Ba điểm nghẽn lớn khiến kinh tế TPHCM vẫn 'chưa bung hết lực'

Báo cáo phát triển kinh tế - xã hội năm 2025 của TPHCM cho thấy tốc độ tăng trưởng GRDP của thành phố đạt 8,03% (nếu không tính dầu khí) và 7,53% (nếu tính cả dầu khí).

Theo Thống kê TPHCM, tính đến ngày 24/12/2025, tổng số vốn đầu tư từ ngân sách Nhà nước đã giải ngân là 82.933 tỷ đồng, đạt 54,3% so với kế hoạch vốn được UBND thành phố phân bổ và đạt 69,5% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao.

“Nếu giải ngân đầu tư công tốt hơn thì tốc độ tăng trưởng của TPHCM không chỉ ở con số 8,03% mà còn cao hơn”, lãnh đạo UBND TPHCM chia sẻ tại một hội nghị gần đây.

Lãnh đạo UBND TPHCM đánh giá việc thành phố có thừa vốn nhưng không giải ngân được là vấn đề rất đáng suy nghĩ.

Chuyên gia đánh giá TPHCM chưa phát huy hết tiềm năng vì vướng các điểm nghẽn. Ảnh: Nguyễn Huế

Trao đổi với PV VietNamNet, TS Nguyễn Nhật Minh, giảng viên Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam đánh giá giải ngân đầu tư công của TPHCM trong năm qua chưa đạt kỳ vọng, trong khi đây là “mồi lửa” quan trọng để kích hoạt đầu tư tư nhân, tạo việc làm và lan tỏa tăng trưởng. Theo ông, kinh tế thành phố vẫn “chưa bung hết lực” vì 3 nhóm điểm nghẽn lớn, gồm: thể chế - thủ tục; hạ tầng - logistics; dòng vốn - thị trường bất động sản/nhà ở.

Để tạo bứt phá trong năm 2026, ông cho rằng TPHCM cần một gói giải pháp tập trung đúng trọng điểm, có thể đo lường và triển khai nhanh.

Thứ nhất, thành phố nên mở chiến dịch gỡ nghẽn dự án và thủ tục theo hướng số hóa toàn trình. Mô hình “tổ hợp xử lý dự án” theo mô hình một cửa thực chiến. Tức là, mỗi dự án có chủ nhiệm hồ sơ, thời hạn xử lý và bảng theo dõi công khai.

Đồng thời, cần làm mạnh liên thông dữ liệu để giảm xin - cho hồ sơ giấy. Đơn cử, với lĩnh vực xây dựng - quy hoạch, Singapore đang đi theo hướng “một cổng phê duyệt số” để nộp - kiểm - phản hồi các hồ sơ liên cơ quan theo chuẩn dữ liệu chung, là kinh nghiệm đáng tham khảo.

Thứ hai, cần sử dụng hiệu quả các công cụ tài chính đô thị để “kích hoạt” đầu tư hạ tầng và đổi mới. TPHCM nên mở rộng thí điểm trái phiếu đô thị xanh/trái phiếu dự án cho giao thông, chống ngập, chuyển đổi năng lượng; đồng thời áp dụng cơ chế “thu hồi giá trị đất tăng thêm” quanh các tuyến metro để tái đầu tư hạ tầng.

Đối với giao thông, nhiều thành phố dùng định giá ùn tắc để vừa giảm kẹt xe vừa tạo nguồn thu tái đầu tư. Ví dụ, London tái đầu tư nguồn thu phí đường bộ vào mạng lưới giao thông công cộng. Singapore thu phí điện tử theo thời gian/khu vực để quản lý nhu cầu đi lại.

Cùng với đó, thành phố cần tận dụng metro số 1 đã vận hành thương mại để tổ chức lại mạng xe buýt gom, bãi gửi xe và phát triển TOD nhằm kéo tiêu dùng dịch vụ, giảm chi phí thời gian, tăng năng suất đô thị. Tokyo (Nhật Bản) hay Hong Kong đều đã đồng bộ metro - xe buýt - không gian thương mại quanh nhà ga.

Thứ ba, tái cấu trúc logistics theo hướng “điều phối bằng dữ liệu”. Với cảng và vận tải hàng hóa, TPHCM cần cơ chế điều phối sản lượng theo khung giờ, đặt lịch xe container, ưu tiên vận tải thủy, nội địa hóa trung tâm logistics... và triển khai nền tảng dữ liệu dùng chung. Mô hình cảng Rotterdam (Hà Lan), nơi tích hợp dữ liệu luồng tàu, thời tiết và thủy triều để tối ưu vận hành, là ví dụ điển hình.

Thứ tư, TPHCM biến Trung tâm Tài chính quốc tế thành “đầu kéo” cho fintech và kinh tế số. Khi thành phố chuẩn bị vận hành trung tâm, cần thiết kế ngay cơ chế sandbox cho thanh toán số, tài chính xanh, định danh số, dữ liệu tài chính mở để thu hút nhà đầu tư và doanh nghiệp công nghệ dịch vụ số.

Một điểm nhấn quan trọng là việc đẩy nhanh Trung tâm Tài chính quốc tế đi kèm sandbox fintech, cơ chế dữ liệu tài chính an toàn và các dịch vụ giá trị gia tăng (quản lý tài sản, fintech B2B, thanh toán xuyên biên giới). Về lĩnh vực này, TPHCM có thể học hỏi mô hình sandbox của Anh và cách Singapore trở thành trung tâm dịch vụ tài chính khu vực.

Thứ năm, địa phương đưa thích ứng khí hậu thành chương trình đầu tư bắt buộc. TPHCM nên chuyển từ việc chống ngập bằng các công trình đơn lẻ sang mô hình “hạ tầng xanh - giữ nước - thoát nước thông minh”, giống cách Copenhagen (Đan Mạch) triển khai kế hoạch quản lý mưa lớn kết hợp đường phố, công viên, hồ điều tiết.

“Năm 2026, TPHCM muốn bứt tốc cần phải đánh đúng các điểm nghẽn của năm 2025 và làm theo 3 nguyên tắc: thủ tục số hóa để giảm thời gian; hạ tầng được tài trợ bằng công cụ tài chính đô thị hiện đại và điều hành kinh tế dựa trên dữ liệu để giảm chi phí cho doanh nghiệp”, đại diện RMIT gợi ý.

Trần Chung