Al-Muizz – Bảo tàng sống về kiến trúc Hồi giáo giữa lòng Cairo

Nhà thờ Hồi giáo-Sabil của Sulayman Agha al-Silahdar là một khu phức hợp tôn giáo Hồi giáo bao gồm một nhà thờ Hồi giáo, sabil và kuttab, nằm ở đầu Burjouan con hẻm của phố Muizz nổi tiếng, ở Cairo Hồi giáo, Ai Cập. Khu phức hợp được thành lập vào năm 1839, trong thời đại của Muhammad Ali Pasha. Ảnh: Hoàng Nhật /PV TTXVN tại Ai Cập

Theo Bộ Du lịch và Cổ vật Ai Cập, Al-Muizz được xem là bảo tàng ngoài trời lớn nhất thế giới về các di tích Hồi giáo. Tuyến phố lịch sử này trải dài giữa Bab al-Futuh ở phía Bắc và Bab Zuwayla ở phía Nam, với 29 công trình có niên đại từ thế kỷ X đến XIX, thuộc nhiều loại hình khác nhau như công trình tôn giáo, nhà ở, thương mại và phòng thủ.

Mái vòm bên trong lăng mộ của Sultan Qalawun trong quần thể. Chiếc đèn lồng kim loại lớn nhiều tầng treo giữa khung cảnh, thả dây dài từ đỉnh vòm xuống gần khu mộ, là kiểu đèn chùm truyền thống thường thấy trong các lăng mộ Mamluk để chiếu sáng không gian thiêng phía trên các ô cửa sổ kính màu. Phía dưới, các cửa sổ kính màu hình học nhiều lớp (loại đặc trưng Mamluk, ghép từ thạch cao đục lỗ và kính màu) chiếu ánh sáng vào không gian nơi đặt ngôi mộ trống bằng gỗ tượng trưng. Ảnh: Hoàng Nhật/PV TTXVN tại Ai Cập

Ở đầu phía Bắc tuyến phố là Bab al-Futuh, được xây dựng năm 1087 dưới thời Fatimid. Cổng thành nằm trong hệ thống tường phòng thủ phía Bắc của Cairo Fatimid và được xem là một trong những công trình tiêu biểu của kiến trúc quân sự Hồi giáo thời kỳ này. Hai tháp với mặt trước hình bán nguyệt tạo nên diện mạo đặc trưng của công trình.

Nhà thờ Hồi giáo al-Hakim bi-Amr Allah là nhà thờ Hồi giáo lâu đời thứ tư tại Ai Cập và lớn thứ hai sau Nhà thờ Hồi giáo ibn Tulun. Nhà thờ tọa lạc ở phố al-Muizz thuộc quận al-Gamaliya, gần cổng Bab al-Futuh. Đây từng đóng vai trò là trung tâm của dòng Hồi giáo Shiite tại Ai Cập, hoạt động tương tự như Nhà thờ Hồi giáo al-Azhar vào thời kỳ Fatimid. Thánh đường đã trải qua nhiều đợt trùng tu trong suốt chiều dài lịch sử. Ảnh: Hoàng Nhật/PV TTXVN tại Ai Cập

Bước qua cổng thành, không gian lịch sử nhanh chóng hòa vào nhịp sống hiện đại. Hai bên phố là những công trình tôn giáo và kiến trúc cổ, xen giữa các cửa hàng, quầy hàng và người dân đi lại. Những hoạt động buôn bán và nghề thủ công vẫn hiện diện trên chính con phố đã chứng kiến nhiều thế kỷ lịch sử của Cairo.

Quần thể Qalawun hay còn gọi là quần thể lăng mộ của Sultan al-Mansur Qalawun, là một tổ hợp công trình tôn giáo mang tính lịch sử nằm tại khu vực Bayn al-Qasrayn trên phố al-Muizz. Được Sultan al-Mansur Qalawun cho xây dựng trong khoảng thời gian từ năm 1284 đến 1285, quần thể này mang đặc điểm của nhiều công trình tôn giáo - từ thiện khác, bao gồm một bệnh viện, một trường học, một lăng mộ và một nhà thờ Hồi giáo. Ảnh: Hoàng Nhật /PV TTXVN tại Ai Cập

Nhà thờ Hồi giáo Al-Ashraf, hay còn gọi là Tổ hợp Nhà thờ Hồi giáo - Trường học Sultan Al-Ashraf Barsbay , là một quần thể công trình tôn giáo và lăng mộ Hồi giáo bao gồm nhà thờ, trường học, lăng mộ và nơi lưu trú, tọa lạc trên phố al-Muizz. Công trình này được xây dựng dưới thời Mamluk bởi Sultan Al-Ashraf Barsbay thuộc triều đại Burji. Ảnh: Hoàng Nhật/PV TTXVN tại Ai Cập

Các công trình trên Al-Muizz cũng cho thấy sự thay đổi và phát triển của kiến trúc Hồi giáo qua nhiều thời kỳ. Những nhà thờ Hồi giáo, trường học tôn giáo, lăng mộ, công trình thương mại và các không gian phục vụ cộng đồng được xây dựng qua nhiều triều đại, tạo nên một quần thể kiến trúc nhiều lớp.
Trong số đó có những quần thể kết hợp nhiều chức năng trong cùng một không gian. Chẳng hạn, quần thể Sultan Qalawun từng bao gồm nhà thờ Hồi giáo, trường học, lăng mộ và bệnh viện, trong khi quần thể Sultan al-Ghuri kết hợp nhà thờ Hồi giáo, trường học tôn giáo, lăng mộ, nơi ở của các tu sĩ Sufi, đài nước công cộng và nơi giảng dạy kinh Quran. Những công trình này cho thấy kiến trúc Hồi giáo lịch sử không chỉ phục vụ đời sống tôn giáo mà còn gắn với giáo dục, thương mại và các hoạt động xã hội.

Bab al-Futuh (Cổng Chiến thắng) là một trong ba cổng thành còn sót lại của khu phố cổ Cairo, Ai Cập. Cổng này nằm ở đầu phía Bắc của phố al-Muizz.Hai cổng còn lại là Bab al-Nasr và Bab Zuwayla. Cổng được xây dựng dưới thời triều đại Fatimid (912-1171), sau đó được xây dựng lại với diện mạo như hiện nay vào cuối thế kỷ 11. Cổng thành nằm trong hệ thống tường phòng thủ phía Bắc của Cairo Fatimid và được xem là một trong những công trình tiêu biểu của kiến trúc quân sự Hồi giáo thời kỳ này. Hai tháp với mặt trước hình bán nguyệt tạo nên diện mạo đặc trưng của công trình. Ảnh: Hoàng Nhật /PV TTXVN tại Ai Cập

Một trong những tấm khảm đá cẩm thạch nổi tiếng nhất trong lăng mộ của Sultan Qalawun, thuộc quần thể Qalawun trên phố al-Mu'izz, khu Bayn al-Qasrayn, Cairo, xây dựng năm 1284-1285. Ảnh: Hoàng Nhật/PV TTXVN tại Ai Cập

Điều khiến Al-Muizz khác với một bảo tàng thông thường nằm ở chỗ những công trình này không bị tách khỏi đời sống xung quanh. Người dân vẫn sống và làm việc ngay bên cạnh các di tích. Ở đây, du khách có thể đứng trước một công trình hàng trăm năm tuổi, rồi chỉ vài bước sau bắt gặp một cửa hàng đang mở cửa, những người bán hàng đang mưu sinh hoặc dòng người đang đi qua con phố.
Qua những cuộc trò chuyện với người dân địa phương, có thể cảm nhận được sự gắn bó của họ với không gian này qua nhiều thế hệ. Những công trình lịch sử tại đây không chỉ là điểm tham quan mà còn là một phần của môi trường sống và ký ức của cộng đồng. Chính sự đan xen ấy tạo nên sức sống đặc biệt của Al-Muizz.

Cuộc sống thường nhật trên phố al-Munizz, đằng sau cánh công Bab al-Futuh. Ảnh: Hoàng Nhật/ PV TTXVN tại Ai Cập

Đài rửa tay — nơi tín đồ làm nghi thức tẩy rửa trước khi hành lễ. Mái vòm gỗ hình bướu này đặt trên tám cột đá cẩm thạch. Ảnh: Hoàng Nhật/PV TTXVN tại Ai Cập

Al-Muizz nằm trong khu Cairo lịch sử, Di sản thế giới được UNESCO ghi danh năm 1979./.