An Giang: Tìm hiểu phong tục đón Tết Raya Aidil Fitri của người Chăm Islam

Tết Raya Aidil Fitri là tết của sự đoàn tụ và sẻ chia. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Sáng 25/10, tại Làng Văn hóa-Du lịch các dân tộc Việt Nam (xã Đoài Phương, Hà Nội), du khách có dịp tìm hiểu Tết Raya Aidil Fitri của đồng bào Chăm Islam tỉnh An Giang qua hoạt động tái hiện các nghi lễ, phong tục, tín ngưỡng và nét đẹp văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Các nghệ nhân, diễn viên quần chúng tham gia tái hiện Tết Raya Aidil Fitri của đồng bào Chăm Islam tỉnh An Giang. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Tết Raya Aidil Fitri là lễ quan trọng trong đời sống tinh thần của đồng bào Chăm Islam An Giang. Qua phần thực hành của các nghệ nhân, hành trình từ tháng Ramadan thiêng liêng đến ngày Tết đoàn viên được tái hiện với những nghi thức trang trọng, gửi gắm ý nghĩa tu dưỡng bản thân, lòng vị tha, sự sẻ chia và tình cảm gia đình.

Sum vầy trong Tết Raya Aidil Fitri. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Theo lịch Hồi giáo, tháng Ramadan diễn ra từ ngày 1/9 đến 30/9, tiếp nối là Tết Raya Aidil Fitri từ ngày 1/10 đến 3/10. Trong tháng Ramadan, tín đồ Islam nhịn ăn, nhịn uống từ lúc bình minh đến khi mặt trời lặn, giữ gìn lời nói, hành vi, thực hành cầu nguyện và rèn luyện bản thân theo giáo luật. Tết Raya là thời điểm đánh dấu các tín đồ kết thúc 1 tháng tuân thủ nghiêm ngặt các giáo luật. Mỗi người bày tỏ lòng biết ơn, cầu mong bình an, thăm hỏi người thân và trao nhau những lời chúc tốt đẹp.

Trang nghiêm thực hành các nghi thức của ngày tết. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Trong không gian ngôi nhà Chăm Islam tại Làng Văn hóa-Du lịch các dân tộc Việt Nam, du khách tìm hiểu nhịp sống của 1 gia đình trong những ngày cuối tháng Ramadan. Khi trời còn chưa sáng, người mẹ chuẩn bị bữa Suhoor, người cha gọi các con thức dậy. Cả gia đình quây quần dùng bữa trước khi bắt đầu nhịn chay. Khi bình minh ló rạng, ngày nhịn chay chính thức bắt đầu, mỗi người bắt đầu công việc thường ngày. Đến chiều tối, sau một ngày nhịn ăn, mọi người sum họp bên bữa Iftar-bữa ăn sau 1 ngày nhịn chay, cùng dùng bữa, chia sẻ những câu chuyện trong ngày. Nhịp sinh hoạt như vậy diễn ra trong 1 tháng Ramadan.

Theo phong tục của cộng đồng Chăm Islam An Giang, vào ngày thứ 29 của tháng Ramadan, các vị chức sắc và người có uy tín quan sát trăng non để xác định thời điểm đón Tết Raya Aidil Fitri. Nếu trăng non xuất hiện, ngày hôm sau sẽ bắt đầu Tết Raya. Nếu chưa thấy trăng non, cộng đồng nhịn chay thêm 1 ngày, đến hết ngày thứ 30 và sau ngày 30 sẽ bắt đầu là ngày Tết Raya.

Các vị chức sắc điều hành buổi lễ. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Sau khi xác định ngày Tết Raya Aidil Fitri, các vị chức sắc thông báo đến các gia đình trong xóm, làng bằng tiếng trống truyền thống. Không khí chuẩn bị Tết trở nên rộn ràng. Trong buổi tối trước ngày Tết, mọi người trang hoàng nhà cửa, chuẩn bị bộ trang phục đẹp. Những người phụ nữ Chăm khéo léo chế biến món cà ri và các loại bánh truyền thống để gia đình cùng thưởng thức trong ngày đoàn viên.

Phụ nữ Chăm chế biến món ăn truyền thống. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Trong buổi sáng đầu tiên của ngày Raya, người Chăm mặc những bộ trang phục thật đẹp. Trẻ nhỏ háo hức chờ đợi. Nam giới đến thánh đường thực hiện các nghi thức cầu nguyện, cầu mong bình an cho gia đình, cộng đồng và những người thân yêu.

Thực hiện các nghi thức cầu nguyện. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Tại thánh đường, không khí ngày Raya vô cùng trang nghiêm. Các tín đồ xếp hàng ngay ngắn, chuẩn bị hành lễ. 2 vị chủ lễ là ông Ymum và ông Khotib bước vào vị trí trung tâm. Ông Ymum điều hành nghi thức cầu nguyện, ông Khotib giảng đạo, nhắc lại giáo lý và ý nghĩa thiêng liêng của ngày Raya, khuyên nhủ mọi người biết tha thứ lỗi lầm của nhau, sống yêu thương và thực hành những điều tốt đẹp trong cuộc sống hằng ngày.

Sau khi hoàn thành các nghi lễ tại thánh đường, mọi người trao nhau lời “Maaf”-lời xin tha thứ và rộng lòng bỏ qua lỗi lầm của nhau. Mỗi cái bắt tay, cái ôm thân tình hay lời hỏi thăm chân thành gửi gắm mong muốn hóa giải bất hòa, xóa nhòa khoảng cách và bắt đầu ngày Tết bằng sự rộng lượng.

Trao nhau những cái ôm thân tình. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Sau những hành động giản dị là ý nghĩa và giá trị đặc biệt của Tết Raya Aidil Fitri. Phong tục này nhắc mỗi người biết nhìn lại bản thân, bao dung với người khác và gìn giữ mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè, hàng xóm.

Trao nhau lời "Maaf". (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Sau buổi lễ tại thánh đường, mọi người trở về nhà, quây quần bên mâm cơm với những món ăn, mâm bánh truyền thống và cà ri mang hương vị riêng của ẩm thực Chăm. Bữa ăn là dịp mọi người trò chuyện, hỏi han cuộc sống, trao nhau lời chúc tốt lành và chia sẻ niềm vui đoàn tụ. Người thân tìm đến nhau, hàng xóm ghé thăm, những người đi xa trở về sum họp. Khách phương xa cũng được đồng bào Chăm Islam đón tiếp bằng sự chân tình, cởi mở.

Đón tiếp khách phương xa bằng sự chân tình, cởi mở. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Nét riêng độc đáo trong 3 ngày Tết Raya của cộng đồng Chăm Islam An Giang là phong tục tổ chức đám cưới. Những đôi lứa nên duyên trong dịp này làm cho không khí ngày Tết thêm vui tươi, nhộn nhịp. Niềm vui của các gia đình cũng lan tỏa đến họ hàng, xóm giềng, thắt chặt tình cảm cộng đồng.

Tết Raya là dịp gắn kết cộng đồng Chăm Islam. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Qua nhiều thế hệ, người Chăm Islam vẫn gìn giữ và trao truyền phong tục truyền thống trong đời sống thường ngày. Mỗi mùa Raya là dịp các thế hệ cùng nhắc nhớ về cội nguồn, đức tin, tình thân và trách nhiệm bảo tồn di sản văn hóa của cha ông.

Gìn giữ những giá trị văn hóa đặc sắc bằng sự bao dung, sẻ chia. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Phần tái hiện Tết Raya Aidil Fitri tại Làng Văn hóa-Du lịch các dân tộc Việt Nam đưa du khách đến gần hơn với đời sống văn hóa của đồng bào Chăm Islam An Giang. Qua những nghi thức, bữa cơm sum họp và lời “Maaf” giản dị, câu chuyện về cộng đồng coi trọng lòng nhân ái, sự sẻ chia và tình thân được tái hiện chân thật, sống động. Trải nghiệm Tết Raya Aidil Fitri giúp du khách cảm nhận sức hấp dẫn của văn hóa Chăm Islam trong hành trình khám phá sự đa dạng của văn hóa Việt Nam.