An ninh dữ liệu trong kỷ nguyên số

Tội phạm mạng chuyển sang khai thác giá trị dữ liệu

Tội phạm mạng lợi dụng công nghệ AI để tấn công mạng, lừa đảo khách hàng. Ảnh: NCA

Theo các chuyên gia, tình hình xâm phạm dữ liệu đang diễn biến ngày càng phức tạp, không còn giới hạn trong phạm vi kỹ thuật, mà đã chuyển hóa thành các hoạt động có tổ chức, có mục tiêu, có chiến lược.

Thông tin từ Công an thành phố Hà Nội, các đối tượng không chỉ đánh cắp dữ liệu... mà còn tổ chức thu thập, chuẩn hóa, phân tích dữ liệu, từ đó phục vụ cho các hành vi phạm tội quy mô lớn như lừa đảo, rửa tiền, tổ chức đánh bạc xuyên biên giới.

Trong đầu năm 2026, Công an thành phố Hà Nội đã triệt phá ổ nhóm thu thập dữ liệu cá nhân trái phép để mở, bán khoảng 10.000 tài khoản ngân hàng, 10.000 tài khoản ví Momo, số tài khoản này được sử dụng làm trung gian thanh toán cho các đường dây cờ bạc xuyên biên giới với dòng tiền 1.100-1.500 tỷ đồng mỗi tháng. Đây không còn là hành vi lừa đảo thông thường mà là khai thác dữ liệu có tổ chức để phục vụ tội phạm quy mô lớn. Trong năm 2025, Công an thành phố Hà Nội đã tiếp nhận, xử lý hơn 1.200 vụ việc liên quan đến tội phạm sử dụng công nghệ cao, trong đó hầu hết đều có yếu tố liên quan đến dữ liệu cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp.

Cũng theo cơ quan công an, không gian mạng còn xuất hiện nhiều nhóm sử dụng các công cụ tương tự để cung cấp các "dịch vụ" đánh cắp dữ liệu. Tội phạm đã chuyển từ "tự làm" sang "bán dịch vụ tấn công".

Theo các chuyên gia, thế giới đang tạo nên một mạng lưới pháp lý chặt chẽ để quản trị tài nguyên số. Chẳng hạn, Liên minh châu Âu (EU) thiết lập tiêu chuẩn vàng toàn cầu để bảo vệ quyền tự quyết thông tin của công dân; Trung Quốc xác lập chủ quyền nghiêm ngặt thông qua các quy định về an ninh dữ liệu; các quốc gia, như Anh và Singapore thì xây dựng quy định bảo vệ dữ liệu dựa trên tính minh bạch…

Từ những kết quả điều tra, xử lý cho thấy, tội phạm đã chuyển từ "khai thác lỗ hổng hệ thống" sang "khai thác giá trị của dữ liệu". Đây là sự thay đổi mang tính bản chất, làm gia tăng đáng kể mức độ đe dọa đối với an ninh quốc gia. Không dừng lại ở thiệt hại kinh tế, việc xâm phạm dữ liệu còn tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để thao túng thông tin, gây nhiễu loạn nhận thức xã hội, tác động đến niềm tin của người dân.

Bảo vệ dữ liệu - Cách nào?

Các nhóm tội phạm mạng sẽ đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ Deepfake để lừa đảo trực tuyến. Ảnh: NCA

Rõ ràng, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra những dòng chảy dữ liệu khổng lồ. Dữ liệu trở thành mạch máu nuôi dưỡng kinh tế số, xã hội số và chính phủ số, mở ra tiềm năng phát triển vô cùng lớn. Nhưng đi cùng với cơ hội là những thách thức khó khăn, khi hơn 2 triệu cuộc tấn công mạng mỗi năm, dữ liệu đang trở thành đích ngắm của tội phạm AI và mã độc tống tiền.

Vì vậy, các chuyên gia cho rằng, trước hết, cần xác lập chủ quyền số và quản lý rủi ro dựa trên phân cấp. Trong đó, quyền tài sản tối cao của Nhà nước đối với tài nguyên số là dữ liệu. Cùng với đó là mô hình quản lý rủi ro 4 cấp nhằm tập trung nguồn lực bảo vệ tuyệt đối dữ liệu cốt lõi. Tiếp theo đó là việc bảo đảm an ninh xuyên suốt vòng đời dữ liệu, từ khởi tạo, lưu trữ, chuyển giao, chia sẻ, xử lý đến khi tiêu hủy dữ liệu.

Cùng với đó, là thực hiện quản trị AI và minh bạch thuật toán. Trong đó, Nhà nước cần xác lập quyền năng pháp lý trong kiểm soát dữ liệu huấn luyện, gắn nhãn nội dung AI và thanh tra thuật toán là cách để bảo vệ an ninh tư tưởng, bản sắc văn hóa dân tộc và làm sạch không gian số trước các làn sóng tin giả xuyên biên giới, góp phần xây dựng không gian mạng an toàn, văn minh.

Nhiệm vụ khơi thông dòng chảy dữ liệu và hội nhập quốc tế được coi là một trong những khâu quan trọng. Do đó, việc xây dựng hạ tầng không gian dữ liệu tin cậy giúp dữ liệu Việt Nam liên thông an toàn với quốc tế, biến dữ liệu thành tài sản kinh tế mà vẫn giữ trọn chủ quyền quốc gia số…

Trong việc bảo đảm an ninh dữ liệu, thì lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng chính là lá chắn thép, ngày đêm canh giữ sự bình yên cho không gian số, quyết tâm không để tài nguyên dữ liệu quốc gia rơi vào tay kẻ xấu.

Để thực hiện các nhiệm vụ này, trước hết, cơ quan chức năng tiếp tục hoàn thiện một hành lang pháp lý, đặc biệt là quy định pháp luật liên quan đến an ninh dữ liệu- đây không chỉ là yêu cầu cấp bách để hoàn thiện hệ thống pháp luật, mà còn là vũ khí chiến lược để Việt Nam khẳng định chủ quyền, bảo vệ quyền lợi dân tộc và tạo lập hành lang an toàn cho kinh tế số cất cánh.

Dữ liệu không chỉ là những tệp thông tin khô khan mà đã thực sự trở thành nguồn tài nguyên mới, là huyết mạch thúc đẩy công cuộc chuyển đổi số và kiến tạo tương lai. Trước những thách thức chưa từng có về an ninh, an toàn và chủ quyền số quốc gia, việc bảo đảm an ninh dữ liệu không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà đã trở thành nhiệm vụ chiến lược sống còn với sự ổn định và phát triển của mỗi quốc gia.