Arsinoe IV – người em bị Cleopatra sát hại và bí ẩn vùi lấp của ngai vàng Ai Cập - Kỳ cuối

Chạm khắc hình Arsinoe IV, em gái của Cleopatra. Ảnh: Wikimedia Commons

Những năm tháng giam cầm và cái chết bi thảm của Arsinoe

Julius Caesar không quan tâm việc Arsinoe là cô ruột của Caesarion, con trai đầu lòng của Cleopatra và nhiều khả năng là con của chính ông. Trong mắt Caesar, Arsinoe chỉ là người đã lãnh đạo một cuộc nổi dậy thất bại chống lại Cleopatra, và là một trong số nhiều vị vua, nữ hoàng đã bị bắt giữ để chứng minh sức mạnh của La Mã.

Năm 46 trước Công nguyên, Caesar trở về Rome trong vinh quang chiến thắng, ăn mừng việc chinh phục Ai Cập, xứ Gaul, Pontus và nhiều vùng đất khác bằng một cuộc diễu hành khổng lồ. Arsinoe IV bị diễu qua các đường phố Rome trong những sợi xích vàng, trở thành một trong số rất ít nữ quân chủ phải chịu sự sỉ nhục như vậy.

Các cuộc khải hoàn của Julius Caesar tại Rome thường có sự xuất hiện của nhiều vị vua và nhà cai trị bị bắt giữ. Trong khi Caesar ra lệnh xử tử Ganymedes, ông quyết định tha mạng cho Arsinoe sau lễ khải hoàn. Suy cho cùng, việc tiếp tục làm nhục Ai Cập và triều đại Ptolemy có thể gây bất ổn cho quyền lực của chính Caesar.

Sau đó, Arsinoe được phép trở thành nữ tu của Đền thờ Artemis tại Ephesus, một vị trí được cho là sẽ ngăn bà đưa ra bất kỳ yêu sách nào đối với ngai vàng Ai Cập. Tuy nhiên, một số người chỉ trích Cleopatra vẫn thì thầm rằng Arsinoe sẽ là một nữ hoàng xứng đáng hơn, làm dấy lên những tin đồn rằng bà có thể trở lại nắm quyền.

Cuộc khải hoàn của Julius Caesar ở Rome, diễu theo nhiều vị vua bị bắt giữ từ các xứ mà ông đã chinh phục. Ảnh: Wikimedia Commons

Trong khi đó, vụ ám sát Julius Caesar năm 44 trước Công nguyên nhanh chóng đẩy Rome vào nội chiến và làm lung lay quyền lực của Cleopatra. Nữ hoàng Ai Cập lập tức liên minh với Mark Anthony, một trong những người kế thừa quyền lực của Caesar, và cuối cùng đã gây áp lực buộc người tình kiêm đồng minh chính trị mới của mình phải loại bỏ một mối đe dọa đối với ngai vàng: Arsinoe.

Anthony, người sẵn sàng làm mọi điều để giúp Cleopatra, đã đồng ý cử sát thủ đến Đền thờ Artemis ở Ephesus để giết Arsinoe IV vào năm 41 trước Công nguyên. Khi bị sát hại, Arsinoe mới chỉ ngoài 20 tuổi. Việc bà bị giết ngay trong đền thờ bị nhiều người đương thời coi là hành động xúc phạm các vị thần.

Đền thờ Artemis - một trong bảy kỳ quan của thế giới cổ đại - là nơi Arsinoe trải qua những ngày cuối đời. Ảnh: Wikimedia Commons

Dù vậy, cặp đôi Anthony và Cleopatra vẫn duy trì quyền lực của mình trong nhiều năm sau đó trước khi cả hai cũng đi đến kết cục bi thảm.

Dường như Cleopatra chưa bao giờ quên nỗi nhục mà em gái mình phải chịu khi bị dẫn đi qua các đường phố Rome như một vị quân chủ bại trận. Vì thế, khi Octavian - đối thủ của Anthony - đánh bại Antony và Cleopatra, đồng thời chuẩn bị thâu tóm hoàn toàn Ai Cập, nữ hoàng huyền thoại đã tự kết liễu đời mình vào năm 30 trước Công nguyên để không phải đối mặt với sự sỉ nhục tương tự mà Arsinoe từng trải qua.

Di sản phức tạp của Arsinoe IV và bí ẩn về nơi an nghỉ cuối cùng

Trong những năm đầu đời của Arsinoe IV, các sử gia đương thời hầu như không nhắc đến bà. Dù là con gái của một vị vua Ai Cập, Arsinoe ban đầu bị xem là một nhân vật không mấy quan trọng. Điều đó chỉ thay đổi khi bà trở thành gương mặt đại diện cho sự kháng cự của người Ai Cập trước người La Mã - và sau đó là biểu tượng cho chiến thắng của La Mã tại Ai Cập.

Về sau, chỉ riêng sự tồn tại của Arsinoe cũng đủ khiến bà trở thành mối đe dọa đối với Cleopatra - người cuối cùng đã đạo diễn vụ sát hại chính em gái mình để củng cố vị thế chính trị.

Nhiều thế kỷ sau, các nhà sử học vẫn có những đánh giá khác nhau về Arsinoe. Một số xem bà là kẻ phản bội vì đã nổi dậy chống lại chị gái và tìm cách chiếm lấy ngai vàng. Những người có thiện cảm với Cleopatra thường cho rằng việc ám sát Arsinoe là lựa chọn cần thiết để bảo vệ triều đại của nữ hoàng.

Tuy nhiên, những người khác lại coi Arsinoe là nạn nhân của sự chuyên quyền từ Cleopatra, đặc biệt khi xét đến việc bà vẫn còn rất trẻ vào thời điểm cuộc nổi dậy diễn ra. Một số học giả chỉ ra rằng Arsinoe có lẽ chịu ảnh hưởng từ những người cố vấn lớn tuổi hơn, những người muốn gia tăng quyền lực cho bản thân và có thể đã tác động đến các quyết định định mệnh mà bà đưa ra.

Và bởi chính Cleopatra là người yêu cầu Mark Anthony giết hại Arsinoe, một số sử gia thậm chí còn ví vụ ám sát này như một “lễ hiến tế” mà Cleopatra nhận được từ người tình của mình.

Ngày nay, Cleopatra thường được nhớ đến như một biểu tượng của sắc đẹp và trí tuệ. Tuy nhiên, triều đại của bà thực tế lại đầy rẫy những cuộc đấu đá quyền lực và đổ máu.

Bên cạnh cái chết bi thảm của Arsinoe và những tranh cãi về di sản lịch sử của bà, một chủ đề khác vẫn tiếp tục thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu là nơi an nghỉ cuối cùng của vị công chúa nhà Ptolemy này.

Các nghiên cứu gần đây đã bác bỏ tuyên bố rằng hộp sọ được khai quật ở Ephesos thuộc về Arsinoe IV, em gái của Cleopatra. Ảnh: Wikimedia Commons

Giống như nhiều kỳ quan khác của thế giới cổ đại, đền thờ Artemis cuối cùng cũng bị phá hủy theo thời gian. Tuy nhiên, một ngôi mộ đồ sộ vẫn còn tồn tại. Được làm từ đá cẩm thạch, ngôi mộ này chứa một hộp sọ người.

Khi các nhà khảo cổ phát hiện chiếc hộp sọ tại Ephesus vào năm 1929, nhiều người tự hỏi liệu đây có phải là một phần hài cốt của Arsinoe hay không. Bí ẩn càng trở nên hấp dẫn hơn khi phần còn lại của bộ xương được tìm thấy nhiều thập kỷ sau đó.

Tuy nhiên, một phân tích gần đây cho thấy bộ xương này không thuộc về em gái của Cleopatra. Thay vào đó, nó thuộc về một cậu bé từ 11 đến 14 tuổi và có thể mắc một dạng rối loạn phát triển.

Vì vậy, hài cốt thực sự của Arsinoe đến nay vẫn chưa được tìm thấy, và nơi an nghỉ cuối cùng của bà vẫn là một bí ẩn chưa có lời giải.