AI, 'nhạc rác' và câu hỏi về giá trị nghệ thuật

Mikey Shulman nói trong một bài phỏng vấn mới đây trên Guardian với tiêu đề tạm dịch "Người đàn ông này là tương lai của âm nhạc - hay là kẻ kết liễu nó?"rằng nhạc AI là âm nhạc mà bạn chơi cùng, chứ không chỉ nghe.

Với vai trò CEO kiêm đồng sáng lập Suno, công ty AI tạo nhạc đang gây tranh cãi toàn cầu, Shulman hiện đứng ở vị thế vừa được xem là kiến trúc sư của tương lai âm nhạc, vừa bị coi là kẻ đang đào mồ chôn chính ngành công nghiệp này.

CEO Mikey Shulman, "phù thủy" của nhạc AI - Ảnh: Reddit

Được thành lập cách đây hơn hai năm, Suno cho phép người dùng tạo ra toàn bộ một ca khúc chỉ bằng vài câu lệnh văn bản. Người dùng chưa thể yêu cầu tạo nhạc theo tên một nghệ sĩ cụ thể, nhưng những mô tả như “pop-country mang tính tự sự, quy mô sân vận động” hay “bài hát nhắc đến các mối quan hệ cũ và xung đột công khai” hoàn toàn có thể tạo ra một ca khúc mang phong vị rất gần với Taylor Swift.

Tháng 6.2024, Suno bị RIAA - Hiệp hội đại diện các hãng thu âm lớn tại Mỹ - khởi kiện, với cáo buộc huấn luyện AI bằng các tác phẩm có bản quyền mà chưa được cấp phép. Tháng 1.2025, tổ chức quản lý bản quyền GEMA của Đức, đại diện cho các nhạc sĩ và nhà sáng tác, cũng đệ đơn kiện với cáo buộc tương tự.

"Khủng hoảng hiện sinh" của ngành âm nhạc

Sự xuất hiện của các dịch vụ AI tạo nhạc đã đẩy ngành công nghiệp âm nhạc vào một cuộc khủng hoảng mang tính sống còn. Nếu nhìn theo hướng tích cực, AI sẽ "dân chủ hóa" sáng tạo, giúp người dùng nào cũng có thể làm nhạc. Nhưng ở kịch bản u ám hơn, nghệ thuật âm nhạc sẽ bị nhấn chìm trong “rác AI”, khi con người trở nên thừa thãi trong quá trình sáng tác.

Dave Stewart của Eurythmics gọi AI là “một thế lực không thể ngăn cản” và cho rằng các nghệ sĩ nên học cách chấp nhận nó. Ngược lại, Catherine Anne Davies (nghệ danh The Anchoress) cho rằng đây là kịch bản u ám đối với nghệ thuật âm nhạc. Một số luật sư âm nhạc thậm chí cảnh báo AI đã bắt đầu “giết chết” các công việc sáng tác nhạc nền.

Dù vậy, Suno hiện được định giá 2,45 tỉ USD, sau khi huy động thành công 250 triệu USD vào tháng 11.2024. Con số này càng gây tranh cãi khi một bản trình bày nội bộ bị rò rỉ cho thấy Suno chỉ có khoảng 1 triệu thuê bao trả phí, với gói cơ bản giá 10 USD/tháng.

“Âm nhạc của tương lai phải mang tính tương tác”

Shulman khẳng định Suno không cố thay thế nghệ sĩ. “Chúng tôi đang cố tạo ra định dạng tiếp theo của âm nhạc ghi âm”, anh nói. “Nó phải mang tính tương tác, xã hội - nơi bạn làm nhạc cùng người khác”.

Sinh năm 1986, Shulman từng là một nhạc công nghiệp dư, chơi trong nhiều ban nhạc thời trung học và đại học. “Tôi chơi ổn, nhưng không đủ giỏi để sống bằng âm nhạc”, anh thừa nhận. Sau đó, anh rẽ hướng sang vật lý, lấy bằng tiến sĩ - con đường dẫn đến việc sáng lập Suno cùng các cộng sự như hôm nay.

Khác với các “ông lớn” AI tập trung vào tự động hóa và giải quyết vấn đề, Shulman cho rằng âm nhạc không có đúng - sai. “Nó không phải là một bài toán cần lời giải”.

Giao diện rất dễ dàng cho người dùng tạo nhạc - Ảnh: Suno

Bản quyền, “internet mở” và vùng xám pháp lý

Một trong những tranh cãi lớn nhất xoay quanh Suno là nguồn dữ liệu huấn luyện AI. Shulman từng viết rằng công ty huấn luyện mô hình bằng “nhạc chất lượng trung bình và cao tìm thấy trên internet mở”. Suno ban đầu lập luận đây là “sử dụng hợp lý” (fair use), nhưng ngành công nghiệp thu âm phản bác, cho rằng khi sản phẩm đầu ra có khả năng thay thế tác phẩm gốc, lập luận này không còn giá trị.

Shulman từ chối đi sâu vào chi tiết vì các vụ kiện vẫn đang diễn ra, đồng thời cho biết một phần thông tin thuộc về bí mật thương mại.

AI, “nhạc rác” và câu hỏi về giá trị nghệ thuật

Đối với cáo buộc tạo ra “AI slop”, Shulman cho rằng khái niệm này mang tính chủ quan. “Tôi vừa làm một bài hát rất vui với con trai 4 tuổi của mình. Với bạn, đó có thể là rác. Với tôi, nó thật tuyệt vời”.

Trong khi đó, các nền tảng phát nhạc đang chật vật đối phó với làn sóng nhạc AI. Deezer cho biết hơn 1/3 lượng nhạc được tải lên mỗi ngày là do AI tạo ra, trong đó 70% lượt nghe là gian lận. Deezer đã bắt đầu gắn nhãn nhạc AI, còn Bandcamp tuyên bố không phân phối các sản phẩm “được tạo ra hoàn toàn hoặc phần lớn bởi AI”.

Bản "Into the Blue" của Sienna Rose - một bản hit trong Top 10 của Spotify, bị nghi ngờ do AI tạo ra

“Ozempic của ngành âm nhạc”

Shulman thừa nhận nhiều nhạc sĩ coi Suno là công cụ hỗ trợ sáng tác, giúp giảm bớt công việc nặng nhọc. “Phần lớn thời gian, nhiều người không thực sự thích quá trình làm nhạc”, anh nói, ví Suno như Ozempic của ngành âm nhạc - “ai cũng dùng, nhưng không ai muốn nói ra”.

Nỗi lo lớn nhất, dĩ nhiên, là khi âm nhạc bị quá đà các công đoạn thực hiện, liệu nó có đánh mất linh hồn của mình hay không.

Nhật Hạ