An toàn hồ đập - góp phần giảm nhẹ thiên tai

Trên địa bàn tỉnh hiện có gần 3.900 đập, hồ chứa cùng hệ thống trạm bơm, cống tiêu và các công trình thủy lợi phân bố rộng khắp, phục vụ tưới, tiêu, cấp nước và phòng, chống thiên tai. Trong đó này, có gần 900 đập, hồ chứa thuộc nhóm công trình có quy mô từ trung bình trở lên, trong đó hệ thống hồ chứa lớn giữ vai trò quan trọng trong trong tích trữ, điều tiết nguồn nước và bảo đảm an toàn vùng hạ du.

Quá trình khai thác, vận hành, công trình hồ, đập thường xuyên được các cơ quan chức năng duy tu, bảo dưỡng, đảm bảo an toàn. Vì vậy, những năm gần đây, trên địa bàn tỉnh chưa xảy ra tình trạng vỡ hồ, đập gây thiệt hại lớn cho sản xuất và đời sống người dân vùng hạ lưu.

Trạm bơm tiêu Kim Xá bảo đảm tưới, tiêu cho gần 8.000 ha thuộc vùng thượng sông Phan (khu vực Vĩnh Phúc).

Theo Chi cục Thuỷ lợi và Tài nguyên nước Phú Thọ, phần lớn hồ, đập trên địa bàn được xây dựng từ những năm 50 - 60- 90 của thế kỷ XX; trong đó, một số hồ lớn có từ thời Pháp thuộc. Qua nhiều năm khai thác, nhiều công trình đã xuống cấp, trong khi một số công trình quy mô nhỏ do địa phương và người dân xây dựng chưa đảm bảo đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, việc sửa chữa, cải tạo, nâng cấp còn hạn chế.

Thực trạng này tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn hồ, đập, nhất là trong mùa mưa bão. Những đợt mưa lớn, bất thường có thể gây quá tải, làm gia tăng nguy cơ sự cố, thậm chí vỡ hồ, đập, gây ngập lụt và thiệt hại về tài sản, ảnh hưởng đến an toàn của người dân ở khu vực hạ du.

Đập dâng nước Liễn Sơn do Công ty TNHH MTV thủy lợi Liễn Sơn quản lý đảm bảo điều tiết cắt lũ.

Để đảm bảo an toàn hồ, đập, ngay từ đầu năm, Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước Phú Thọ đã chủ động rà soát, đánh giá thực trạng các công trình, tham mưu Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), UBND tỉnh chỉ đạo các địa phương, cơ quan chức năng gia cố, cải tạo, nâng cấp, sửa chữa những hồ, đập xung yếu. Đồng thời, các đơn vị được yêu cầu chuẩn bị đẩy đủ vật tư, phương tiện như bao tải, cát, sỏi, đá hộc, xe vận tải để kịp thời ứng phó, xử lý khi có sự cố, góp phần đảm bảo an toàn công trình và tính mạng, tài sản của người dân.

Tuy nhiên, qua kiểm tra, đánh giá cho thấy nhiều hồ, đập chứa vẫn còn những tồn tại, hư hỏng cần được khắc phục. Một số công trình bị thấm, mối xâm nhập vào thân đập; tràn và bể tiêu năng bị xói lở; mái đập bị sụt, vỡ, cống, tràn hư hỏng. Một số đập chưa được gia cố bề mặt, trong khi có hồ chứa đung tích lớn nhưng lớp bê tông bảo vệ bề mặt chưa được đầu tư hoàn chỉnh. Trong số 877 công trình hồ, đập do các công ty TNHH MTV thủy lợi quản lý, cơ quan chức năng xác định 90 hồ chứa thuộc diện xung yếu, gồm cả hồ lớn, nhỏ. Đáng chú ý, có 21 hồ bị thấm nặng; 52 hồ có hiện tượng biến dạng, sạt lở mái thượng lưu, hạ lưu, trong đó có 2 công trình hư hỏng nặng. Ngoài ra, tình trạng thấm còn xuất hiện tại 82 đập; 21 công trình có thân cống bị hư hỏng, trong đó 14 công trình hư hỏng nặng.

Để khắc phục kịp thời những công trình hồ, đập xuống cấp, ngay từ đầu năm, Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước Phú Thọ đã tham mưu với ngành chức năng và UBND tỉnh bố trí nguồn lực sửa chữa, nâng cấp các công trình. Đồng thờ, chỉ đạo các đơn vị quản lý tăng cường theo dõi, kiểm tra, đánh giá hiện trạng và vận hành an toàn, nhất là đối với các hồ, đập có dung tích chứa từ 50.000 m3 trở lên, chủ động bảo đảm an toàn vùng hạ du khi xảy ra mưa lũ lớn, bất thường. Các đơn vị quản lý cũng được yêu cầu xác định, cắm mốc phạm vi bảo vệ đập, lòng hồ; thực hiện kiểm định công trình theo đúng thời gian quy định, gắn với các yêu cầu về đảm bảo an toàn hồ, đập trong Chương trình Sửa chữa và nâng cao an toàn hồ đập. Bên cạnh đó, tỉnh tiếp tục ưu tiên đầu tư, nâng cấp các hồ chứa quy mô vừa và nhỏ đã xuống cấp, nhiều năm chưa được cải tạo, nhằm nâng cao khả năng chống chịu và chủ động ứng phó với mưa lũ.

Đập dâng nước Đồng Quan, xã Hải Lựu, có nhiệm vụ tưới cho hơn 100 ha cây trồng và tiêu nước cho hơn 3.200 ha.

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về chủ động phòng ngừa, ứng phó với thiên tai trong mùa mưa lũ, UBND tỉnh ban hành Chỉ thị số 13 ngày 15/6/2026 về “Tăng cường công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai và đảm bảo an toàn công trình đê điều, thủy lợi trong mừa mưa lũ năm 2026”. Theo đó, UBND tỉnh yêu cầu Sở NN&MT, các địa phương và cơ quan chức năng rà soát, lập dự toán kinh phí, khẩn trương khắc phục những công trình đê điều, hồ, đập, kênh chính có nguy cơ mất an toàn; hoàn thành việc bảo dưỡng, kiểm tra và xây dựng quy trình vận hành đối với các hồ, đập lớn. Đồng thời, thực hiện cắm mốc chỉ giới bảo vệ đập, lòng hồ; kiểm định các công trình chưa đảm bảo an toàn; xây dựng phương án cải tạo, nâng cấp các hồ quy mô vừa và nhỏ đã xuống cấp, nhiều năm chưa được đầu tư sửa chữa. Mục tiêu là chủ động ứng phó với các tình huống mưa lũ, hạn chế thấp nhất nguy cơ sự cố, không để xảy ra vỡ hồ, đập gây thiệt hại về người và tài sản.

Hiện nay, tỉnh đang yêu cầu các địa phương, các Công ty TNHH MTV thủy lợi Liễn Sơn, Hòa Bình, Phú Thọ tăng cường kiểm tra, đôn đốc lực lượng quản lý, tuần tra, canh gác thường trực trong mùa mưa lũ. Các đơn vị chủ động theo dõi diễn biến thời tiết, mực nước hồ, kịp thời báo cáo Ban Chỉ huy PCTT&TKCN tỉnh, Sở NN&MT và cơ quan phòng, chống thiên tai các xã, phường để có phương án xử lý khi cần thiết. Cùng với đó, các đơn vị thực hiện nghiêm phương châm “4 tại chỗ” gồm: chỉ huy, lực lượng, vật tư và hậu cần tại chỗ; thường xuyên bảo dưỡng, iểm tra hệ thống cống, tràn và các thiết bị vận hành, đảm bảo an toàn hồ, đập khi xảy ra tình huống thời tiết bất lợi.