Ăn uống thế nào để giảm men gan tự nhiên?

1. Nguyên nhân gây men gan cao

TS.BS. Trần Châu Quyên - Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Ung bướu Hà Nội.

Men gan, phổ biến nhất là chỉ số ALT và AST, hay còn viết dưới dạng GOT, GPT, là các enzyme nằm bên trong tế bào gan, làm nhiệm vụ chuyển hóa. Khi tế bào gan khỏe mạnh, men gan nằm gọn trong tế bào. Khi gan bị viêm hoặc bị phá hủy, các enzyme này sẽ rò rỉ vào dòng máu, làm chỉ số men gan tăng lên.

Có nhiều nguyên nhân phổ biến khiến gan bị quá tải:

- Lối sống và chế độ ăn uống: Thường xuyên uống rượu bia là nguyên nhân hàng đầu gây ngộ độc và phá hủy trực tiếp tế bào gan. Bên cạnh đó, tình trạng béo phì và bệnh gan nhiễm mỡ (đặc biệt là gan nhiễm mỡ không do rượu) cũng khiến gan bị quá tải.

- Sử dụng thuốc và nhiễm độc tố: Lạm dụng các loại thuốc không kê đơn như thuốc giảm đau (đặc biệt là paracetamol/acetaminophen) hoặc thuốc hạ mỡ máu (statin) có thể gây tổn thương gan. Tự ý dùng các loại thực phẩm chức năng, thảo dược không rõ nguồn gốc cũng tạo gánh nặng lớn cho gan.

- Bệnh lý về gan: Nhiễm virus viêm gan A, B, C có thể dẫn đến các bệnh lý truyền nhiễm mạn tính phá hủy gan âm thầm theo thời gian. Các bệnh lý như viêm gan tự miễn, bệnh Wilson (rối loạn tích tụ đồng), hay rối loạn ứ sắt (Hemochromatosis) cũng là những nguyên nhân thường gặp khiến men gan tăng cao.

Các nguyên nhân gây tăng men gan.

2. Men gan cao gây hại gì?

Ở giai đoạn đầu, men gan cao thường không triệu chứng rõ ràng, điều này khiến cho nhiều người dễ chủ quan. Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng như mệt mỏi, suy nhược, chán ăn, buồn nôn, đau tức vùng bụng, hoặc da và mắt có dấu hiệu vàng đi, nước tiểu sẫm màu... sẽ xuất hiện.

Nếu tình trạng viêm và quá tải gan kéo dài, tế bào gan bị phá hủy liên tục, hình thành các mô sẹo, dần dần dẫn đến xơ gan, suy gan và tăng nguy cơ ung thư gan. Khi gan suy yếu, hệ miễn dịch của cơ thể cũng bị suy giảm.

Các nghiên cứu y khoa đã chỉ ra rằng những bệnh nhân có men gan cao hoặc mắc bệnh lý về gan khi mắc các bệnh truyền nhiễm khác sẽ có nguy cơ gặp biến chứng nặng hơn, tỷ lệ nhập viện và tử vong cao hơn. Do đó, việc xét nghiệm máu định kỳ để phát hiện sớm men gan cao rất quan trọng nhằm ngăn chặn tổn thương gan không thể đảo ngược.

Rau củ và trái cây hỗ trợ giảm men gan.

3. Cách giảm và giữ men gan khỏe mạnh

Với hầu hết các trường hợp men gan cao ở mức độ nhẹ đến trung bình do lối sống, bạn hoàn toàn có thể cải thiện bằng một chế độ dinh dưỡng phục hồi kết hợp vận động thể lực hợp lý.

Thực phẩm nên ăn

Rau củ và trái cây: Hãy tăng cường thực phẩm giàu chất xơ và chất chống oxy hóa để giảm viêm gan. Các loại thực vật như súp lơ, rau lá xanh, đậu gà, cùng trái cây như quả mọng hoặc bơ rất tốt cho quá trình tái tạo tế bào gan. Tuy nhiên, nên ăn tươi, luộc, hấp thay vì xào.

Protein nạc: Hãy thay thế thịt đỏ bằng các loại cá, đặc biệt cá béo như cá trê, cá basa, cá hồi, cá ngừ hoặc cá mòi. Đây là nguồn cung cấp omega-3 tuyệt vời giúp chống viêm hiệu quả. Các nguồn protein thực vật như đậu đỗ các loại và chế phẩm từ đậu (như đậu phụ, nước đậu, tàu hũ) và các sản phẩm từ sữa ít hoặc tách béo đã được chứng minh giúp giảm mỡ gan rất tốt.

Chất béo lành mạnh: Ưu tiên sử dụng dầu thực vật thay cho mỡ động vật. Kết hợp các loại hạt giàu chất béo như hạt lạc, vừng, óc chó, hạt bí trong các bữa ăn hằng ngày. Hạn chế xào rán thực phẩm ở nhiệt độ cao kéo dài để giữ được lợi thế của chất béo lành mạnh.

Cá béo giúp tế bào gan phục hồi tốt hơn.

Thực phẩm cần tránh

- Tuyệt đối kiêng rượu bia: Đây là nguyên tắc bắt buộc để tế bào gan có thời gian "nghỉ dưỡng" và tự sửa chữa.

- Đồ chiên rán và mỡ động vật: Hạn chế tối đa thịt đỏ, bơ, phô mai và đồ chiên ngập dầu vì chúng chứa nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa gây tích mỡ trong gan.

- Đường tinh luyện: Đồ uống có ga, các loại siro, mật, bánh kẹo và thực phẩm chế biến sẵn sẽ làm gia tăng nhanh chóng lượng mỡ nội tạng.

Uống đủ nước và tích cực vận động mỗi ngày

Để hỗ trợ gan hoạt động hiệu quả, cần duy trì thói quen uống đủ nước mỗi ngày, giúp cơ thể đào thải độc tố tốt hơn. Đồng thời, nên tập thể dục đều đặn khoảng 30-45 phút/ngày và tăng dần theo khả năng, kết hợp kiểm soát cân nặng nếu đang thừa cân nhằm giảm áp lực chuyển hóa lên gan.

Bên cạnh đó, không nên tự ý sử dụng các sản phẩm "giải độc gan" không rõ nguồn gốc, vì có thể khiến tình trạng tổn thương gan nghiêm trọng hơn.

Do men gan cao có thể liên quan đến nhiều bệnh lý phức tạp, người bệnh cần đi khám để xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp. Việc tư vấn dinh dưỡng cũng rất cần thiết nhằm xây dựng chế độ ăn cá nhân hóa, hỗ trợ gan phục hồi bền vững.

Men gan tăng là dấu hiệu cho thấy gan đang bị ảnh hưởng và cần được quan tâm. Với những trường hợp tăng men gan nhẹ đến trung bình liên quan đến lối sống, việc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng có thể hỗ trợ gan phục hồi và trở lại trạng thái bình thường.