Áp lực 'khát' nhân lực trước làn sóng đầu tư hạ tầng kỷ lục

Nhằm tìm kiếm lời giải căn cơ, chiều ngày 22/10, Báo Xây dựng đã phối hợp với Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải tổ chức tọa đàm "Hóa giải nguy cơ thiếu hụt nhân lực ngành Xây dựng: Cần cái 'bắt tay' của 'ba nhà'". Tọa đàm quy tụ đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia, cơ sở đào tạo và nhiều doanh nghiệp hàng đầu trong ngành.

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam cần tới 700 đến 900 cán bộ chuyên trách

Phát biểu khai mạc tọa đàm, bà Nguyễn Thị Hồng Nga, Tổng biên tập Báo Xây dựng nhấn mạnh, ngành xây dựng và giao thông đang bước vào giai đoạn phát triển với khối lượng công việc khổng lồ, từ các tuyến đường bộ cao tốc, đường sắt đô thị đến siêu dự án đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam. Sự bùng nổ này mở ra vô số cơ hội việc làm nhưng cũng tạo áp lực gay gắt lên thị trường lao động về cả số lượng, chất lượng và cơ cấu chuyên môn.

Khảo sát thực tế cho thấy nhu cầu nhân lực tại các đơn vị đang tăng đột biến. Theo ông Lê Hữu Cầu, Trưởng phòng Khoa học công nghệ (Ban Quản lý dự án Thăng Long) chia sẻ, với riêng Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam công tác quản lý dự án giai đoạn 2026–2032 dự kiến cần 700–900 cán bộ chuyên trách. Cùng đó, nhu cầu nhân lực phục vụ thi công các tuyến cao tốc có thể lên tới hơn 150.000 người.

Các đại biểu tham dự và chia sẻ thông tin tại  buổi toạ đàm.

Chia sẻ thêm tại toạ đàm, Tập đoàn Đèo Cả cho biết, đơn vị có hơn 10.000 nhân sự và dự kiến cần tăng 30% nhân lực (khoảng 3.000 người) trong 2 năm tới. Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Trung Chính cũng ghi nhận nhu cầu nhân lực tăng gần gấp 3 lần. Nỗi lo lớn nhất của các doanh nghiệp hiện nay không chỉ là thiếu hụt lao động trực tiếp mà còn là sự khan hiếm lực lượng kỹ sư, chuyên gia kỹ thuật chuyên sâu am hiểu các công nghệ mới như mô hình thông tin công trình (BIM), hệ thống thông tin địa lý (GIS), trí tuệ nhân tạo (AI), công trình hầm và đường sắt...

Bắt đúng "bệnh" để đột phá nguồn nhân lực

Tại tọa đàm, các diễn giả cũng đã thẳng thắn chỉ ra những nút thắt cốt lõi khiến các doanh nghiệp giao thông khó tuyển dụng và giữ chân lao động. Ông Trần Đình Lân, Phó Tổng Giám đốc Công ty Trung Chính chia sẻ, đơn giá nhân công trong định mức nhà nước hiện chỉ khoảng 300.000-400.000 đồng/công, trong khi mức chi trả thực tế trên thị trường lên tới 900.000-1.000.000 đồng/công (Công ty Trung Chính đang chi trả khoảng 950.000 đồng/công). Tỷ lệ lợi nhuận định mức thấp (5,5-5,8%) khiến doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn trong việc cân đối tài chính và tái đầu tư cho công tác đào tạo.

Ngoài ra, môi trường đặc thù công trình vất vả, xa nhà, cùng với biến động lao động sau mỗi kỳ nghỉ Tết (chỉ khoảng 70% lao động quay lại làm việc) khiến doanh nghiệp luôn ở trong tình trạng bị động. Cùng đó, việc hợp tác "Nhà trường-Doanh nghiệp" còn hình thức. PGS.TS. Nguyễn Hoàng Long, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ giao thông vận tải thừa nhận, trước đây sự kết nối giữa hai bên chưa thực sự chặt chẽ, chủ yếu dừng ở các biên bản ghi nhớ (MOU) mà chưa đi vào các chỉ tiêu cụ thể.

Nhân lực ngành đường sắt còn thiếu nhiều.

Một điểm nhấn của buổi toạ đàm là nỗi lo về nhân lực cho ngành đường sắt tốc độ cao, bởi đây là lĩnh vực mới và phức tạp, đòi hỏi sự chuẩn bị nguồn nhân lực đi trước một bước. Chia sẻ về công tác chuẩn bị, ông Lê Hữu Cầu cho biết Ban QLDA Thăng Long đã chủ động ký kết hợp tác với Trường ĐH Giao thông vận tải, Trường ĐH Công nghệ giao thông vận tải và Học viện chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng. Ban đã có 17 kỹ sư tốt nghiệp đại học chuyên ngành đường sắt, 35 kỹ sư đang theo học văn bằng hai và sẽ tiếp tục cử cán bộ tham gia các khóa bồi dưỡng chuyên sâu. Ban chia sẻ kinh nghiệm thực tế về quản lý dự án, hợp đồng và pháp lý cho giảng viên, sinh viên; ngược lại, các nhà trường tổ chức bồi dưỡng ngắn hạn về BIM, GIS, chuyển đổi số cho cán bộ của Ban. Ngoài ra, kế hoạch thành lập cơ sở đào tạo công nghệ đường sắt theo tiêu chuẩn Châu Âu tại Trường ĐH Công nghệ giao thông vận tải cũng đang được tích cực thúc đẩy

Để hóa giải bài toán nhân lực một cách bền vững, các đại biểu thống nhất cần triển khai đồng bộ giải pháp từ "ba nhà". Về phía Nhà nước, cần có cơ chế đặt hàng đào tạo đối với các ngành nghề chuyên sâu, kỹ thuật cao (đường sắt, công trình ngầm, hầm). Rà soát, điều chỉnh hệ thống định mức, đơn giá nhân công sát với mặt bằng thị trường. Có chính sách ưu đãi học phí, hỗ trợ tài chính cho sinh viên theo học ngành xây dựng giao thông.

Về phía doanh nghiệp cần quán triệt tư duy "xây người trước khi xây đường". Doanh nghiệp cần tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo, phối hợp kéo dài thời gian thực tập lên 3–6 tháng để sinh viên làm quen thực địa và trực tiếp tham gia tạo ra sản phẩm. Cải thiện điều kiện ăn ở, sinh hoạt và chăm lo đời sống tinh thần cho người lao động tại công trường. Về phía nhà trường cần áp dụng nguyên tắc "6 rõ" trong hợp tác với doanh nghiệp, rõ việc, rõ người, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền và rõ kết quả. Đổi mới chương trình giảng dạy theo hướng công nghệ ứng dụng, đưa các bài toán thực tế từ công trường vào giáo trình

Cũng tại buổi toạ đàm, PGS.TS. Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI) chia sẻ, nghề xây dựng giao thông mang niềm tự hào rất riêng. Khi một cây cầu hoàn thành hay một đường hầm xuyên núi thông xe, nhìn dòng người di chuyển thuận lợi, đó là giá trị không gì đo đếm được. Ông mong muốn thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên, thế hệ sinh viên trẻ sẽ được truyền lửa đam mê, nâng cao năng lực chuyên môn để tự tin làm chủ các công nghệ hiện đại, làm chủ những công trình thế kỷ của đất nước.