Ấn Độ mở cửa ngành điện hạt nhân cho khu vực tư nhân

Nhà máy điện hạt nhân Kudankulam tại bang Tamil Nadu, Ấn Độ. Ảnh tư liệu: Wikimedia Commons

Theo Financial Times ngày 2/6, các tập đoàn lớn của Ấn Độ đang chuẩn bị tham gia lĩnh vực điện hạt nhân khi chính phủ nước này mở cửa ngành công nghiệp vốn lâu nay do nhà nước kiểm soát và tiến hành nới lỏng một số quy định liên quan.

Tập đoàn Tata Power và Adani Group nằm trong số những doanh nghiệp đang tìm kiếm sự chấp thuận để xây dựng các nhà máy điện hạt nhân mới. Động thái này diễn ra trong bối cảnh New Delhi muốn đẩy nhanh quá trình mở rộng nguồn điện phát thải carbon thấp nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng của nền kinh tế.

Ông Praveer Sinha, Giám đốc điều hành Tata Power, cho biết công ty đã xác định quỹ đất tại ba bang của Ấn Độ và kỳ vọng hai nhà máy điện hạt nhân, mỗi nhà máy có công suất 220 MW, có thể được phê duyệt trong vòng hai năm tới. Theo kế hoạch, các dự án này sẽ đi vào vận hành sau khoảng bảy năm.

Ông Sinha nhận định điện hạt nhân là nguồn năng lượng sạch có ý nghĩa chiến lược trong dài hạn và việc mở rộng lĩnh vực này là xu hướng khó tránh khỏi đối với Ấn Độ.

Ấn Độ hiện là quốc gia phát thải carbon lớn thứ ba thế giới. Dù đang thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, nền kinh tế nước này vẫn phụ thuộc đáng kể vào than đá để đáp ứng nhu cầu điện năng. Chính phủ vì vậy coi điện hạt nhân là giải pháp bổ sung nhằm bảo đảm nguồn điện ổn định, liên tục và có lượng phát thải thấp.

Xu hướng này cũng phù hợp với diễn biến toàn cầu. Cuộc khủng hoảng năng lượng kéo dài sau xung đột Iran đã khiến nhiều quốc gia xem xét khôi phục hoặc mở rộng chương trình điện hạt nhân nhằm tăng cường an ninh năng lượng.

Ông Nikhil Nigania, Giám đốc tại công ty nghiên cứu Bernstein, cho rằng nhiều chính phủ đang nhận ra sự cần thiết của các nguồn điện nền ổn định, có thể huy động liên tục, trong đó điện hạt nhân nổi lên như một lựa chọn phù hợp bên cạnh các nguồn năng lượng tái tạo.

Thực tế, kế hoạch mở rộng điện hạt nhân của Ấn Độ đã được triển khai từ trước khi xảy ra cuộc chiến Iran. Năm ngoái, Quốc hội nước này đã thông qua luật mới nhằm tạo điều kiện cho khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào lĩnh vực điện hạt nhân. Đây được xem là bước thay đổi lớn đối với ngành công nghiệp vốn do nhà nước độc quyền kể từ khi lò phản ứng hạt nhân đầu tiên của Ấn Độ đi vào hoạt động năm 1956.

Chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi đặt mục tiêu nâng tổng công suất điện hạt nhân từ khoảng 8,8 GW hiện nay lên 100 GW vào năm 2047, thời điểm kỷ niệm 100 năm ngày Ấn Độ giành độc lập. Nếu đạt được, điện hạt nhân sẽ chiếm khoảng 5% tổng công suất nguồn điện mục tiêu của quốc gia này.

Theo giới phân tích, việc huy động khu vực tư nhân được kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn thời gian xây dựng các dự án điện hạt nhân. Hiện nay, một nhà máy điện hạt nhân tại Ấn Độ thường mất khoảng 10 năm để hoàn thành. Trong khi đó, chính phủ vẫn sẽ duy trì vai trò quản lý các vấn đề liên quan đến nhiên liệu hạt nhân, uranium và xử lý chất thải phóng xạ.

Trước đó, bang Maharashtra, địa phương giàu có nhất Ấn Độ, cho biết đã nhận được các cam kết đầu tư trị giá khoảng 67 tỷ USD cho các dự án điện hạt nhân có tổng công suất 25,4 GW. Các dự án này có sự tham gia của Adani Group, Reliance Industries của tỷ phú Mukesh Ambani và Tập đoàn Nhiệt điện Quốc gia Ấn Độ (NTPC).

Song song với đó, New Delhi cũng dành hàng tỷ USD để phát triển ít nhất năm lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) do Ấn Độ tự thiết kế trước năm 2033. Công nghệ này thường có công suất dưới 300 MW, thời gian xây dựng ngắn hơn và chi phí thấp hơn so với các nhà máy điện hạt nhân quy mô lớn truyền thống.

Tuy nhiên, ngành điện hạt nhân vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Một báo cáo từ cuộc họp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp điện lực và các nhà hoạch định chính sách hồi tháng 4 cho thấy việc giải phóng mặt bằng tiếp tục là một trong những trở ngại lớn nhất đối với quá trình triển khai dự án.

Các cơ quan năng lượng nguyên tử của Ấn Độ hiện cũng đang xem xét khả năng thu hẹp phạm vi vùng đệm an toàn xung quanh một số nhà máy điện hạt nhân từ 1 km xuống còn khoảng 500 m nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho phát triển dự án.

Theo các chuyên gia, tâm lý lo ngại của cộng đồng địa phương đối với các dự án điện hạt nhân là một trong những nguyên nhân khiến nhiều công trình bị chậm tiến độ trong nhiều năm qua. Dù vậy, chính phủ Ấn Độ vẫn thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc thúc đẩy lĩnh vực này.

Đối với Tata Power, điện hạt nhân sẽ chỉ chiếm một phần nhỏ trong danh mục đầu tư năng lượng. Hiện hơn một nửa trong tổng công suất 16,7 GW của doanh nghiệp vẫn đến từ các nhà máy nhiệt điện than. Tuy nhiên, công ty đặt mục tiêu nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo lên 70% vào năm 2030.

Ông Sinha cho rằng điện hạt nhân có thể đóng vai trò nguồn điện nền ổn định để bổ sung cho điện mặt trời và điện gió, vốn phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết. Theo ông, ở thời điểm hiện tại chưa có công nghệ nào khác có thể thay thế hoàn toàn vai trò này của điện hạt nhân.