Ấn Độ trở thành 'kho gạo' thế giới và những hệ lụy phía sau

Ấn Độ chiếm 40% thương mại gạo toàn cầu, nhưng sản lượng dư thừa khiến kho dự trữ quá tải, chi phí trợ cấp tăng và tài nguyên chịu sức ép.

Công nhân vận chuyển gạo tại nhà kho ở Jalandhar, Ấn Độ. Ảnh: ANI/TTXVN

Công nhân vận chuyển gạo tại nhà kho ở Jalandhar, Ấn Độ. Ảnh: ANI/TTXVN

Nhờ tiến bộ khoa học nông nghiệp và chính sách trợ giá kéo dài nhiều thập kỷ, Ấn Độ vươn lên trở thành quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, sản lượng vượt xa nhu cầu trong nước đang khiến chính phủ đối mặt gánh nặng ngân sách, kho dự trữ quá tải và cạnh tranh thương mại gia tăng.

Sáu thập kỷ trước, người dân Ấn Độ từng được khuyến cáo bỏ bữa tối một ngày mỗi tuần do thiếu lương thực. Hiện nay, quốc gia 1,4 tỷ dân đã trở thành cường quốc sản xuất gạo, với lượng cung vượt xa nhu cầu tiêu thụ trong nước và chiếm khoảng 40% thương mại gạo toàn cầu.

Thành quả này đến từ những tiến bộ trong nghiên cứu giống cây trồng cùng hệ thống trợ cấp nông nghiệp được xây dựng từ giữa thập niên 1960. Tuy nhiên, nguồn cung dư thừa ngày càng lớn đang đặt chính phủ trước bài toán chi phí, khi ngân sách phải gánh khoản trợ cấp để thu mua, lưu trữ và xuất khẩu gạo.

Theo truyền thông, các trao đổi giữa chính quyền liên bang với các bang và phỏng vấn quan chức, nhà khoa học cho thấy chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi ngày càng lo ngại áp lực tài chính từ chính sách trợ giá gạo.

Sản lượng tăng mạnh nhờ khoa học và trợ cấp

Bước ngoặt của ngành lúa gạo Ấn Độ đến từ giống Swarna-SUB1, được các nhà khoa học đưa vào thương mại hóa năm 2009. Giống lúa này kết hợp khả năng chịu ngập của FR13A với năng suất cao của giống Swarna, giúp nông dân tại những vùng thường xuyên chịu lũ lụt ở miền Đông duy trì sản xuất ổn định.

Tại bang Bihar, nông dân Chandramohan Yadav cho biết trước đây gia đình ông nhiều lần mất trắng mùa màng do lũ lụt, thậm chí không đủ gạo để sử dụng. Hiện nay, sản lượng đã vượt nhu cầu của gia đình. "Giờ đây, chúng tôi trồng được nhiều lúa hơn mức có thể ăn", ông nói.

Trong 15 năm qua, sản lượng lúa tại Bihar tăng 182%, đạt 8,75 triệu tấn trong niên vụ 2025-2026. Bang Odisha lân cận cũng ghi nhận mức tăng 50%, lên 10,2 triệu tấn.

Bên cạnh tiến bộ khoa học, chính sách giá hỗ trợ tối thiểu (MSP) của chính phủ đóng vai trò quan trọng. Mỗi năm, nhà nước công bố mức giá thu mua dựa trên chi phí sản xuất, trong khi nhiều bang còn thưởng thêm cho nông dân trồng lúa.

Nhờ đó, tổng sản lượng gạo Ấn Độ tăng khoảng 50% trong một thập kỷ, đạt kỷ lục 154 triệu tấn trong niên vụ 2025-2026, vượt xa mức tiêu thụ nội địa khoảng 107 triệu tấn. Xuất khẩu cũng tăng gấp đôi trong 10 năm, lên 22,3 triệu tấn năm 2025.

Kho dự trữ quá tải, ngân sách chịu sức ép

Sản lượng tăng nhanh khiến hệ thống lưu trữ của Ấn Độ ngày càng quá tải. Lượng gạo dự trữ của chính phủ đạt kỷ lục 55,47 triệu tấn vào ngày 1/10, cao hơn bốn lần mục tiêu đề ra.

Tại bang Odisha, các doanh nghiệp xay xát cũng gặp khó khăn do hàng hóa tồn đọng. Navin Aggarwal, một chủ nhà máy tại thành phố Cuttack, cho biết cơ sở của ông không còn đủ chỗ chứa gạo đã bán cho các cơ quan thu mua nhà nước. "Chúng tôi đã hết chỗ lưu trữ", ông nói.

Trước tình hình này, Bộ Lương thực Ấn Độ dự kiến bổ sung 13,1 triệu tấn công suất kho bãi để giải quyết tình trạng mất cân đối giữa thu mua và phân phối.

Áp lực lớn hơn nằm ở ngân sách. Chi phí trợ cấp lương thực liên bang đã tăng hơn gấp đôi trong một thập kỷ, lên 2.280 tỷ rupee (24,1 tỷ USD) trong năm tài khóa 2025-2026. Trợ cấp gạo chiếm hơn hai phần ba khoản chi này.

Ashok Gulati, nhà kinh tế nông nghiệp và cựu cố vấn chính phủ về giá nông sản, cho rằng chính sách hiện nay tạo ra nghịch lý khi tiền thuế được sử dụng để hỗ trợ nguồn gạo xuất khẩu. "Trên thực tế, chúng ta đang sử dụng tiền thuế của người dân để trợ cấp cho người tiêu dùng nước ngoài", ông nhận định.

Chính phủ đã chuyển một phần gạo dư thừa sang sản xuất ethanol nhằm giảm tồn kho. Tuy nhiên, dự báo của cơ quan tư vấn NITI Aayog cho thấy sản lượng có thể đạt 171 triệu tấn vào năm 2036, trong khi nhu cầu nội địa chỉ tăng lên khoảng 110 triệu tấn.

Cạnh tranh quốc tế và bài toán chính trị

Nguồn cung giá rẻ từ Ấn Độ cũng gây sức ép lên các quốc gia xuất khẩu gạo khác như Thái Lan, Việt Nam và Mỹ. Giữa tháng 11, gạo Ấn Độ được bán thấp hơn khoảng 110 USD mỗi tấn so với gạo tiêu chuẩn Thái Lan, vốn giao dịch quanh mức 497 USD mỗi tấn.

Mỹ nhiều lần bày tỏ quan ngại về chính sách trợ cấp gạo của New Delhi. Tháng 12/2025, Tổng thống Donald Trump cáo buộc Ấn Độ bán phá giá gạo, song chính phủ nước này bác bỏ, cho rằng sản phẩm xuất khẩu sang Mỹ chủ yếu là gạo basmati cao cấp.

Trong nước, việc khuyến khích trồng lúa quá mức còn khiến nông dân ít có động lực chuyển sang các loại cây trồng khác như đậu và hạt có dầu. Năm 2025, Ấn Độ chi 22,7 tỷ USD nhập khẩu hai nhóm nông sản này, trong khi xuất khẩu gạo mang về khoảng 12 tỷ USD.

Sản xuất lúa cũng tiêu tốn nhiều nước và phân bón, làm gia tăng áp lực lên tài nguyên nước ngầm và ngân sách trợ cấp phân bón.

Chính phủ liên bang đã nhiều lần đề nghị các bang hạn chế khoản thưởng bổ sung cho nông dân trồng lúa, đồng thời khuyến khích chuyển sang cây trồng khác. Tuy nhiên, các chính quyền địa phương không muốn cắt giảm hỗ trợ vì lo ngại phản ứng của cử tri. Nông nghiệp hiện tạo việc làm cho hơn 40% lực lượng lao động Ấn Độ.

Abhishek Govilkar, người đứng đầu bộ phận kinh doanh nông nghiệp tại công ty tư vấn BigMint, cho rằng các khoản thưởng đã trở thành công cụ vận động chính trị của chính quyền bang. "Chính quyền các bang xem khoản thưởng như một công cụ để giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử", ông nhận định.

Sau nhiều thập kỷ thành công trong bảo đảm an ninh lương thực, Ấn Độ đang đối mặt thách thức mới: kiểm soát sản lượng, giảm chi phí trợ cấp và điều chỉnh cơ cấu cây trồng mà không ảnh hưởng đến thu nhập của hàng triệu nông dân.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc (Tổng hợp)

Nguồn Tin Tức TTXVN: https://baotintuc.vn/an-do-tro-thanh-kho-gao-the-gioi-va-nhung-he-luy-phia-sau-post1403962.html