AI Agent), ngân hàng cần xác định rõ nhiệm vụ, phạm vi truy cập dữ liệu và quyền hạn.

Bà Phùng Nguyễn Hải Yến, Phó Tổng Giám đốc Vietcombank, cho biết nguồn lực hạn chế đòi hỏi ngân hàng phải lựa chọn ưu tiên đầu tư. Vietcombank đánh giá ứng dụng AI theo khung DVF, dựa trên mức độ cần thiết, hiệu quả kinh tế và tính khả thi, đồng thời xem xét chi phí, lợi ích và mức sai số có thể chấp nhận trước khi triển khai.

Tại VietinBank, ông Trần Công Quỳnh Lân, Phó Tổng Giám đốc, cho biết AI đang thay đổi vai trò nhân sự công nghệ, thúc đẩy đội ngũ chuyển sang giải quyết vấn đề, sáng tạo giải pháp và tạo giá trị kinh doanh. Trong khi đó, ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Tổng Giám đốc Techcombank, cho biết một số công cụ AI hỗ trợ lập trình giúp năng suất tăng 25-30%; ngân hàng đặt mục tiêu 90% nhân viên sử dụng AI thường xuyên trong năm nay.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh chuyển đổi số cần kết hợp công nghệ mạnh, dữ liệu tốt, quản trị chặt chẽ và nhân lực đủ năng lực. NHNN đã ban hành các quy định tăng cường an toàn ứng dụng ngân hàng, yêu cầu phát hiện thiết bị bị can thiệp, phá vỡ cơ chế bảo mật và nguy cơ dịch ngược ứng dụng.

Các tổ chức tín dụng cũng phải cung cấp công cụ bảo vệ tài khoản, trong đó có cơ chế thiết lập thời gian chờ đối với giao dịch chuyển tiền lần đầu, có thể lên tới 24 giờ. Đồng thời, ngân hàng cần duy trì song song giám sát an ninh mạng và giao dịch nghiệp vụ; những đơn vị chấp hành chưa nghiêm sẽ được xem xét thanh tra, kiểm tra đột xuất.