Áp lực tài khóa đối với Nhật Bản từ kế hoạch bầu cử sớm

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi - Ảnh: Bloomberg.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi ngày 19/1 kêu gọi tổ chức tổng bầu cử sớm, đồng thời cam kết tạm ngừng thuế tiêu thụ 8% đối với thực phẩm trong vòng 2 năm. Động thái này nhận được sự ủng hộ từ một số đối thủ chính trị, nhưng đồng thời cũng đặt ra những rủi ro đối với nền tài chính công vốn đã bấp bênh của Nhật.

Giới phân tích nhận định việc cắt giảm thuế tiêu thụ như mong muốn của các đảng đối lập có thể tạo ra một lỗ hổng lớn trong nguồn thu ngân sách nhà nước. Điều này xảy ra vào thời điểm mà lo ngại về sức khỏe tài khóa của Nhật Bản đang đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ nước này lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ.

Nhật Bản hiện đang áp dụng mức thuế tiêu thụ 8% đối với thực phẩm và 10% đối với các hàng hóa và dịch vụ khác, nhằm có nguồn thu ngân sách cho chi phí phúc lợi xã hội ngày càng tăng trong bối cảnh dân số già hóa nhanh chóng.

Bà Takaichi cho rằng việc miễn thuế 8% trong 2 năm sẽ giúp giảm bớt gánh nặng cho các hộ gia đình giữa lúc chi phí sinh hoạt tăng cao. Tuy nhiên, bà khẳng định Chính phủ sẽ không tăng phát hành trái phiếu để bù đắp cho việc tạm ngừng thuế này, mà sẽ xem xét các biện pháp khác như rà soát lại các khoản trợ cấp hiện có.

Bà Sanae Takaichi

Nhưng theo giới phân tích, việc cắt giảm thuế tiêu thụ có thể làm giảm niềm tin của thị trường vào quyết tâm của Nhật Bản trong việc ổn định tài chính công. Dữ liệu của Chính phủ Nhật Bản cho thấy việc loại bỏ thuế 8% đối với thực phẩm có thể làm giảm nguồn thu ngân sách khoảng 5 nghìn tỷ yên (31,71 tỷ USD) mỗi năm, tương đương với chi tiêu hàng năm cho giáo dục của nước này.

Chính phủ của bà Takaichi đã lập một kế hoạch ngân sách kỷ lục 783 tỷ USD cho năm tài khóa tới, cùng với một gói kích thích tập trung vào việc giảm bớt khó khăn do chi phí sinh hoạt tăng cao. Tuy nhiên, các nhà phân tích lo ngại rằng những bước đi này có thể đẩy nhanh lạm phát và dẫn đến việc lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản tăng cao hơn nữa.

Ông Keiji Kanda, một nhà kinh tế cao cấp tại Viện Nghiên cứu Daiwa, bày tỏ lo ngại về rủi ro đối với tốc độ lạm phát và lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật. “Tôi không hiểu vì sao Nhật Bản lại cần phải giảm thuế tiêu thụ sau khi đã lên một gói kích cầu lớn để chống lại tác động của lạm phát tăng. Tôi e là những bước đi này sẽ đẩy lạm phát tăng tốc thêm và dẫn tới lợi suất trái phiếu tăng thêm”, ông Kanda nhấn mạnh trong một cuộc trao đổi với hãng tin CNBC.

Trong bối cảnh cử tri Nhật Bản phàn nàn về lạm phát, các đảng đối lập của nước này đẩy mạnh kêu gọi cắt giảm hoặc bãi bỏ thuế tiêu thụ trước cuộc bầu cử sớm dự kiến diễn ra vào ngày 8/2. Một đảng chính trị mới được thành lập từ hai đảng đối lập lớn đã kêu gọi bãi bỏ thuế 8% đối với thực phẩm. Họ đề xuất rằng Nhật Bản có thể tạo ra một quỹ tài sản quốc gia mới để tạo ra doanh thu cho việc cắt giảm vĩnh viễn loại thuế này. Các đảng đối lập lớn khác, bao gồm Đảng Dân chủ vì Nhân dân, cũng đã kêu gọi giảm hoặc loại bỏ thuế tiêu thụ.

Giới phân tích cho rằng nếu thuế tiêu thụ thực phẩm được cắt giảm vĩnh viễn, điều đó có thể làm căng thẳng thêm tình hình tài khóa vốn đã không ổn định của Chính phủ Nhật Bản và tăng nguy cơ bán tháo trái phiếu khi các nhà đầu tư trở nên lo ngại hơn về chính sách tài khóa mở rộng của bà Takaichi.

Lạm phát ở Nhật đã vượt mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) trong gần 4 năm, chủ yếu do giá thực phẩm cao dai dẳng. Tình trạng này dẫn tới việc các chính trị gia kêu gọi tăng cường chi tiêu công và cắt giảm thuế để giảm bớt gánh nặng chi phí sinh hoạt cho các hộ gia đình. Trước khi ủng hộ, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền của bà Takaichi trong một thời gian dài đã phản đối lời kêu gọi của phe đối lập về việc cắt giảm thuế tiêu thụ, cho rằng biện pháp này sẽ xói mòn niềm tin của thị trường vào quyết tâm của Nhật Bản trong việc ổn định tài chính công.

Triển vọng miễn thuế tiêu thụ thực phẩm và việc bà Takaichi có thể dùng cuộc bầu cử sớm để củng cố chính sách tài khóa mở rộng đã đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm lên mức cao nhất gần 3 thập kỷ. Sáng nay (20/1), lợi suất của kỳ hạn này có lúc đạt mức 2.329%, cao nhất kể từ cuối thập niên 1990. Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật kỳ hạn 40 năm cũng lần đầu tiên vượt mức 4%.

Bình Minh