An toàn lao động trong thời đại số

Công nghệ giúp giảm thiểu một số rủi ro truyền thống, môi trường làm việc số lại xuất hiện nhiều thách thức mới

Thực tế tại các doanh nghiệp, không ít đơn vị đã chủ động ứng dụng công nghệ số như một giải pháp đột phá để bảo vệ tính mạng và sức khỏe người lao động. Điển hình CTCP Xây dựng Coteccons đã thực hiện chuyển dịch từ phương pháp quản lý truyền thống sang cách tiếp cận dựa trên hệ thống và dữ liệu để ưu tiên phòng ngừa từ sớm. Doanh nghiệp này đã ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM) để trực quan hóa dự án, giúp kiểm soát an toàn và rủi ro ngay từ giai đoạn trước thi công. Bên cạnh đó, các giải pháp kỹ thuật tiên tiến như hệ thống giàn bao che Formtech hay công nghệ nhận diện khuôn mặt (FaceID) tại các khu vực rủi ro cao đã giúp tối ưu hóa việc kiểm soát ra vào và bảo vệ môi trường làm việc trên cao.

Hiệu quả của việc quản lý dựa trên dữ liệu tại Coteccons được chứng minh qua những con số cụ thể: năm 2025, doanh nghiệp này ghi nhận hơn 60 triệu giờ thi công an toàn và thực hiện hơn 265 ngàn giờ đào tạo an toàn cho đội ngũ kỹ sư và công nhân. Tại dự án Nhà máy LEGO Việt Nam, nơi có khoảng 4.500 công nhân, các tiêu chuẩn an toàn được chuẩn hóa cho toàn bộ hệ sinh thái nhà thầu, kiểm soát rủi ro từ khâu thiết kế và giám sát thời gian làm việc nghiêm ngặt. Đây là minh chứng rõ nét cho thấy khi công nghệ được ứng dụng đúng hướng, nó không chỉ là công cụ giám sát mà còn là nền tảng để xây dựng văn hóa an toàn bền vững.

Không chỉ trong ngành xây dựng, nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực logistics và cơ điện cũng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác ATVSLĐ. Công ty cổ phần Đầu tư thương mại phát triển Nhất Tín triển khai hệ thống di động tích hợp thông tin an toàn ngay khi nhân viên check-in, kết hợp camera giám sát liên tục tại kho bãi. Trong khi đó, Công ty TNHH Xây dựng và Cơ điện Bình Phát tận dụng mạng xã hội và các nhóm trực tuyến để truyền tải nhanh các thông báo khẩn về an toàn. Theo bà Hoàng Thị Thêm, cán bộ giám sát an toàn của công ty, công nghệ số đang trở thành công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp lan tỏa thông điệp an toàn nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Dù góp phần hạn chế nhiều nguy cơ lao động truyền thống tại nhà máy, xí nghiệp, quá trình chuyển đổi số cũng làm xuất hiện thêm nhiều rủi ro mới đối với người lao động ở nhiều ngành nghề. Ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho rằng, sự xuất hiện của các hình thức việc làm mới trong kỷ nguyên số đang khiến nguy cơ rủi ro đối với người lao động trở nên phức tạp và khó nhận diện hơn. Bên cạnh các bệnh nghề nghiệp truyền thống, tình trạng stress, rối loạn tâm lý hay “căng thẳng công nghệ” ngày càng gia tăng khi người lao động phải duy trì trạng thái kết nối liên tục, làm mờ ranh giới giữa thời gian làm việc và nghỉ ngơi.

Làm rõ hơn tác động của chuyển đổi số, GS.TS Lê Vân Trình, Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật ATVSLĐ Việt Nam nhận định, sự phát triển của kinh tế số kéo theo sự gia tăng nhanh của các nhóm lao động mới như lao động nền tảng, lao động tự do. Tuy công nghệ giúp giảm thiểu một số rủi ro truyền thống, nhưng môi trường làm việc số lại phát sinh nhiều thách thức mới, đặc biệt là áp lực từ các nền tảng vận hành bằng thuật toán khiến người lao động khó tiếp cận và kiểm soát các tiêu chí đánh giá hiệu suất hay thu nhập.

Trước thực tế đó, ông Nguyễn Khánh Long, Phó Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) cho rằng, cần sớm hoàn thiện thể chế pháp luật theo hướng bổ sung các nhóm lao động mới như lao động số, lao động nền tảng và lao động tự do vào Luật An toàn, vệ sinh lao động. Đồng thời, ông đề xuất xem xét thành lập cơ quan đầu mối về kỹ thuật an toàn cấp quốc gia nhằm quản lý và bao quát hiệu quả các mô hình việc làm hiện đại trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra ngày càng mạnh mẽ.

Sự kết hợp giữa tiến bộ công nghệ và nhận thức ngày càng sâu sắc về con người đang mở ra một diện mạo mới cho công tác bảo vệ người lao động tại Việt Nam. Trong bối cảnh các rào cản thuế quan và chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng gắn với yêu cầu về trách nhiệm xã hội, an toàn lao động không còn được xem là một khoản chi phí bắt buộc mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đầu tư vào công nghệ số và hệ thống dữ liệu thực tiễn chính là giải pháp hiệu quả để chuyển từ mô hình quản lý hành chính cứng nhắc sang tư duy phục vụ, hướng tới xây dựng môi trường làm việc an toàn, nhân văn và bền vững hơn.

Tuy nhiên, dù công nghệ có hiện đại đến đâu thì cũng chỉ đóng vai trò hỗ trợ; hiệu quả của công tác ATVSLĐ vẫn phụ thuộc chủ yếu vào ý thức và hành vi của con người. Các chuyên gia nhận định, sự tự giác tuân thủ quy trình của người lao động mới là yếu tố quyết định tính bền vững của hệ thống an toàn. Vì vậy, công tác đào tạo và huấn luyện cần được triển khai bài bản, thường xuyên nhằm thay đổi nhận thức từ gốc, giúp người lao động chủ động nhận diện và loại bỏ những hành vi tiềm ẩn rủi ro xuất phát từ tâm lý chủ quan trong quá trình làm việc.