AI và dân chủ số ở Brazil Từ công dân đến nhà lập pháp: AI thay đổi cách công dân tác động tới chính sách

Hãy tưởng tượng một nền dân chủ nơi người dân bình thường có thể tác động đến 46 dự luật thông qua hơn 120.000 ý kiến đóng góp và 11 triệu phiếu bầu. Từ đề xuất chấm dứt trợ cấp nhà ở cho các nghị sĩ và thẩm phán, bãi bỏ các đặc quyền cho cựu tổng thống, đến hợp pháp hóa cần sa và cấm ống hút nhựa, công chúng đã có tác động đáng kể đến quá trình lập pháp.

Nguồn: ITN

Không giống như hầu hết các quốc gia nơi công dân chủ yếu thực hiện quyền lực chính trị của mình thông qua lá phiếu, Brazil đã xây dựng 4 kênh tham gia mạnh mẽ, tích hợp, giúp công dân tham gia vào mọi giai đoạn quản trị: từ đề xuất luật, gửi câu hỏi tới các phiên điều trần của nghị viện, tham gia các chương trình giáo dục về lập pháp, đóng góp ý kiến cho các dự luật đang được xem xét - tạo ra một hệ sinh thái “công dân tham gia” chưa từng thấy ở bất kỳ nơi nào khác.

Theo số liệu của hệ thống e-Citizenship thuộc Thượng viện Brazil, hơn 120.000 ý tưởng lập pháp đã được gửi lên nền tảng trực tuyến và thu hút hơn 11 triệu lượt ủng hộ; tính đến nay, 46 dự luật đã chịu ảnh hưởng từ các đề xuất của người dân.

Các đề xuất của công dân rất đa dạng, từ những vấn đề cụ thể trong đời sống hàng ngày đến các tranh luận chính sách lớn. Mặc dù các đề xuất ban đầu thường chỉ dài khoảng 140 ký tự, tương đương một dòng trên mạng xã hội, nhưng nhiều ý tưởng đã trở thành nguồn cảm hứng để các nghị sĩ phát triển thành dự luật hoàn chỉnh.

Mô hình này cho thấy một cách tiếp cận khác đối với dân chủ đại diện, trong đó công dân không chỉ là cử tri mà còn trở thành nguồn cung cấp ý tưởng và phản hồi cho quá trình hoạch định chính sách.

Đây không phải là một tầm nhìn lý thuyết mà là thực tế hiện tại của Brazil. Ở hầu hết các nền dân chủ, công chúng thực thi quyền lực chính trị chủ yếu thông qua lá phiếu bầu cử vài năm một lần trước khi quay trở lại vị trí bên lề. Tuy nhiên, Thượng viện Liên bang Brazil đã định hình lại mối quan hệ này, biến công dân từ những người thỉnh thoảng đi bỏ phiếu thành những người tham gia tích cực vào quá trình lập pháp.

Hệ thống hiện tại đang đối mặt với nhiều thách thức, nó tốn thời gian, thường trùng lặp, khó quản lý và chủ yếu tạo ra các kết quả lập pháp gián tiếp. Nhưng giờ đây, Brazil có cơ hội sử dụng trí tuệ nhân tạo để thúc đẩy mạnh mẽ sự tham gia này và làm cho nó trở nên trực tiếp và thiết thực hơn. Như người đồng sáng lập LinkedIn, Reid Hoffman, viết trong cuốn sách mới “Superagency” của mình rằng: “Thay vì coi AI trước hết và trên hết là một cơ chế có thể được khai thác để quản trị theo kiểu mệnh lệnh và kiểm soát, thông qua các ứng dụng như nhận dạng khuôn mặt, dự báo tội phạm và giám sát thuật toán, chúng ta có thể lựa chọn một tương lai nơi AI được sử dụng để kết nối công dân một cách thực chất hơn với quy trình lập pháp”.

Khuôn khổ tham gia đã được thiết lập của Thượng viện Brazil cung cấp nền tảng hoàn hảo cho việc tăng cường trí tuệ nhân tạo, cho phép Brazil vượt qua những hạn chế hiện có đồng thời xây dựng dựa trên các cơ chế tham gia của công dân vốn đã được tích hợp sâu rộng vào các thể chế dân chủ của nước này.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đối mặt với tình trạng suy giảm niềm tin vào các thiết chế chính trị và mức độ tham gia của công dân thấp, những sáng kiến như vậy mang lại một góc nhìn mới về tương lai của dân chủ đại diện. Tuy nhiên, công nghệ không phải là giải pháp duy nhất. Việc xây dựng các cơ chế tham gia hiệu quả vẫn đòi hỏi thiết kế thể chế phù hợp, sự minh bạch trong quy trình ra quyết định và cam kết của các nhà lập pháp trong việc lắng nghe ý kiến của công chúng.

Nếu được triển khai một cách thận trọng và có trách nhiệm, AI có thể trở thành công cụ quan trọng giúp thu hẹp khoảng cách giữa công dân và các cơ quan quyền lực nhà nước. Trong trường hợp của Brazil, sự kết hợp giữa các cơ chế tham gia công dân đã tồn tại và các công nghệ mới có thể tạo ra một mô hình dân chủ số đáng chú ý, cung cấp những bài học quý giá cho các quốc hội trên thế giới.