An Giang tăng cường thanh tra, nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại đất đai tại Phú Quốc

Không thể phát triển bằng tư duy quản lý đất đai lỏng lẻo

Phú Quốc đang bước vào giai đoạn tăng tốc đầu tư hạ tầng, chỉnh trang đô thị và chuẩn bị các điều kiện phục vụ APEC 2027. Quy mô dự án ngày càng lớn, nhu cầu sử dụng đất ngày càng cao, đồng nghĩa với việc yêu cầu quản lý tài nguyên phải chặt chẽ hơn, minh bạch hơn và có trách nhiệm hơn. Trong bối cảnh ấy, mỗi lỗ hổng trong quản lý đất đai không chỉ tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài sản công, mà còn có thể kéo theo tranh chấp, khiếu nại và những hệ lụy lâu dài đối với môi trường, sinh kế cộng đồng.

Phú Quốc tăng tốc chuẩn bị APEC 2027, nhưng phát triển hạ tầng phải đi đôi với siết kỷ cương đất đai, bảo vệ đất rừng và minh bạch trách nhiệm quản lý.

Thực tiễn thanh tra tại Phú Quốc cho thấy, bài toán quản lý đất đai không thể chỉ giải quyết bằng những đợt kiểm tra khi vi phạm đã phát sinh. Điều quan trọng hơn là phải kiểm soát chặt từ khâu giao đất, giao khoán, quản lý hiện trạng, lập hồ sơ đến thu hồi và đưa đất vào sử dụng đúng mục đích. Khi một mắt xích bị buông lỏng, toàn bộ quá trình quản lý có thể phát sinh bất cập; khi trách nhiệm không được xác định rõ, việc khắc phục sẽ khó đạt hiệu quả thực chất.

Theo thông tin công bố về kết luận thanh tra liên quan đến quản lý đất rừng tại bốn dự án ở Phú Quốc, gồm Khu tái định cư Hàm Ninh, Khu tái định cư Cửa Cạn, Hồ nước Cửa Cạn và Nhà máy nước hồ Cửa Cạn, Khu xử lý rác Bãi Bổn – Hàm Ninh, cơ quan thanh tra đã chỉ ra nhiều hạn chế trong quản lý, bảo vệ đất rừng phòng hộ.

Tại thời điểm thanh tra, UBND đặc khu Phú Quốc đã thu hồi 315,67 ha đất, trong đó nhận bàn giao thực địa 303,02 ha; còn 12,64 ha chờ bàn giao. Đáng chú ý, diện tích 123,729 ha chưa ban hành quyết định thu hồi đất. Những con số này phản ánh khối lượng công việc quản lý đất đai còn lớn, đòi hỏi các cơ quan liên quan phải rà soát kỹ hồ sơ, xác định rõ tình trạng pháp lý và trách nhiệm trong từng khâu thực hiện.

Đáng quan tâm hơn là những hạn chế được chỉ ra trong quản lý, bảo vệ đất rừng phòng hộ. Theo kết luận thanh tra được công bố, công tác quản lý chưa chặt chẽ, việc kiểm tra chưa kịp thời, dẫn đến tình trạng có hộ gia đình, cá nhân vào chiếm đất, xây dựng nhà ở và canh tác. Công tác rà soát, phân loại đối tượng nhận khoán, quản lý hồ sơ giao khoán và thực hiện trách nhiệm của bên giao khoán cũng còn bất cập.

Kết luận thanh tra còn nêu việc lập hồ sơ thanh lý không đúng quy định đối với sáu hợp đồng giao khoán. Phương án hỗ trợ cây trồng, vật kiến trúc được phê duyệt để chi trả cho sáu cá nhân nhận giao khoán mới, với tổng số tiền hơn 817 triệu đồng; Thanh tra tỉnh kiến nghị thu hồi khoản tiền này, nộp ngân sách theo quy định.

Đây không đơn thuần là câu chuyện hồ sơ hay thủ tục hành chính. Đằng sau những thiếu sót trong quản lý đất rừng là vấn đề trách nhiệm bảo vệ tài nguyên công, tính chặt chẽ của quy trình và hiệu quả kiểm soát việc sử dụng đất. Nếu quản lý hiện trạng không thường xuyên, hồ sơ không được cập nhật đầy đủ, việc giao khoán không được giám sát nghiêm túc, nguy cơ lấn chiếm và sử dụng đất sai quy định sẽ khó được ngăn chặn từ sớm.

Đối với địa bàn có giá trị sinh thái đặc biệt như Phú Quốc, hệ quả của quản lý lỏng lẻo còn vượt ra ngoài phạm vi kinh tế. Đất rừng phòng hộ gắn với chức năng bảo vệ hệ sinh thái, điều tiết môi trường và duy trì cân bằng tự nhiên. Bởi vậy, mọi hạn chế trong quản lý loại đất này cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ hành chính, mà còn từ yêu cầu bảo vệ tài nguyên và phát triển bền vững.

Thanh tra có thể chỉ ra sai sót, kiến nghị thu hồi và yêu cầu kiểm điểm trách nhiệm. Nhưng hiệu quả cuối cùng phải được chứng minh bằng kết quả khắc phục: diện tích đất được quản lý đúng quy định, tài sản công được bảo vệ, trách nhiệm được xác định rõ và những lỗ hổng từng tạo điều kiện cho vi phạm được xử lý triệt để.

Nói cách khác, giá trị của một kết luận thanh tra không nằm ở số trang văn bản hay số kiến nghị được ban hành, mà ở mức độ chuyển biến trong thực tế sau thanh tra.

Phát triển phải đi cùng công bằng trong quản lý và sử dụng đất

Cùng với yêu cầu chấn chỉnh quản lý đất rừng, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai tại Phú Quốc cần được đặt trong tổng thể nhiệm vụ quản trị phát triển. Khi nhiều dự án được triển khai đồng thời, những vấn đề về nguồn gốc đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đòi hỏi phải được xem xét kỹ lưỡng, đúng pháp luật và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân.

Trong tháng 9/2026, Thanh tra tỉnh An Giang công bố quyết định thanh tra trách nhiệm quản lý nhà nước về đất đai, trật tự xây dựng, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quản lý, sử dụng tài sản công đối với UBND đặc khu Phú Quốc. Ngày 18/9/2026, cơ quan này tiếp tục công bố quyết định thanh tra Dự án Khu tái định cư xã Hàm Ninh.

Thanh tra tỉnh kiến nghị thu hồi 817 triệu đồng, nộp ngân sách theo quy định.

Các quyết định thanh tra cho thấy trách nhiệm quản lý đất đai và việc tổ chức thực hiện dự án đang được đặt dưới yêu cầu kiểm tra, giám sát. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: công bố quyết định thanh tra không đồng nghĩa với việc đã có kết luận sai phạm. Điều cần thiết là quá trình thanh tra phải làm rõ thực trạng, xác định trách nhiệm theo đúng căn cứ pháp luật và kiến nghị biện pháp xử lý phù hợp với từng vấn đề được phát hiện.

Ở một diễn biến khác, trong các ngày 9–11/9/2026, lực lượng chức năng tỉnh An Giang phối hợp bảo đảm an ninh, trật tự trong hoạt động cưỡng chế, buộc khắc phục hậu quả đối với nhiều trường hợp vi phạm đất đai tại Phú Quốc. Việc xử lý vi phạm là yêu cầu cần thiết để lập lại trật tự quản lý, ngăn chặn hành vi lấn chiếm và bảo vệ tài nguyên. Song, hiệu lực thực thi pháp luật phải luôn đi cùng sự chính xác về hồ sơ, đúng trình tự, đúng thẩm quyền và bảo đảm quyền khiếu nại hợp pháp của các bên liên quan.

Không thể vì yêu cầu đẩy nhanh dự án mà xem nhẹ quyền lợi người dân. Ngược lại, cũng không thể để những vi phạm đã được xác định theo đúng quy định kéo dài, gây khó khăn cho công tác quản lý và ảnh hưởng đến lợi ích chung. Yêu cầu đặt ra là giải quyết từng vụ việc trên cơ sở pháp luật, chứng cứ và trách nhiệm cụ thể, thay vì xử lý theo áp lực tiến độ hoặc bằng những giải pháp hành chính thiếu căn cứ.

Đối với các dự án tái định cư, yêu cầu này càng rõ ràng. Tái định cư không chỉ là việc bố trí nền đất để phục vụ giải phóng mặt bằng, mà còn liên quan trực tiếp đến nơi ở, điều kiện sinh hoạt và khả năng ổn định cuộc sống của người dân. Một phương án thiếu minh bạch, một hồ sơ xác minh chưa đầy đủ hoặc một quyết định chậm được giải thích thỏa đáng đều có thể làm gia tăng bất đồng và kéo dài quá trình xử lý.

Vì vậy, nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại đất đai phải bắt đầu từ chất lượng quản lý ở cơ sở: hồ sơ địa chính được cập nhật đầy đủ; nguồn gốc, quá trình sử dụng đất được xác minh rõ ràng; chính sách bồi thường, hỗ trợ được áp dụng đúng quy định; việc đối thoại và giải thích căn cứ pháp lý được thực hiện thực chất. Những sai sót được phát hiện phải được sửa chữa kịp thời, còn trách nhiệm của cơ quan, cá nhân liên quan phải được xem xét minh bạch.

Theo báo cáo công tác 9 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh An Giang thụ lý 1.144 đơn khiếu nại, tố cáo và đã giải quyết 348 đơn. Qua giải quyết, cơ quan chức năng kiến nghị bồi thường bổ sung cho người dân hơn 6 tỷ đồng, bố trí 10 nền tái định cư có thu tiền sử dụng đất; đồng thời kiến nghị thu hồi ngân sách nhà nước 85 triệu đồng và xử lý hành chính đối với 10 cá nhân. Đây là số liệu chung toàn tỉnh, không phải kết quả riêng của Phú Quốc.

Để hỗ trợ địa bàn có số lượng đơn tăng, Thanh tra tỉnh đã cử 11 công chức tham gia xác minh, giải quyết các vụ việc thuộc thẩm quyền của UBND đặc khu Phú Quốc. Trong những tháng cuối năm, tỉnh đặt mục tiêu phấn đấu tỷ lệ giải quyết khiếu nại, tố cáo toàn tỉnh đạt từ 90% trở lên.

Mục tiêu này cần được nhìn nhận bằng cả tiến độ lẫn chất lượng. Tỷ lệ giải quyết cao chỉ có ý nghĩa khi quyết định được ban hành đúng pháp luật, quyền lợi hợp pháp của người dân được xem xét đầy đủ và kết quả được thực hiện nghiêm túc. Nếu chỉ chạy theo số lượng hồ sơ đóng lại mà chưa xử lý thấu đáo nguyên nhân phát sinh, nguy cơ khiếu nại tiếp tục hoặc tái diễn vẫn còn.

Với Phú Quốc, yêu cầu cấp thiết là chuyển mạnh từ xử lý vụ việc sang phòng ngừa nguyên nhân; từ khắc phục sai sót riêng lẻ sang củng cố toàn bộ quy trình quản lý đất đai. Trách nhiệm của chính quyền không chỉ nằm ở việc ban hành quyết định, mà còn ở khả năng giải thích quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả quản lý.

Đất đai là nguồn lực phát triển, nhưng không phải nguồn lực vô hạn để khai thác bằng mọi giá. Phát triển Phú Quốc phải đồng thời bảo vệ hệ sinh thái, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giữ nghiêm kỷ cương pháp luật và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân. Khi những yêu cầu ấy được thực hiện nhất quán, công tác thanh tra mới thực sự trở thành công cụ nâng cao chất lượng quản trị, thay vì chỉ là hoạt động xử lý sau khi sai phạm đã xảy ra.

Trước thềm APEC 2027, điều Phú Quốc cần không chỉ là những công trình hoàn thành đúng tiến độ, mà còn là nền tảng quản lý minh bạch, kỷ cương và bền vững. Bởi giá trị của phát triển không chỉ được đo bằng quy mô đầu tư hay tốc độ xây dựng, mà còn bằng cách tài nguyên được bảo vệ, pháp luật được thực thi và quyền lợi hợp pháp của người dân được tôn trọng.