Ấn Độ tài trợ xây dựng Trung tâm Thông tin Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn

Giai đoạn 2025-2029, Chính phủ Ấn Độ tiếp tục hỗ trợ triển khai bảo tồn, trùng tu các nhóm tháp E-F tại Mỹ Sơn

Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn (TP Đà Nẵng) thông tin, Chính phủ Ấn Độ đã chấp thuận bổ sung hạng mục Trung tâm Thông tin Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn vào nội dung phê duyệt Báo cáo Dự án chi tiết (DPR) đối với các nhóm tháp E, F tại khu di sản này. Việc triển khai hạng mục này sẽ tuân thủ theo các phương thức và quy trình hiện hành của Cơ quan Khảo sát Khảo cổ học Ấn Độ (ASI).

Theo nội dung Công hàm số NV/ HAN/511/2026 ngày 24.4.2026 của Đại sứ quán Ấn Độ gửi UBND TP Đà Nẵng, Chính phủ Ấn Độ sẽ bổ sung hạng mục trên với mức kinh phí dự kiến hơn 120 triệu rupee vào Báo cáo Dự án chi tiết (DPR) của nhóm tháp E và F giai đoạn 2025 – 2029. Trung tâm Thông tin Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn sẽ được xây dựng trên ngọn đồi thấp (đối diện Nhà trưng bày Mỹ Sơn), dự án dự kiến triển khai trong năm 2027.

Đây sẽ là nơi giới thiệu toàn bộ quá trình hợp tác, hỗ trợ của Chính phủ Ấn Độ và các chuyên gia trong việc bảo tồn, trùng tu các nhóm tháp A, K, H, E, F; cũng như trưng bày các hiện vật thu thập được trong quá trình bảo tồn các di sản Mỹ Sơn từ năm 2017 đến năm 2029.

Dự án hợp tác giữa Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam và Chính phủ Cộng hòa Ấn Độ chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn 1, từ 2017-2022 bảo tồn, trùng tu nhóm A, H và K; Giai đoạn 2 dự kiến từ 2025-2029 bảo tồn trùng tu nhóm E-F. Theo Bản ghi nhớ ngày 28.10.2014 giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Ấn Độ về việc “Bảo tồn, tôn tạo Di sản văn hóa thế giới Khu đền tháp Mỹ Sơn”, từ năm 2017-2022, Chính phủ Ấn Độ tài trợ khoảng 2,2 triệu USD giúp Mỹ Sơn bảo tồn, trùng tu thành công các nhóm tháp K, H, A. Đây là những nhóm kiến trúc bị tàn phá nặng nề do thời gian và chiến tranh. Quá trình thực hiện dự án diễn ra trong thời gian dài, gặp nhiều trở ngại do ảnh hưởng của 2 năm dịch Covid-19.

Dự án đã hoàn thành việc trùng tu, gia cố bảo tồn các khu tháp K, H, A, trong đó có kiến trúc A1 là kiệt tác Mỹ Sơn đã được gia cố, chống xuống cấp và phục nguyên các mảng tường tháp, công trình kiến trúc được ổn định bền vững, trả lại dáng dấp ban đầu. Dự án đã khơi thông hệ thống thoát nước, khắc phục tình trạng ứ đọng nước bên trong các nhóm tháp, gia cố các tường bao bảo vệ xung quanh. Phát hiện khoảng 734 hiện vật có giá trị phục vụ công tác trưng bày và nghiên cứu lịch sử văn hóa Chămpa.

Đặc biệt, trong quá trình bóc tách lớp đất bị vùi lấp trong lòng tháp A10, các chuyên gia Ấn Độ và Việt Nam đã tái phát hiện và sắp xếp một đài thờ sa thạch với bộ Linga - Yoni liền khối lớn nhất còn nguyên vẹn của nền điêu khắc Chăm Pa được tìm thấy đến nay, đã được công nhận bảo vật quốc gia vào năm 2022…

Sau sáu năm thực hiện (2017-2022), dự án đã hoàn thành và đảm bảo đúng các nguyên tắc về bảo tồn di tích, được Cục Di sản Văn hóa (Bộ VHTTDL) Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia đánh giá cao. Dự án đã khắc phục được tình trạng hư hỏng, xuống cấp của các di tích, góp phần phục hồi, hoàn thiện không gian kiến trúc.

Dự án đã đào tạo được đội ngũ công nhân lành nghề, trong đó công nhân trẻ, kế thừa được quan tâm. Bên cạnh dự án đã cải tạo cảnh quan tại các nhóm tháp này, tạo không gian phù hợp, đây là những yếu tố góp phần làm giảm du khách không tập trung vào một nhóm tháp như trước khi chưa có dự án. Việc đưa vào khai thác du lịch lần lượt khi các nhóm tháp được trùng tu cũng góp phần tăng du khách đến với Mỹ Sơn.

Qua sáu năm phối hợp, có thể nhận thấy cách tiếp cận với di tích Chăm Pa tại Mỹ Sơn khá cẩn trọng, đi từ quy mô nhỏ (tháp K) đến vừa (nhóm H) và cuối cùng là đồ sộ (nhóm A). Phương pháp trùng tu tuân thủ nguyên tắc khảo cổ học, đề cao bảo tồn yếu tố gốc. Vật liệu can thiệp có độ tương thích cao, vận dụng tối đa gạch, đá cũ; chất kết dính chủ yếu là dầu rái với bột gạch, vôi nghêu kết hợp với bột gạch.

Kết quả đạt được từ dự án Ấn Độ đã giúp trả lại diện mạo cho nhiều kiến trúc, tạo thêm không gian thu hút du khách, kết nối tuyến tham quan không còn đứt gãy. Kết quả này được giới chuyên môn đánh giá cao, góp phần thắt chặt quan hệ hợp tác văn hóa giữa Ấn Độ và Việt Nam.

Ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn cho biết, giai đoạn 2025 - 2029, Chính phủ Ấn Độ tiếp tục tài trợ gần 4,9 triệu USD bảo tồn, trùng tu nhóm E-F. Mục tiêu của dự án bảo tồn bền vững các phế tích kiến trúc khảo cổ học đang có nguy cơ sập đổ, bảo tồn hiện vật khảo cổ, các thành phần kiến trúc. Bảo tồn, cảnh quan khu E-F, chống xâm thực từ nước bề mặt, nước ngầm, xâm thực của động thực vật gây hại.

Tạo lối đi cho khách tham quan sau khi hoàn thành trùng tu. Dữ liệu hóa di tích, nhận diện giá trị di sản để phục vụ cho công tác phát huy giá trị di sản nhóm đền tháp E-F. Dự án là ví dụ cụ thể và điển hình về mối quan hệ hợp tác chiến lược, bền chặt trong bảo tồn di sản văn hóa giữa hai quốc gia. Trong năm 2025 đã hoàn thành được chỉ tiêu đề ra, hoàn thành được 20% khối lượng của dự án.

Một trong những yếu tố đáng chú ý nữa là các hoạt động bảo tồn không chỉ bảo tồn di tích mà còn mục đích phát huy giá trị di sản thông qua các hoạt động du lịch về sau. Nên không chỉ phục hồi tôn tạo tu bổ di tích để bảo tồn giá trị các kiến trúc, điêu khắc, cảnh quan cổ mà còn tạo điều kiện để phát huy giá trị nhóm E-F trong thời gian đến. Năm 2026, sẽ mở cửa cho khách tham quan phía Tây của nhóm E-F, mở cửa cho học sinh, sinh viên tham quan các hoạt động bảo tồn, trùng tu tại nhóm E-F.

Dự án hợp tác giữa hai chính phủ trong bảo tồn di sản thế giới Mỹ Sơn như một biểu tượng cụ thể trong mối quan hệ hữu nghị tốt đẹp có từ trong lịch sử cho đến nay. Dự án không chỉ góp phần bảo tồn bền vững di sản thế giới Mỹ Sơn mà còn góp phần nâng cao năng lực về quản lý và chuyên môn cho đội ngũ cán bộ, tạo điều kiện xây dựng và hình thành lực lượng công nhân lành nghề về bảo tồn di tích. Dự án sau khi hoàn thành đã tạo sự mới lạ, hấp dẫn, thu hút khách du lịch đến tham quan Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn.