ASEAN - Chủ thể hàng đầu định hình chuẩn mực khu vực

Đại sứ đánh giá như thế nào về vai trò của ASEAN trong việc thúc đẩy hòa bình và ổn định khu vực trong bối cảnh tình hình quốc tế hiện nay có nhiều diễn biến phức tạp?

Tôi rất vinh dự được trở lại Hà Nội để tham dự AFF 2026 và đặc biệt vui mừng khi đã có mặt tại tất cả các kỳ diễn đàn trước đây. AFF đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các cuộc thảo luận về vai trò của ASEAN trong bối cảnh quốc tế ngày càng phức tạp hiện nay. Như Ngoại trưởng Australia Penny Wong từng nhấn mạnh: “ASEAN có vai trò đặc biệt trong việc định hình các quy tắc và chuẩn mực của khu vực chúng ta - nền tảng cho hòa bình, ổn định và thịnh vượng”.

ASEAN không chỉ đặt ra những chuẩn mực về ứng xử có trách nhiệm giữa các quốc gia trong khu vực, mà còn tạo dựng không gian đối thoại nhằm xây dựng lòng tin và góp phần ngăn ngừa xung đột. Kể từ khi thành lập năm 1967 đến nay, ASEAN đã giữ vai trò thiết yếu trong việc định hình khu vực, duy trì hòa bình và ổn định.

Trong bối cảnh ASEAN chuẩn bị kỷ niệm 60 năm thành lập vào năm tới, thế giới đang chứng kiến những biến động sâu sắc với căng thẳng gia tăng và những chuyển dịch địa chính trị mạnh mẽ. Chính vì vậy, một ASEAN vững mạnh, đoàn kết và có khả năng thích ứng là yếu tố then chốt để bảo đảm hòa bình, ổn định và thịnh vượng cho khu vực.

Australia coi ASEAN là trung tâm thiết lập chuẩn mực hàng đầu trong khu vực, đồng thời đánh giá cao vai trò điều phối và năng lực kết nối đặc biệt của ASEAN tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. AFF là minh chứng rõ nét cho vai trò đó, khi quy tụ các nhà lãnh đạo, nhà hoạch định chính sách và chuyên gia trong khu vực để cùng chia sẻ quan điểm và tìm kiếm giải pháp cho những thách thức chung. Australia tự hào là đối tác quan trọng của Việt Nam trong việc tổ chức diễn đàn này.

Chúng tôi cũng mong muốn tiếp tục đồng hành cùng ASEAN tại Hội nghị Cấp cao Đông Á, diễn đàn hàng đầu của khu vực về đối thoại chiến lược, cũng như tại Diễn đàn Khu vực ASEAN, nơi quy tụ 27 quốc gia cùng tham gia thảo luận.

Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động hiện nay, ASEAN và Australia càng cần tăng cường hợp tác chặt chẽ hơn nữa. Tinh thần đó được phản ánh rõ qua chủ đề Năm Chủ tịch ASEAN của Philippines: “Cùng nhau định hướng tương lai”. Australia sẽ tiếp tục là người ủng hộ mạnh mẽ vai trò trung tâm của ASEAN và cấu trúc khu vực do ASEAN dẫn dắt.

Chúng tôi đặc biệt coi trọng mối quan hệ tin cậy với các quốc gia Đông Nam Á. Thực tế, trong năm nay, cả năm chuyến công du nước ngoài của Thủ tướng Australia đều đến các nước ASEAN. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy Australia coi trọng khu vực, coi trọng quan hệ đối tác với ASEAN cũng như các nguyên tắc và luật lệ góp phần bảo đảm ổn định khu vực.

Đại sứ đánh giá như thế nào về hợp tác ASEAN-Australia trong việc thúc đẩy hòa bình, ổn định khu vực, chủ nghĩa đa phương và trật tự dựa trên luật lệ quốc tế, bao gồm Hiến chương Liên hợp quốc và UNCLOS 1982?

Với tư cách là Đối tác Đối thoại đầu tiên và là Đối tác Chiến lược Toàn diện của ASEAN, quan hệ ASEAN-Australia có nền tảng vững chắc với chiều sâu và bề dày đáng kể. Năm 2026 mang ý nghĩa đặc biệt khi đánh dấu 5 năm thiết lập Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện (CSP), được xây dựng trên nền tảng hơn 50 năm quan hệ đối thoại.

Chúng tôi mong muốn tiếp tục làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác theo hướng mang lại lợi ích lâu dài cho người dân và khu vực. Việc tôn trọng Hiến chương Liên hợp quốc, Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982 cũng như Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á là nền tảng cốt lõi để duy trì một khu vực thượng tôn pháp luật, nơi không quốc gia nào áp đặt hay bị áp đặt.

Trong một thế giới ngày càng bất định, Australia vẫn là đối tác phát triển ổn định và đáng tin cậy của khu vực. Trong khi nhiều nước cắt giảm ngân sách hỗ trợ phát triển, Australia tiếp tục gia tăng đóng góp. Trong năm tài chính 2026-2027, Australia sẽ dành 5,209 tỷ AUD cho hỗ trợ phát triển, tăng so với năm trước, trong đó 1,4 tỷ AUD được phân bổ cho Đông Nam Á.

Thông qua hợp tác này, chúng ta cùng xây dựng các chuẩn mực chung, củng cố quan hệ đối tác và tăng cường khả năng chống chịu của khu vực.

Năm ngoái, lãnh đạo các nước đã thông qua Tuyên bố chung về Ngăn ngừa Xung đột và Quản lý Khủng hoảng trong Cấu trúc Khu vực do ASEAN dẫn dắt nhằm thúc đẩy hòa bình và ổn định. Tuyên bố khẳng định hòa bình và ổn định khu vực là trách nhiệm chung của tất cả các bên, đồng thời nhấn mạnh ngăn ngừa xung đột là nhiệm vụ cốt lõi trong sứ mệnh của ASEAN.

Tuyên bố cũng tái khẳng định cam kết của ASEAN và Australia trong việc tăng cường hợp tác thông qua các cơ chế do ASEAN dẫn dắt, thúc đẩy đối thoại cởi mở, xây dựng lòng tin chiến lược và giảm thiểu nguy cơ hiểu lầm hoặc tính toán sai lầm trong khu vực. Đồng thời, tuyên bố nhấn mạnh mọi tranh chấp cần được giải quyết bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.

Hiện Australia đang phối hợp chặt chẽ với ASEAN để triển khai các cam kết này, đồng thời vui mừng tiếp tục thúc đẩy thảo luận về chủ đề ngăn ngừa xung đột thông qua phiên chuyên đề tại AFF năm nay.

Thương mại, chuyển đổi số và ứng phó khủng hoảng, bao gồm các thách thức về an ninh năng lượng, là những lĩnh vực trọng tâm trong hợp tác ASEAN-Australia. Đại sứ kỳ vọng như thế nào về triển vọng hợp tác trong thời gian tới, cũng như đóng góp của Việt Nam trong tiến trình này?

Australia đánh giá cao sự hợp tác chặt chẽ với Việt Nam trong khuôn khổ Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện song phương. Đây là mối quan hệ mang tính bổ trợ và gắn kết với Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện ASEAN-Australia.

Việc Việt Nam khởi xướng và đăng cai AFF là minh chứng rõ nét cho vai trò lãnh đạo và đóng góp chủ động của Việt Nam trong việc thúc đẩy ASEAN tham gia giải quyết những thách thức cấp bách của khu vực.

Trong số đó, bảo đảm an ninh năng lượng và an ninh lương thực là những vấn đề đặc biệt quan trọng, đồng thời là nền tảng cho khả năng chống chịu của nền kinh tế khu vực. Những biến động liên quan đến năng lượng và lương thực đều tác động trực tiếp tới cả Australia và ASEAN, bởi nền kinh tế và chuỗi cung ứng của chúng ta gắn kết chặt chẽ với nhau.

Quan hệ thương mại giữa Australia với Việt Nam và ASEAN mang lại lợi ích thiết thực cho cả hai bên, từ việc cung cấp nguyên liệu đầu vào cho sản xuất đến hỗ trợ bảo đảm an ninh lương thực và dinh dưỡng cho dân số ngày càng tăng trong khu vực.

Gói hợp tác năng lượng ASEAN-Australia trị giá 6,9 triệu AUD, thuộc khuôn khổ Sáng kiến Aus4ASEAN Futures trị giá 204 AUD, sáng kiến trọng điểm trong CSP ASEAN-Australia, đang hỗ trợ khu vực tăng cường an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển đổi năng lượng, thông qua phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Năng lượng ASEAN.

Nhằm hỗ trợ mục tiêu kết nối các hệ thống điện quốc gia của ASEAN vào năm 2045 thông qua Lưới điện ASEAN, Australia cũng đã tham gia Quan hệ Đối tác về Kết nối Năng lượng ASEAN và Quỹ Kết nối Khu vực về Năng lượng của Ngân hàng Phát triển châu Á với vai trò đối tác trụ cột.

Bên cạnh đó, Canberra đang tiếp tục thúc đẩy quan hệ thương mại, đầu tư và hợp tác kinh tế thông qua kế hoạch “Đầu tư: Chiến lược Kinh tế Đông Nam Á của Australia đến năm 2040”. Việc rà soát mạng lưới các hiệp định thương mại tự do giữa Australia và Đông Nam Á sẽ góp phần bảo đảm các hiệp định hiện có tiếp tục phát huy hiệu quả và mang lại lợi ích thiết thực cho cả hai phía.

Hiện kim ngạch thương mại hai chiều giữa Australia và khu vực đã vượt 197 tỷ AUD mỗi năm, tăng hơn 6 tỷ AUD và đạt mức cao nhất trong vòng 15 năm qua.

Australia cũng đang hợp tác chặt chẽ với ASEAN nhằm tận dụng các cơ hội mới trong xây dựng khả năng chống chịu số và thúc đẩy kết nối khu vực, đồng thời sẵn sàng hỗ trợ ASEAN hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một Hiệp định Khung Kinh tế Số ASEAN đầy tham vọng.

Với nền tảng hợp tác toàn diện hiện nay giữa Australia, Việt Nam và ASEAN trong các lĩnh vực trọng yếu nói trên, tôi tin tưởng quan hệ hợp tác của chúng ta sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới. Cùng nhau, chúng ta đang xây dựng một quan hệ đối tác hướng tới tương lai, vì hòa bình và thịnh vượng chung.