Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Cuộc chuyển giao trong thời điểm nhiều thách thức

Không giống nhiều kỳ bầu chọn trước, người kế nhiệm ông António Guterres sẽ tiếp quản vị trí Tổng Thư ký Liên hợp quốc trong bối cảnh tổ chức này đối mặt đồng thời nhiều sức ép.

Các cuộc xung đột kéo dài tại Gaza, Ukraine, Sudan hay những điểm nóng tại Trung Đông tiếp tục đặt ra thách thức đối với vai trò trung gian của Liên hợp quốc. Bên cạnh đó còn là những vấn đề như biến đổi khí hậu, khủng hoảng nhân đạo, cải cách hệ thống tài chính toàn cầu và áp lực về nguồn lực hoạt động.

Sáu ứng viên tham gia cuộc đua kế nhiệm ông Antonio Guterres. Ảnh: France 24

Vì vậy, cuộc bầu chọn Tổng Thư ký lần này được cho là không chỉ nhằm tìm người đứng đầu bộ máy hành chính của Liên hợp quốc, mà còn là quá trình lựa chọn một nhà ngoại giao có khả năng tạo dựng đồng thuận giữa các cường quốc, thúc đẩy đối thoại và duy trì vai trò của chủ nghĩa đa phương trong một thế giới ngày càng phân cực.

Hôm 24/7, sáu ứng viên đã lần đầu tiên cùng tham gia cuộc tranh luận công khai do Đại hội đồng Liên hợp quốc tổ chức. Đây được xem là bước khởi động trước khi Hội đồng Bảo an tiến hành các vòng thăm dò kín từ ngày 30/7 – giai đoạn có ý nghĩa quyết định trong tiến trình lựa chọn Tổng Thư ký mới.

Danh sách ứng viên năm nay gồm bốn nữ và hai nam, đều là những chính khách hoặc nhà ngoại giao nhiều kinh nghiệm, bao gồm cựu Tổng thống Chile Michelle Bachelet; Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Rafael Grossi (Argentina); Tổng Thư ký Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) Rebeca Grynspan (Costa Rica); cựu Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc María Fernanda Espinosa (Ecuador); cựu Ngoại trưởng Guyana Carolyn Rodrigues-Birkett và cựu Tổng thống Senegal Macky Sall.

Tầm nhìn của sáu ứng viên

Dù không tranh luận trực diện với nhau, cuộc đối thoại công khai đã phần nào cho thấy cách tiếp cận của các ứng viên.

Bà Rebeca Grynspan - Tổng Thư ký Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), nhấn mạnh vai trò trung gian của Tổng Thư ký trong những thời điểm Hội đồng Bảo an không đạt được đồng thuận. Khi được hỏi thành công lớn nhất sau một nhiệm kỳ sẽ là gì, bà trả lời rằng mình mong sẽ không còn ai đặt câu hỏi: "Liên hợp quốc đang ở đâu?".

Các ứng viên lần đầu tiên cùng tham gia cuộc tranh luận công khai do Đại hội đồng Liên hợp quốc tổ chức hôm 24/7. Ảnh: Xinhua

Theo bà, người đứng đầu Liên hợp quốc cần chủ động mở ra các kênh đối thoại ngay cả khi các cường quốc chưa tìm được tiếng nói chung, thay vì chỉ chờ các quyết định từ Hội đồng Bảo an.

Trong khi đó, cựu Tổng thống Chile Michelle Bachelet cho rằng điều quan trọng nhất đối với Tổng Thư ký là duy trì "thẩm quyền đạo đức". Trước câu hỏi về cuộc xung đột tại Gaza, bà khẳng định Liên hợp quốc cần lên tiếng trước các hành vi vi phạm luật pháp quốc tế và luật nhân đạo quốc tế, đồng thời vẫn phải duy trì đối thoại nhằm tìm kiếm giải pháp chính trị.

Để minh chứng cho quan điểm về tính độc lập, bà kể lại việc từng chấp nhận nguy cơ mất nguồn tài trợ khi lãnh đạo Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới (UN Women) vì cho rằng đó là quyết định đúng đắn.

Ở góc độ khác, Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi nhấn mạnh vai trò của đối thoại và việc tìm hiểu nguyên nhân sâu xa của các cuộc xung đột.

Theo ông Grossi, Tổng Thư ký không chỉ cần bảo vệ các nguyên tắc của Hiến chương Liên hợp quốc mà còn phải hiểu động cơ, lợi ích và quan ngại của các bên để tạo cơ sở cho các giải pháp khả thi.

Cựu Ngoại trưởng Guyana Carolyn Rodrigues-Birkett thì làm rõ, dù Tổng Thư ký không có quyền lực hành pháp nhưng vẫn có thể tạo ảnh hưởng thông qua tính trung lập, mạng lưới hiện diện của Liên hợp quốc trên thực địa và khả năng đưa ra các khuyến nghị với Hội đồng Bảo an.

Còn cựu Tổng thống Senegal Macky Sall tập trung vào khía cạnh phát triển, coi cải cách hệ thống tài chính quốc tế và mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực cho các nước đang phát triển là nền tảng hòa bình lâu dài.

Cuộc tranh luận công khai không quyết định kết quả bầu chọn, nhưng là dịp hiếm hoi để các quốc gia thành viên và công chúng quốc tế nhìn thấy rõ hơn tầm nhìn của từng ứng viên.

Từ ngày 30/7, Hội đồng Bảo an sẽ bắt đầu các vòng thăm dò kín, trong đó 15 thành viên sẽ đánh giá mức độ ủng hộ đối với từng ứng viên. Sau nhiều vòng bỏ phiếu, ứng viên nhận được sự đồng thuận cao nhất và không bị bất kỳ thành viên thường trực nào phủ quyết sẽ được Hội đồng Bảo an đề cử lên Đại hội đồng Liên hợp quốc để bỏ phiếu chính thức.

Dù kết quả vẫn còn bỏ ngỏ, cuộc đua lần này cho thấy người kế nhiệm ông António Guterres sẽ không chỉ tiếp quản vị trí lãnh đạo một tổ chức đa phương, mà còn phải đối mặt với kỳ vọng khôi phục vai trò và sức ảnh hưởng của Liên hợp quốc trong bối cảnh các thách thức toàn cầu ngày càng phức tạp và việc xây dựng đồng thuận quốc tế trở nên khó khăn hơn.