Arsinoe IV - người em bị Cleopatra sát hại và bí ẩn vùi lấp của ngai vàng Ai Cập - Kỳ 1

Tranh của Tintoretto mô tả Arsinoe IV đang tìm cách chạy khỏi Julius Caesar.

Arsinoe IV là em gái út của nữ hoàng Ai Cập Cleopatra, và bà đã trở thành nạn nhân bi thảm của những âm mưu từ chính người chị quyền lực của mình.

Giữa cuộc chiến tranh Alexandria, Arsinoe đã tìm cách lãnh đạo một cuộc nổi loạn chống lại Cleopatra, người đã thành lập liên minh với Julius Caesar. Chỉ là một thiếu niên vào thời điểm đó, Arsinoe cũng đã tìm cách lật đổ ngai vàng của người chị gái Cleopatra.

Nhưng cuộc nổi loạn không thành công, và Arsinoe IV bị đưa đến Rome với tư cách là một tù nhân chính trị. Mặc dù ban đầu bà đã tránh được việc bị hành quyết và được phép trở thành một nữ tu sĩ tại đền thờ Artemis ở Ephesus, nhưng Arsinoe không được an toàn lâu. Cleopatra lo sợ rằng Arsinoe sẽ âm mưu thách thức quyền cai trị của bà một lần nữa nên đã dàn dựng vụ giết hại chính em gái mình vào năm 41 TCN.

Công chúa nhà Ptolemaic

Những người cai trị nhà Ptolemaic của Ai Cập có một phả hệ phức tạp. Vua Ptolemy XII Auletes có ít nhất ba hoàng hậu và hai vị vua trong số những người con của mình. Làm thế nào mà một gia đình lại có thể sản sinh ra nhiều người cai trị như vậy? Hoàng gia nhà Ptolemaic có thói quen xấu là hành quyết lẫn nhau. (Đúng như vậy, Cleopatra được cho là không chỉ liên quan đến cái chết của Arsinoe mà còn liên quan đến ít nhất hai người anh chị em khác của bà, Ptolemy XIII và Ptolemy XIV.)

Arsinoe IV - cô con gái út trong gia đình, về mặt lý thuyết có thể là em cùng cha khác mẹ với Cleopatra - không bao giờ được cho là người kế vị ngai vàng. Nhưng mọi thứ đã thay đổi sau khi bà tìm cách lãnh đạo một cuộc nổi loạn chống lại chị gái mình là Cleopatra để giành quyền kiểm soát Ai Cập.

Mặc dù các thành viên hoàng gia Ptolemaic sống cuộc sống xa hoa, nhưng việc nắm giữ quá nhiều quyền lực trong gia đình có thể dẫn đến cái chết của chính họ. Trong ảnh là tranh mô tả thuyền chở Nữ hoàng Cleopatra. Ảnh: Wikimedia Commons

Vì Arsinoe IV là con gái út trong gia đình (bà sinh vào khoảng những năm 60 trước Công nguyên) nên vị trí của bà phần lớn không được để ý trong mắt hầu hết người Ai Cập. Arsinoe cũng có những người em trai nhưng họ vẫn được ưu tiên kế vị ngai vàng dù kém tuổi bà. Tuy nhiên, giống như những người con gái hoàng gia khác, Arsinoe có cơ hội học cả về chính trị và triết học. Gia sư của bà, một hoạn quan tên là Ganymedes, cũng là người giám hộ hợp pháp của bà.

Vào năm 58 TCN, người con gái lớn nhất trong gia đình, Berenike IV, đã cướp ngai vàng của cha họ là Ptolemy XII, khiến một số anh chị em của bà phải lưu vong cùng ông, bao gồm cả Cleopatra và Arsinoe. Biến cố này đã đưa hai chị em đến Rome, nơi Ptolemy XII thuyết phục những nhân vật như Julius Caesar giúp ông giành lại ngai vàng của mình.

Hai năm sau, vào năm 56 TCN, Ptolemy XII đã quay trở lại Ai Cập, xử tử con gái mình là Berenike IV và phong cô bé Cleopatra làm người đồng cai trị.

Nhưng khi Ptolemy XII qua đời, Ai Cập nhanh chóng rơi vào tình trạng hỗn loạn, và sự hỗn loạn sau đó gần như mở đường cho Arsinoe IV lên ngôi vua Ai Cập.

Cuộc đối đầu Cleopatra - Arsinoe IV

Các ghi chép lịch sử phần lớn không đề cập đến mối quan hệ giữa Cleopatra và Arsinoe IV khi họ còn nhỏ. Nhưng khi Cleopatra trở thành nữ hoàng, rõ ràng là mối quan hệ giữa hai người đã trở nên tồi tệ.

Cleopatra lên 18 tuổi khi cha bà qua đời, và quyền cai trị Ai Cập sau đó được trao cho bà và người em trai 10 tuổi Ptolemy XIII. Các cố vấn hoàng gia không thích Cleopatra đã sớm gây sức ép buộc cậu bé Ptolemy phải lưu đày chị gái mình. Có vẻ như một số cố vấn muốn thay thế Cleopatra bằng Arsinoe, người trẻ hơn và có lẽ dễ thao túng hơn.

Tuy nhiên, Cleopatra đã đưa Arsinoe đi lưu đày cùng mình. Một số người tin rằng ban đầu bà coi em gái mình là đồng minh, nhưng những người khác lại cho rằng bà đối xử với em gái như một con tin.

Học theo kế hoạch của người cha, Cleopatra đã nhờ Rome giúp đỡ để giành lại vương quốc của mình. Julius Caesar đã chứng tỏ mình là một đối tác sẵn lòng của Cleopatra (cả về mặt chính trị và tình cảm), ông quyết tâm phục chức cho bà.

Bức tranh này được cho là mô tả Arsinoe IV ở bên phải, tức giận khi Julius Caesar xác nhận quyền cai trị của Cleopatra. Ảnh: Wikimedia Commons

Arsinoe IV và Cleopatra sớm được chào đón trở lại Alexandria với sự giúp đỡ của Caesar. Nhưng Caesar, lo lắng về vị trí của mình ở Ai Cập, đã khăng khăng rằng tất cả những người thừa kế của gia tộc Ptolemaic có thể ở lại cung điện, nơi những người lính canh có vũ trang luôn theo dõi chặt chẽ Cleopatra và Arsinoe.

Sự trỗi dậy của quyền lực La Mã ở Ai Cập đã gây ra các cuộc bạo loạn trong cộng đồng dân cư địa phương, và vào năm 48 TCN, những kẻ bạo loạn Ai Cập đã gây sức ép buộc Caesar phải rút lui về đảo Síp. Khi người Ai Cập tiến về Alexandria để giành lại thủ đô từ tay người La Mã, Arsinoe đã trốn thoát cùng với gia sư và người giám hộ hợp pháp của cô, Ganymedes.

Vì Arsinoe là người thừa kế duy nhất của triều đại Ptolemy vẫn đang nằm ngoài tầm kiểm soát của Caesar, người Ai Cập đã tập hợp dưới ngọn cờ của bà và cuối cùng tôn bà lên làm nữ hoàng.

Trong một thời gian, dường như Arsinoe đã nắm quyền kiểm soát Ai Cập. Tuy nhiên, Caesar đã qua mặt cư dân xứ Kim Tự tháp khi trả tự do cho vị vua trẻ Ptolemy XIII với hy vọng rằng sự xuất hiện của một người thừa kế nam sẽ phá hủy vị thế của Arsinoe.

Dự đoán của Caesar đã trở thành sự thật. Các binh sĩ Ai Cập nhanh chóng quay lưng với Arsinoe, và sự hỗn loạn sau đó đã cho Caesar đủ thời gian để gọi quân tiếp viện và nghiền nát cuộc nổi dậy của người Ai Cập. Sau khi khói lửa lắng xuống sau trận sông Nile và Ptolemy XIII thiệt mạng, Cleopatra cuối cùng nổi lên với tư cách là người cai trị duy nhất của Ai Cập, còn Arsinoe trở thành tù binh chiến tranh.