Anh hùng Nguyễn Văn Lục kể chuyện 'Mũi tiến công thứ 6'

Một ngày giữa tháng 5-2026, tôi đến thăm Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Văn Lục (đường Nguyễn Viết Xuân, phường Phương Liệt, TP Hà Nội). Khi bước chân vào phòng khách, tôi thực sự ngưỡng mộ bởi những tấm huân, huy chương, bức ảnh treo kín tường. Trong tủ kính chủ nhà trưng bày nhiều kỷ vật, mô hình máy bay, lô gô, kỷ niệm chương..., trong số đó nổi bật nhất là bức ảnh Phi đội Quyết thắng, do nghệ sĩ Nguyễn Xuân Át chụp tại sân bay Thành Sơn chiều 28-4-1975. Đã bước sang tuổi 80, nhưng ông vẫn nhanh nhẹn và minh mẫn. Với giọng kể chắc khỏe của “lính bay”, chiến công cách đây hơn nửa thế kỷ được ông tái hiện lại một cách sinh động và rõ nét.

Từ làm tốt công tác chuẩn bị

Cuối tháng 3-1975, sau khi giải phóng Huế và Đà Nẵng, ta thu được một số máy bay chiến đấu A-37 của địch. Bộ chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh đã giao cho Quân chủng Phòng không-Không quân gấp rút huấn luyện, sẵn sàng nhận nhiệm vụ vào thời điểm quyết định. Sau khi nhận được chỉ thị của trên, Bộ tư lệnh Quân chủng lựa chọn Đại đội 4, Trung đoàn 923 thực hiện nhiệm vụ đặc biệt này. “Ngày 22-4-1975, bốn phi công, gồm: Từ Đễ, Hán Văn Quảng, Hoàng Mai Vượng và tôi được đưa từ Gia Lâm vào Đà Nẵng để tham gia huấn luyện chuyển loại cấp tốc máy bay A-37”, Đại tá Nguyễn Văn Lục nhớ lại.

Phi đội trưởng Nguyễn Văn Lục (thứ 2, từ trái sang) tại sân bay Thành Sơn sau trận đánh lịch sử chiều 28-4-1975. Ảnh: XUÂN ÁT

Ngay sáng hôm sau, phi đội tổ chức học lý thuyết, tìm hiểu tính năng, tác dụng cùng các trang thiết bị của máy bay A-37. Đây là khóa huấn luyện thần tốc, chỉ gói gọn trong một ngày học lý thuyết và 2,5 ngày thực hành. Khó khăn nhất là toàn bộ ký hiệu trên thiết bị máy bay đều bằng tiếng Anh, trong khi các phi công của ta không biết ngoại ngữ này. “Cái khó ló cái khôn”, sau khi trao đổi, một “sáng kiến” đã được đưa ra: Nguyễn Thành Trung, Trần Văn On và Trần Ngọc Xanh dịch chữ trên các núm, nút công tắc ra tiếng Việt, sau đó viết ra giấy và dán đè lên phần chữ tiếng Anh.

Sáng 24-4-1975, việc bay thử được tiến hành trên 2 chiếc A-37 đã được thợ máy khắc phục và chuẩn bị xong. Sau bay thử, cả 2 máy bay đều tốt. Khi các phi công bước vào thực hành bay chuyển loại, khó khăn lại xuất hiện, do các thiết bị trên máy bay A-37 bố trí hoàn toàn khác so với máy bay mà các phi công của ta đã khai thác trước đó. Nhằm “hóa giải” những khó khăn đặt ra, các phi công học mọi lúc, mọi nơi, kể cả trước khi đi ngủ... Do vậy, trình độ kỹ thuật lái của mỗi phi công được củng cố vững chắc hơn qua mỗi chuyến bay.

Tổng Bí thư Lê Duẩn chúc mừng thành tích Phi đội Quyết thắng. Ảnh tư liệu

Sáng 27-4, kỳ huấn luyện chuyển loại “thần tốc” trong ba ngày rưỡi đã hoàn thành. Trưa cùng ngày, toàn phi đội chuyển từ Đà Nẵng vào sân bay Phù Cát (Bình Định cũ). Sáng 28-4, bốn phi công lái 4 chiếc A-37 chuyển sân từ Phù Cát vào sân bay Thành Sơn (Ninh Thuận) trước để bay kiểm tra. Buổi chiều tổ kỹ thuật sửa thêm được một chiếc nữa, chiếc này do phi công Hoàng Mai Vượng và Trần Văn On bay vào sau.

Tại sân bay Thành Sơn, Bộ tư lệnh Quân chủng cùng phi đội bàn bạc, thảo luận kế hoạch tác chiến, xác định quyết tâm và mục tiêu đánh bom, phân công vị trí bay trong đội hình, tổ chức hiệp đồng, dự kiến tình huống bất trắc và cách xử trí. Để bảo đảm bí mật tuyệt đối, phi đội quy định không nói qua vô tuyến điện mà chỉ dùng micrô bóp theo ký hiệu khi bay qua các điểm kiểm tra. Sự chuẩn bị chu đáo ở dưới mặt đất đã tạo điều kiện cho phi đội hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Trận tập kích "3 quy", "4 tự"

Với tinh thần “Thần tốc, táo bạo, bất ngờ, quyết thắng”. Khoảng 14 giờ ngày 28-4-1975, đồng chí Lê Văn Tri, Tư lệnh Quân chủng Phòng không-Không quân, trực tiếp giao nhiệm vụ cho phi đội. Để giữ bí mật và gây bất ngờ, phi đội tuân thủ nghiêm ngặt "3 quy định": Bay trùng đường bay địch hằng ngày để chúng không nghi ngờ; bay thấp để tránh radar phát hiện; tuyệt đối không dùng hệ thống liên lạc vô tuyến điện.

Anh hùng Nguyễn Văn Lục (bên trái) và tác giả. Ảnh: CHÍ DŨNG

Trong phi đội chỉ có Nguyễn Thành Trung và Trần Văn On biết địa bàn Sài Gòn và mục tiêu không kích. Do vậy các phi công phải thực hiện theo phương châm 4 tự: Tự đi, tự tìm, tự đánh, tự về. Cũng trong buổi giao nhiệm vụ này, phi đội chính thức được đặt tên là “Phi đội Quyết Thắng".

Cựu phi công Nguyễn Văn Lục nhớ lại: "Thời điểm ấy, mệnh lệnh “thần tốc” của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã thấm vào tâm tư, tình cảm, trách nhiệm cả phi đội nên bằng mọi giá, Phi đội Quyết thắng phải thực hiện cho bằng được mệnh lệnh đó". Đúng 16 giờ 17 phút ngày 28-4-1975, phi đội 5 chiếc A-37 được lệnh xuất kích. Phi công Nguyễn Thành Trung người thành thạo địa hình được phân công dẫn đầu, tiếp theo là Từ Đễ số 2, Nguyễn Văn Lục số 3, Hoàng Mai Vượng và Trần Văn On số 4, Hán Văn Quảng số 5, mỗi máy bay mang 4 quả bom. Sau khi xuất kích, phi đội bay dọc theo bờ biển, đến ngã ba sông Sài Gòn vòng phải, hướng về sân bay Tân Sơn Nhất. Khi còn cách mục tiêu khoảng 20km, các số thực hiện kéo dài đội hình, mỗi số cách nhau từ 600-800m và lấy độ cao lên 2.000m. Tiếp đó lần lượt từng chiếc bổ nhào vào không kích mục tiêu, phi đội hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, ném 18 quả bom trúng mục tiêu, cả sân bay như một biển lửa, những cột khói đen cao ngất cuồn cuộn bốc lên.

Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Văn Lục tại buổi gặp mặt truyền thống Phi đội Quyết thắng, ngày 28-4-2026.

Trận đánh kết thúc, toàn phi đội thoát ly bay về hạ cánh xuống Thành Sơn thì trời đã xẩm tối. "Bước ra khỏi máy bay, chúng tôi liền ôm lấy nhau mà hét to: Chiến thắng rồi, chiến thắng rồi! Tiếng hô khiến Tư lệnh Lê Văn Tri vừa nhìn thấy chúng tôi đã nghiêm giọng nhắc nhở: "Tất cả giữ kỷ luật chiến trường!", rồi cũng không thể kìm nén được niềm vui. Ông đã chạy ào ra, ôm hôn từng phi công trong niềm xúc động rưng rưng", Đại tá cựu phi công Nguyễn Văn Lục tự hào kể.

Trong trận này, Phi đội Quyết thắng đã phá hủy 24 chiếc máy bay, 39 xe quân sự, tiêu diệt và làm bị thương hàng trăm quân ngụy; sân bay Tân Sơn Nhất bị tê liệt hoàn toàn. Bộ tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh coi tiếng bom Tân Sơn Nhất như hiệu lệnh để đại quân ta tiến vào giải phóng Sài Gòn, góp phần làm nên Đại thắng mùa Xuân 1975.

Sau ngày đất nước thống nhất, Phi đội trưởng Nguyễn Văn Lục tiếp tục tham gia làm nhiệm vụ quốc tế giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi nạn diệt chủng rồi về tham gia công tác huấn luyện, giảng dạy, đào tạo các thế hệ phi công quân sự "vừa hồng vừa chuyên", đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chiến đấu, bảo vệ bầu trời Tổ quốc.

Năm 2002, ông Lục nghỉ hưu với quân hàm đại tá, Trưởng phòng Quân huấn-Nhà trường, Bộ Tham mưu Quân chủng Phòng không-Không quân. Sau 37 năm quân ngũ, 30 năm cầm lái trên bầu trời với hơn 1.200 giờ bay an toàn tuyệt đối, bắn rơi 3 máy bay Mỹ, được tặng 3 huy hiệu Bác Hồ và kinh qua những trận đánh lịch sử. Phi công Nguyễn Văn Lục như con đại bàng từng chinh phục bầu trời bao la ngày nào, nay lại trở về với cuộc sống đời thường bình dị, vui vầy hạnh phúc bên gia đình con cháu, thi thoảng ông về quê thăm anh em bạn bè.

Nhắc đến đồng đội, ông Lục bùi ngùi kể: "Mũi tiến công thứ 6" có 6 anh em, nay còn 5 (phi công Hoàng Mai Vượng đã hy sinh ngày 15-7-1975). Năm nào cũng vậy, đến tháng 4, chúng tôi đều tổ chức gặp mặt để cùng nhau ôn lại truyền thống và kỷ niệm về những ngày khó khăn, gian khổ nhưng cũng rất đỗi tự hào, để cho đất nước có được cơ đồ như ngày hôm nay.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, trận không kích được ví như "Mũi tiến công thứ 6", vẫn không bao giờ nguôi trong ký ức của vị lính già. Bởi ông là chứng nhân của trận đánh, chiến công của ông cùng đồng đội sẽ còn sáng mãi trong trái tim của mỗi người dân Việt Nam.