Ân tình với quê hương, đất nước

Những ngày cuối năm 2025, nhà văn Bùi Phan Thảo ra mắt tập bút ký "Bà ngoại, dì tôi và vị tướng Hải quân" - NXB Hội Nhà văn, một tập bút ký với lối viết nhẹ nhàng nhưng chất chứa những ân tình sâu nặng với quê hương, đất nước cùng những con người hiền lành, dung dị với nét đẹp nhân cách cứ lặng thầm tỏa lan.

Giá trị vĩnh hằng

Có thể tạm chia tập bút ký thành 3 phần: viết về những địa danh thiêng liêng, những vùng miền xa xôi của Tổ quốc; viết về TP HCM - nơi tác giả có hơn 45 năm sống và làm việc và viết về quê hương Quảng Trị, về các đô thị trong ký ức và hiện tại...

Viết về căn cứ Trung ương Cục miền Nam, tác giả đưa người đọc đến với những địa danh, gắn với tên các vị lãnh đạo và các anh hùng liệt sĩ cùng những hy sinh xương máu đổ xuống đất này. Gian nan, vất vả không kể xiết, rừng hôm nay còn những dấu tích và chứng nhân, bài bút ký "Tiếng gọi giữa cao xanh" vẫn bàng bạc chất thơ. Đến với Trường Sa, 5 bài bút ký viết về những hy sinh gian khổ của cán bộ - chiến sĩ các đảo vững vàng giữa trùng khơi, bảo vệ vùng biển, vùng trời của Tổ quốc; về tình cảm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP HCM với Trường Sa, luôn đầy ắp và trọn vẹn nghĩa tình.

Bìa tập bút ký “Bà ngoại, dì tôi và vị tướng Hải quân”

Bài bút ký về Côn Đảo đầy xúc động và cả niềm vui về sự đổi thay của Côn Đảo hôm nay, tác giả nhắn nhủ hãy đến Côn Đảo với sự biết ơn và tấm lòng lành. Các bút ký về những nẻo đường Tây Bắc của Bùi Phan Thảo khắc họa cung đường cùng những địa danh để neo lại trong lòng người đọc về nhà thơ hào hoa Quang Dũng qua bút ký "Phơ phất hồn lau nhớ người Tây tiến", những xóm làng ngày càng trù phú, nên thơ…

Đặc biệt, bút ký "Bà ngoại, dì tôi và vị tướng Hải quân" kể chuyện bà ngoại và dì ruột của anh đã nuôi giấu chiến sĩ đặc công ngay tại hầm bí mật ở nhà trong vùng chính quyền Sài Gòn kiểm soát - sau khi đánh tàu Mỹ ở Cửa Việt. Sau những hiểm nguy, cuối cùng người chiến sĩ thoát ra Bắc và sau này trở thành Phó đô đốc, Chính ủy Quân chủng Hải quân, Anh hùng LLVT. Bà ngoại và dì của tác giả không khai báo công lao, nên cả làng không ai biết. Chỉ đến khi vị Phó đô đốc về làng quê Quảng Trị tìm ân nhân xưa, cả làng mới biết chuyện. Sự phi thường từ những điều bình thường, cho đi mà chẳng mong nhận lại, lòng biết ơn luôn là một giá trị vĩnh hằng…

Lưu dấu ký ức

Với văn phong mềm mại, Bùi Phan Thảo đem đến người đọc những trang văn hấp dẫn mà sâu sắc. Trong những bài bút ký viết về TP HCM, câu chữ nhẹ nhàng song chất chứa tình cảm và có nhiều độc đáo bất ngờ. Với "Yêu như đã từng", Bùi Phan Thảo viết về xóm dân nhập cư ở vùng ven: "Chiều mưa, cả vùng trắng xóa, đường đất trơn trượt, những đứa trẻ đứng tựa cửa chòi chờ ba mẹ về. Từ đây nhìn ra bốn phía đều là cao ốc, khuất lấp thêm cho những góc đời, nơi thành phố cưu mang hết những phận nghèo". Trong "Tình người phương Nam", tác giả nhắc lại chuyện đời mình với lòng biết ơn tình cảm của người thành phố, lúc anh bị bệnh thuở đi thi đại học; tấm lòng của cư dân xóm nhỏ quận 3 hay Gò Vấp luôn đối xử với nhau nghĩa tình, sẵn sàng đùm bọc. Qua bút ký "Hồn phố, hồn người", người đọc hiểu thêm tác giả đã sống trọn vẹn với TP HCM ra sao để có thể thấu hiểu về những con đường, góc phố, những hàng cây…

Hầu hết bút ký của Bùi Phan Thảo chuyển tải khá nhiều hàm lượng tri thức bên cạnh hàm lượng văn chương. Anh kể về cuộc sống ở Hà Nội những ngày sau tháng 4-1975, về quê nhà Quảng Trị; chuyến tàu đò về Miệt Thứ của một thời chưa có cầu nối đôi bờ sông Cái Lớn và sông Cái Bé, nơi phát xuất câu cải lương: "Con rạch Cái Thia chảy về Tắc Cậu, con sáo sang sông con sáo đậu hiên nhà". Anh có những trang văn xúc động, lưu dấu ký ức đời anh về những miền quê anh sống, những đô thị anh qua. "Hoài vọng vườn xưa" là những hoài vọng như có như không, những ước vọng ngỡ như đơn sơ cũng là được mất đời người. Với tôi, "Dưới bóng tường vi" là một trong những bút ký thật hay về Đà Lạt bởi lối viết chân thành mà phong phú, là tâm tư của người sống và yêu thành phố ngàn hoa.

THANH NGUYỄN